Qut-bereke qaqpasy

Qazaqstan jáne QHR shekaralary aralyǵynda ornalasqan «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamynyń qyz­me­ti – kóptiń talqysynda. Atalǵan nysan jahandyq indetten keıin qaıta tynys alyp, QHR saýda oryndarynan Qazaqstan tarabyna júk ótkizetin 10 núkte ashylǵan edi. Aldaǵy ýaqytta olardyń sany 20-ǵa jetkizilmek.

Ortalyqtyń Qazaqstan taraby jalpy 608,56 gektar aýmaqty alyp jatyr. «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy» AQ arnaıy eko­nomıkalyq aımaǵy aýmaǵynda 22 ınves­tı­sııalyq kompanııa jumys istep, 29 jobany júzege asyryp jatyr. Orta eseppen ortalyqqa kún saıyn 5 myńnan asa adam kelip, 150 tonna júk tasymaldanady. «Qorǵas» ShYHO-nyń negizgi qyz­meti – halyqaralyq shekara mańy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn damytý. Kásipkerlik pen ınvestısııalyq orta jumysyn jandandyrý. Sonymen birge kólik ınfraqurylymyn, týrızmdi jáne halyqaralyq mádenı baılanysty óristetip, Jetisý oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerin sheshýge atsalysý.

Oblys ákimi ortalyqtyń bergi bettegi saýda oryndaryn, sheberler qalashyǵyn, órt sóndirý deposyn, taǵy da basqa salynyp jatqan jańa nysandardy aralap kórip, qurylystardy júrgizip otyrǵan ınvestorlarǵa birqatar eskertý jasap, tapsyrmalar berdi.

Qazir óńirge ınvestor tartý máse­lesi alǵa qoıylǵan. Osy rette óńir ákimi «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arna­ıy ekonomıkalyq aımaǵyndaǵy ınves­tı­sııa­lyq nysandardyń jumys bary­symen tanysyp, ınvestorlarmen kezdesti. Arnaıy ekonomıkalyq aımaq jumysyn Qorǵasqa kelgen qonaqtarǵa «Qorǵas – Shyǵys qaq­pasy» AQ basqarma tóraǵasy Murat Baımuhanbetov baıandady.

Munda ákim aldymen quramajem shyǵaratyn «SSA Feed Mills» JShS-ne aıaldady. Zaýyt jumysyn kásiporyn dırek­tory Sergeı Nam baıandady. Jyl­dyq ónim óndirý qýaty 60 myń tonna quramajem shyǵaratyn zaýyt ónimin shetelge jáne jergilikti halyqqa ótkizýdi maqsat etedi. Búginge deıin zaýyttan shy­ǵatyn túıirshiktelgen quramajem jer­gilikti turǵyndar men oblystarǵa, shetel­derge satylyp jatyr. Jem tartý, túıir­shikteý jáne qaptaý sehtarynyń eńbek­ker­leri men maman tehnologteri aı saıyn 250-270 tonna mal men qus azyǵynyń 20-dan asa túrin daıyndaıdy. Munda quramajemge júgeri, bıdaı, soıa, arpa men suly dánderi, taǵy basqa da mal aǵzasyna paıdaly vıtamındi zattar qo­sylady. Mal azyǵyndaǵy proteın, kalsıı, fosfor mólsheriniń talapqa saı bolýyn ozyq úlgidegi jabdyqtarmen jaraqtandyrylǵan arnaıy saraphana qyzmetkerleri turaqty anyqtap otyrady.

Jalpy, 46 maman eńbek etetin ká­siporyn iri qara, jylqy, qoı men shosh­qaǵa jáne balyq, qustarǵa qajet tolyq rasıon­dy jem ónimderin óndi­re­di. Olardyń árqaısysy tapsyrys berýshilerdiń jeke reseptteri bo­ıynsha jasalady. Zaýytqa ornatylǵan avtomattyq basqarýdaǵy ozyq úlgidegi qural-jabdyqtarmen mal azy­ǵyn daıyn­daýǵa múmkindik mol. Za­ýyt tolyq qýa­tyn­da jumys iste­gen­de qyzmetshiler sanyn 100-ge deıin kóbeı­tip, úsh aýysymda táýligine 10 tonnaǵa deıin ónim óndire alady.

Kásiporyn dırektorynyń aıtýynsha, qospajem shyǵarýdan ózge astyq saq­taıtyn syıymdylyǵy 15 myń tonna­lyq elevatory bar. Jalpy, 7 adam eń­bek etetin elevator jergilikti kásip­ker­lerdiń bıdaı, júgeri dánin saqtap, óńdep, daıyn astyqty elimizdiń jáne Tájik­stannyń kásiporyndaryna jónel­tip, kommersııalyq qyzmet kórsetedi. Zaýytqa temirjol jelisi tartylǵan.

AEA aýmaǵynda salynǵan bul zaýyt ónimderi negizinen Qytaıǵa qospajem sa­týǵa baǵyttalǵan. QHR kásip­oryn­da­rymen naqty, senimdi kelisim­shartqa qol jetpegendikten elimizdiń oblystaryndaǵy kásiporyndar men Tájikstan fermer­le­rimen jumys atqarylyp jatyr. Qus pen balyq jemi otandyq qus ósirýshiler men balyqshylarǵa jibe­riledi. Taraz qalasy men Qordaı fer­merleri iri qara bordaqylaıtyn qu­ramajemge tapsyrys berip júr. Oblys ákimi zaýyt basshysyna jergilikti jem­dik júgeri ónimderin qabyldap, uqsatýdy tapsyrdy. Aýdan ákimi Marat Saǵymbekke jem zaýytymen tyǵyz baılanys ornatyp, jergilikti júgeriniń bir bóligin osy zaýyt arqyly saýdalaýǵa keńes berdi.

AEA aýmaǵynda Qurǵaq port, logıs­tıkalyq jáne ındýstrııalyq ortalyq­tar ornalasqan. Negizgi qyzmeti – logıstıka jáne óńdeý jumysyn zaman talabyna saı dárejede júzege asyrý. Qazirgi ınvestısııa kólemi 36,8 mlrd teńgeni quraıdy. «KTZE-Khorgos Gateway», «Zarıa ltd», «KIF Warehouses», «QazProdGroup», «Standard Steel KZ», «SSA Feed Mills», «Qazaq Fruits», «Khorgos Free Zone Logistics», «Kok-tobe safflower», «Elite Baby Production», «Asia Logistics Transport», «Khorgos Tech Contract», «Han-trans Logıstık», «Tamerlan-A logıstık», «Neptune corporation» JShS-lary syndy 50 qatysýshy jalpy 633,2 mlrd teńge ınvestısııamen tirkelgen.

Qurǵaq portta oblys basshysyna «KTZE- Khorgos Gateway» JShS ju­mysyn seriktestiktiń bas dırektory Ibragım Monabaev tanystyrdy. Negizinen shetelden kelgen júk kon­teı­ner­lerin túsirip, tıep jóneltýmen shu­ǵyl­danatyn kásiporyn portqa tartyl­ǵan tar jáne keńjolaqty temirjol jeli­leriniń sanyn bolashaqta 10-ǵa deıin jetkizý arqyly júk tasymalynyń qar­qy­nyn arttyrý maqsatynda jobalar daıyndapty.

Qurǵaq porttan keıin oblys ákimi Indýs­trııalyq aımaqtaǵy jumys istep jat­qan «Khorgos Tech Contract» JShS tigin sehyna keldi. Qurylysyn aıaqtap, ónim óndirýge kirisken tigin sehynda ázirshe esik-tereze perdeleri, jamylǵylar men tósek tósenishteri ti­gilip jatyr. Jergilikti turǵyndar arasynan tiginshilerdi jumysqa tartyp, bolashaqta 30 jumys ornyn ashpaq. Sol sııaqty qańyltyrdan shatyr jabatyn, shıfr shyǵaratyn «Standard Steel KZ» jáne kún batareıalaryn óndiretin «Maıamı Solar» seriktestikteriniń jumysymen tanysty.

Qorǵastaǵy «Nur joly» jańa shekara­lyq-transporttyq kedendik ótkeli mem­le­kettik «Nurly jol» baǵdar­la­ma­sy aıasynda «Batys Eýropa – Batys Qytaı» aýqymdy jobasynyń aıaqtalýyn aıqyn­daıtyn tarıhı oqıǵanyń nátı­jesi sanalady. Ol tek QHR men Qazaq­stan Respýblıkasy úshin ǵana emes, trans­kon­tınentaldy halyqaralyq qaty­nasqa tıimdi saýda jolynyń bastaýy bolýymen álemniń aldyńǵy qatarly aýqymdy jobasyna aınaldy.

Atalǵan baǵdarlama Qytaı Halyq Respýblıkasynyń basshysynyń «Bir beldeý, bir jol» jobasymen sabaqtasyp, Uly Jibek jolyn qazirgi zamanǵa saı qaıta qurýǵa baǵyttalǵan. Memlekettik áriptestik aıasynda júzege asqan jobaǵa 2017 jyly 26 jeltoqsanda «Evro­tran­zıt–Termınal» JShS men Qazaqstan Úki­meti arasynda kelisimshart jasalǵan. Qurylysqa 69,7 mlrd teńge ınvestısııa jumsaldy. «Nur joly» kólik ótkeliniń kólemi 25,59 gektar jáne onyń janyndaǵy kóliktik logıstıkalyq ortalyq aýmaǵy 23,58 gektardy qamtıdy.

Búginde «Nur joly» ótkizý beketinde 690 adam eńbek etedi. О́tkel «Eurotransit Terminal» jaýapkershiligi shekteýli serik­­testigi men Investısııalar jáne damý mı­nıstr­ligi jáne Qarjy mınıstr­ligi serik­testigi kelisimsharty negizinde jumys isteıdi. Dúnıe júzindegi eń iri kedenderdiń qataryndaǵy beket Ortalyq Azııa memleketteri arasynda teńdesi joq úlken kedendik ótkel esepteledi. Kedenniń 8 baqylaý-ótkizý jolaqtary arqyly kún saıyn jalpy 2500 avtokólikti ári-beri ótkizý múmkindigi bar. Olardyń 2200-i – júk kóligi, 300-i – jolaýshylar mingen avtobýstar jáne jeńil avtomashınalar. Kedende ár avtokólikti rásimdeý qyzmeti bar-joǵy 40 mınýt ýaqyt alady. Keden 2018 jyly shilde aıynan jumysyn bas­tady.

Memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda salynǵan «Nur joly» júk-jo­laý­shy­lar ótkizý beketi Qazaqstan jáne QHR memleketteriniń basshylarynyń bas­ta­ma­symen júzege asqan «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasynyń dúnıejúzilik saýdanyń damýyna jáne memleketaralyq ıntegrasııanyń órken jaıýyna ıgi yqpalyn tıgizedi. Osynaý iri jobanyń júzege asýy Jetisý oblysynyń turǵyndaryna da kóp­te­gen ıgilik beredi.

2020-2021 jyldar aralyǵynda «Nur joly» kedendik ótkelinde dúnıejúzilik pandemııaǵa baılanysty birshama teje­lis­ oryn alǵany ras. Muny salystyrmaly túrde sıfrlarmen saralasaq, mysaly dúnıejúzilik indetten buryn 2019 jyly QHR-dan Qazaqstan tarapyna bir jylda 46 853 avtokólik quraly ótkizilse, kelesi jyly bul kórsetkish 27 250-ge deıin tómendedi. Al 2021 jyly ótkelden 30 263 avtokólik qu­raly ótse, 2022 jyly indet saldary báseńdegen kezde kórsetkish eki esege artyp, kedenshiler bir jylda halyqaralyq ótkel arqyly 69 877 avtokólik quraly men myńdaǵan jolaýshyǵa qyzmet kórsetipti.

О́tken jyldyń basynda tolyq qýa­­­tynda qoldanysqa berilgen «Nur joly» avtokólikterdi ótkizý beketi qyz­met­ker­leri bıyl qańtar-qarasha aılary ara­ly­ǵynda kedendik qyzmetten eli­miz­diń qarjy qorjynyna jalpy 102 mlrd teńge tabys túsirdi. Onyń bir bóligi Jetisý oblysy bıýdjetin baıytyp otyr. Jyl sońyna deıin bul úrdis eselep artatyny daýsyz. Sonymen «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tasjoly elimizdiń qarjy qoryn toltyra túsýdiń bereke bastaýyna aınaldy. Byltyrǵy jyldyń 10 aıynda QHR-dan Qazaqstanǵa keden arqyly 127 427 avtokólik quraly ótkizilgen. Onyń 45 699 júkpen, 304 júksiz, 81 376 ózi júretin kólik quraly, 48 halyqaralyq poshta tasymaldaýshy kólikter. Qazaqstan tarapynan QHR-ǵa jalpy 44 141 avtokólik ótkizilse, onyń 3 748-i júkpen, qalǵan 40 393-i júksiz jol tartty. Ortasha eseppen táýligine Qazaqstannan QHR-ǵa – 164, QHR-dan bizdiń jaqqa 474 avtokólik qatynaıdy eken. Bul – turaqty kórsetkish emes. Mysaly, bıyl maýsym aıynda QHR-dan bizdiń elge jalpy 16 552 avtokólik ótse, onyń 5 187-i júkpen, QR-dan QHR tarabyna 4 537 kólik, onyń 368-i júk tıep ótken. Al qyrkúıek aıyn­da QHR-dan ótken 20 352 kóliktiń 7 782-i júkpen, Qazaqstannan Qytaıǵa ótken 8 399 avtokóliktiń 764-i júkpen jol tartqan. Shekaradan ári-beri ótken avtokólikter sany birde azaıyp, birde kóbeıgenimen bolashaqta sany arta bere­tinin baıqaımyz.

Aıtqanǵa jeńil bolǵanymen kúnde­lik­ti kedenge aǵylyp kelip jatqan avtokólik qu­raldaryn kezekpen tekserip, rásimdep, ótkelden ótkizý – ońaı sharýa emes. Eli­miz­degi jáne sheteldegi kedenderdegi sııaqty Qorǵasta da júk kólikteriniń beketten ótý tejelisi oryn alǵanyn jasyra almaımyz. Júk tıelgen avtokólikter kerýeni aptalap, aılap jol boıynda kezek kútip sarylyp turyp qalyp, bul jaǵdaı júrgizýshilerdiń birneshe márte narazylyǵyn týdyrǵan bolatyn. Degenmen jyl basynda QHR men Qazaqstan shekarasyndaǵy jaǵdaıdy retteý jónindegi vedomstvoaralyq jumys tobynyń eki aptalyq zertteýiniń nátı­je­sinde «Nur joly» kedendik ótkizý be­ketinde elektrondyq kezek júıesi qo­sylyp, týyndaǵan másele sheshildi. QR QM MKK, «Atameken» UKP, UQK shekara qyzmeti, Bas kólik prokýratýrasynyń basshylyǵy men kólik ınspeksııasynyń ókilderi qabyldaǵan sheshim boıynsha bıyl 16 sáýirden bastap kedende avtokólikterdi kezekpen ótkizýdiń jańa elektrondy tásili engizildi. Negizinde elektrondy kezek óte tıimdi ekenin dá­leldedi. Sol arqyly shekaradaǵy uzyn­­so­nar kezekti qysqartýǵa múmkindik týdy. Qazir mundaǵy kompıýterlik júıe ke­­zekti ózi rettep turady. Sonyń nátı­je­­sinde Qorǵasqa barar joldaǵy júk kólik­teriniń keptelisi barynsha azaıyp, júrgizýshilerdiń narazylyǵy tyıyldy.

Qysqartyp aıtsaq, el shebindegi «Nur joly» kedendik ótkizý beketiniń zama­naýı joǵarǵy tehnologııalarmen qapysyz qamtylǵan qyzmeti elimizge tolaıym tabys ákelip turǵan mekemege aınaldy.

Jetisý oblysy