Elektromobılge jol ashatyn qujat

Jalpy otyrysta depýtattar ekologııalyq taza kólikti tanymal etý jáne elektromobılderge arnalǵan ınfraqurylymdy damytý máseleleri boıynsha zań jobasy men oǵan ilespe túze­týlerdi birinshi oqylymda maqul­dady. Atalǵan qujat boıynsha Májilistiń Qarjy jáne bıýd­jet komıtetiniń múshesi Samat Musabaev baıandama jasady.

Zań jobasynda kólik qural­dary­nyń túrlerin zańnamalyq deńgeıde sáıkestendirý úshin «gıbrıdti avtomobıl» jáne «elek­tromobıl» uǵymdary engizi­ledi. Elektromobılder tu­raq pen parkıngterde arnaıy oryndarymen qamtamasyz etile­di, al olardyń ıeleri avtoturaq aqysyn tóleýden bosatylady.

Depýtattyń aıtýynsha, keıingi jyldary elektr kólik­terge sura­nys arta bastaǵan. Máse­len, 2020 jyly álemde 3 mıl­lıon 240 myń elektromobıl satylǵan. Bul 2019 jylmen salys­tyrǵanda 43 paıyzǵa kóp. 2021 jyly 6,5 mıllıon elektr kóli­gi ıesin tapqan. Sóıtip, saty­lym 109 paıyzǵa ulǵaıǵan. 2022 jyly álemde 7,8 mıllıon dana satylypty. Byltyr bul kór­setkish 17 mıllıonǵa jýyqtaǵan.

«Qytaı 2030 jylǵa qaraı benzındi qozǵaltqyshtardan tolyq bas tartýdy josparlap otyr. Zertteýshilerdiń piki­rinshe, 2035 jylǵa qaraı álem boıynsha eksplýatasııada 130 mıllıon elektromo­bıl bolady. 2021 jyly Glazgoda ótken dúnıejúzilik klımat sammıtin­de Ulybrıtanııa, Úndistan, Aýstrııa, Polsha, Kanada, Túrkııa sekildi 33 memleket, sonymen qatar iri alty avtomobıl óndirýshi: «General Motors», «Ford», «Mercedes», «Volvo», «Jaguar/Land Rover» jáne BYD (Build Your Dreams) 2040 jylǵa deıin ishten janý qozǵaltqyshy bar kólikterden tolyq bas tartatynyn jarııalady.

Dýbaı qalasynda ótken BUU-nyń klımattyń ózgerýi jónindegi 28-konferensııasynyń segiz klımattyq is-qımyl qaras­tyrylǵan qorytyndy quja­ty qabyldandy. Negizgi is-qı­myl­dardyń biri – túrli tásil­men kólik quraldarynyń shyǵaryn­dylaryn azaıtý, onyń ishinde ınfraqurylymdy damytý jáne nóldik nemese tómen shyǵaryndylary bar kólikterdi jyldam engizýdi jedeldetý. О́ıtkeni elektromobılderdiń ishten janatyn qozǵaltqyshy bar kóliktermen salystyrǵanda ekologııalyq jáne ekonomıkalyq jaǵynan tıimdiligi basym», dedi S.Musabaev.

Depýtattyń sózine súıensek, keıingi kezde elimizdegi ahýal da túbegeıli ózgergen. Mysaly, 2023 jyldyń 1 qańtarynda elektrqozǵaltqyshy bar 812 jeńil kólik tirkelse, on eki aıdyń qorytyndysy boıynsha 7 793 elektr kóligi satylǵan. Iаǵnı elektromobıl sany 9,5 ese ósken. Osy oraıda, de­pý­tat «jasyl» kólikterge sura­nys­­tyń kóbeıýi qajetti ınf­ra­­qu­rylymdy damytýdy ilger­iletý­di talap etetinin jetkizdi.

«Zań jobalarynda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly», «Avtomobıl joldary týraly», «Avtomobıl kóli­gi týraly», «Erekshe qorǵa­latyn tabıǵı aýmaqtar týraly», «Jol júrisi týraly» zańdaryna túzetýler engizý kózdelgen. Zań jobasy mynadaı negizgi nor­ma­lardy qarastyrady. «Elekt­romobıl» jáne «elektrqýattandyrǵysh stansa» uǵymdary engi­zi­ledi. Kommýnaldyq aqyly avto­turaq­tar men parkıngterde elektromobıl kóliginiń ıeleri tegin oryndarmen qam­tamasyz etiledi. Turǵyn aımaq­tarda elektr­qýattandyrǵysh stansalardy joba­laý, ornatý, tehnıkalyq paı­dalaný erejelerin ázirleý jáne bekitý boıynsha memlekettik organdardyń ókilettiligi anyq­talady», dedi S.Musabaev.

Jergilikti atqarýshy organ­dar­ǵa elektrqýattandyrǵysh stansa­lar­­dy ornalastyrý týraly she­shimderdi qabyldaý quqyǵy beril­mek. Sondaı-aq taksı turaq­taryn, áýejaılarda, vokzaldarda, 1 jáne 2-sanatty stasıonarlyq saýda jáne mádenı oıyn-saýyq nysandaryn, mádenı-demalys parkteri men alańdaryn, dań­ǵyldardy, kóshelerdi, kvartaldardy elektr­qýattandyrǵysh stansalarmen jabdyqtaý júktelmek.

«Ákimshilik quqyq buzýshy­lyq týraly» Qazaqstan Respýb­lıkasynyń kodeksine tolyqtyrý engizý týraly» zańynyń jobasy elektromobılder úshin bólingen oryndarda kólik quraldaryn toqtatý nemese toqtatyp turý qaǵı­dalaryn buzǵany úshin ákim­shilik jaýapkershilikti engizý maqsatynda ázirlengen.

Sonymen qatar jol boıyn­daǵy qyzmet kórsetý nysanyna jatqyzylatyn «elektr­qýattandyrǵysh stansasy» túsinigi engiziledi. Joldardy jobalaý kezinde olar úshin bólek oryndar jabdyqtaý, egjeı-tegjeı josparlaý jobasynda aýmaqty elektrmen qýattaý stansalaryn ornalastyrý úshin rezervke qoıý, olardy turǵyn jáne qoǵamdyq aımaqtarda ornalastyrý josparlanǵan. «Jol júrisi týraly» zańǵa elektr qoz­ǵaltqyshtarymen jab­dyq­talmaǵan kólik quraldarynyń júrgizýshilerine elektr zarıadtaý stansalarymen jabdyqtalǵan oryndarda turaqtaýǵa tyıym salatyn norma engizý usynyldy. Bul úshin Ákimshilik kodekste jaýapkershilik engiziledi.

Budan bólek, jıyn barysyn­da «Halyqaralyq sý aǵyndaryn keme júrmeıtin paıdalaný túrleri­niń quqyǵy týraly konvensııa­ny ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobasy qaraldy. Konven­sııa 1997 jylǵy 21 mamyr­da Birikken Ulttar Uıymy­nyń Bas Assambleıasynda qa­byl­danyp, 2014 jyly 17 tamyz­­dan bastap kúshine endi. Zań jo­ba­sy jóninde Sý resýrsta­ry jáne ırrıgasııa mınıstri Nur­jan Nurjigitov baıan­dama jasady.

«Qazaqstanǵa transshekaralyq sýlardy paıdalaný jónindegi kúrdeli máselelerdi sheshý barysynda tanylǵan halyqaralyq tájirıbe men bilimge súıený óte mańyzdy. Bul transshekaralyq sýdy paıdalanýdyń neǵurlym ótkir memleketaralyq másele­lerdi sheshý úshin ortaq quqyqtyq alań qurýǵa múmkindik beredi.

Konvensııaǵa qosylýdyń negizgi faktorlarynyń biri – О́zbek­stanmen transshekaralyq ózen basseınderinde gıdroteh­nı­kalyq qurylystar salý jó­ninde josparlanǵan is-sha­ra­­lardy úılestirý. Sonyń ishin­de Qazaqstan men О́zbekstan arasyn­daǵy transshekaralyq sý aıdyndaryn birlesip basqarý jáne paıdalaný týraly Keli­sim jo­basynyń normalaryn tal­qy­laý jáne kelisý», dedi N.Nurjigitov.

Mınıstrdiń sózine súıensek, Konvensııada ózen boıyndaǵy memleketter ózderiniń tıisti aýmaqtary sheginde halyqaralyq sý aǵynyn ádil jáne aqylǵa qonymdy paıdalaný máselesi qarastyrylǵan.

«Sý aǵyny memleketteri halyqaralyq sý aǵynyn ony ońtaıly ári ornyqty paıdalanýǵa qol jetkizý jáne osyǵan baılanysty paıda alý maqsatynda, tıisti sý aǵyny memleketteriniń múddelerin eskere otyryp, sý aǵynyn tıisinshe qorǵaǵan kezde paıdalanady jáne ıgeredi.

Sý aǵyny memleketteri halyq­aralyq sý aǵynyn ádil ári aqylǵa qonymdy paıdalanýǵa, ıgerýge jáne qorǵaýǵa qatysady. Mundaı qatysý sý aǵynyn paıdalaný quqyǵyn da, osy Konvensııada kózdelgendeı ony qorǵaý men ıgerýde yntymaqtasý mindetin de qamtıdy», dedi N.Nurjigitov.

Qujattyń 10-babynyń 2-tarmaǵynda «Halyqaralyq sý aǵynyn paıdalaný túrleri ara­synda qaıshylyq týyndaǵan jaǵdaıda, ol adamnyń asa zárý qajettilikterin qanaǵattandyrý talaptaryna erekshe nazar aýdaryp, 5-7-baptardy eskere oty­ryp sheshilýge tıis», dep kór­setil­gen. Iаǵnı halyqaralyq sý aǵyn­­daryndaǵy sýdyń qajetti sapa­­sy saqtalýy jáne qaýipsiz aýyz sý­men qamtamasyz etilýi qajet.

Konvensııaǵa sáıkes sý aǵy­ny memleketi óz aýmaǵynda halyq­aralyq sý aǵynyn paıdalaný kezinde basqa memleketterge aıtarlyqtaı zııan keltirýdi bol­ǵyzbaý úshin barlyq tıisti sharany qabyldaıdy.

Sý aǵyny memleketteri sý aǵyny, sýdyń sapasy jáne tıisti boljamdar týraly ońaı qolje­timdi derektermen jáne aqparat­tarmen turaqty negizde almasa alady. Sonymen qatar sý aǵyny memleketteri bir-birine konsýltasııa beredi, halyqaralyq sý aǵynynyń jaı-kúıi úshin josparlanatyn sharalardyń yqtımal saldary týraly kelissózder júrgize alady.

Jalpy otyrysta 2014 jyly 23 jeltoqsandaǵy EAEO aıasynda medısınalyq maqsattaǵy buıym­dar aınalymynyń biryńǵaı qaǵıdattary men qaǵıdalary týraly kelisimge túzetýler engizý týraly hattama ratıfıkasııa­landy. Qujat jóninde Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat baıandama jasady.

Hattamaǵa odaqqa múshe mem­­le­ket­terde tirkelgen me­dısı­na­lyq buıymdardyń ımportyn qosa alǵanda olardyń aınalym­ǵa shyǵarylýynyń toqtaty­lýyna baılanysty tap­shy­lyq­tyń týyndaý qaýpin bol­­dyr­maý maqsatymen qol qo­ıyl­­dy. Hattamaǵa sáıkes mú­she memlekettiń ulttyq zań­na­ma­synyń talaptary boıynsha medısınalyq buıymdardy tirkeý quqyǵyn berý 2025 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin uzartylady.

«Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa Keńesi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde medısınalyq buıymdar aına­lysynyń biryńǵaı qaǵıdattary men qaǵıdalary týraly kelisim­ge ózgerister engizý týraly 4 Hat­­tamany maquldady. Birinshi hat­tamany ratıfıkasııalaý ult­tyq rásim boıynsha berilgen merzim­siz tirkeý kýálikteri bar me­dı­­sınalyq buıymdarǵa Eýrazııa­­lyq ekonomıkalyq odaq sheń­be­rinde qaıta tirkemeı, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń aýmaǵynda erkin aınalysta bolýǵa múmkindik berdi.

Ekinshi hattamany ratıfıkasııalaý ulttyq tirkeýdi 2022 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin uzartýǵa jáne ulttyq zańnama boıynsha jańa medısınalyq buıymdardy tirkeýge jol ashady. Úshinshi hattamada naqty bir pasıentke arnalǵan medısınalyq buıymdardy Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq qaǵıdalary bo­ıynsha mindetti tirkeýdi qa­jet etpeıtini kórsetilgen», dedi A.Ǵınııat.

Sala basshysynyń aıtýynsha, tórtinshi hattamany ratıfıkasııalaý jobasy ulttyq tirkeýdi 2025 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin uzartýǵa jáne ulttyq zańnama bo­ıynsha jańa medısınalyq buıym­dardy tirkeýge múmkindik beredi.

«Búgingi tańda elimizde 1 820 medısınalyq buıymdy óndi­retin 118 otandyq óndirýshi bar. Ulttyq zańnama boıynsha 12 myńǵa jýyq medısınalyq buıym tirkelgen, olardy Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde qaıta tirkeý qajeti joq. Medısınalyq buıymdar otandyq naryǵyn saqtaý, sondaı-aq Odaq qaǵıdalary boıynsha medısınalyq buıymdardy tir­keýdiń tolyq aýysýyna daıyn­dalý úshin Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqqa múshe memleketter 2025 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin ulttyq zańnama boıynsha jańa medısınalyq buıymdardy tirkeýge múmkindik beretin rá­simdi uzartý týraly sheshim qabyl­dady», dedi A.Ǵınııat.

Sondaı-aq Májilis komı­tetteri «Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń sot júıesi men sýdıa­lary­nyń mártebesi týraly» Konstı­týsııalyq zańǵa engiziletin ózgerister týraly zań jobasyn, Qurylys jáne Sý kodeksteriniń jobasyn, sondaı-aq 10 jańa zań jobasyn jumysqa aldy. Jalpy otyrys sońynda depýtattar tıisti memlekettik mekemeler basshylaryna saýaldaryn joldady.