Shyǵys poezııasynyń tanymdyq tamyryna úńilsek, Jaratýshymen bolmys birligine umtylǵan lırıkalyq «mendi» baıqaımyz. Ot pen kóbelek, gúl men bulbul sekildi kanondyq obrazdar aqyn janynyń absolıýtti aqıqatqa talpynysyn beıneleıdi. Osy jolda kúlli rýhanııat satylaryn baǵyndyrǵan kisi «kámalı ınsan» nemese «tolyq adam» dep atalady. Dál osy satyda ol úshin pendeliktiń perdesi aıaqtalyp, adam – Qudaı arasyndaǵy shekara joıylady da, eki bolmys bir bútinge aınalady. Abaıdyń «árbir haqıqatqa tyrysyp, ıjdıhatyńmen kóziń jetse, sony tut, ólseń aıyrylma» degen konseptýaldy ıdeıasy da osy oıdy qýattaıdy. Nátıjesinde aqıqatpen tutasqan kemel rýh endi táńirlik dıapazonnan ún qata bastaıdy. Qysqasha aıtsaq, Qudaıdyń atynan sóıleıdi. Endi atalǵan doktrınanyń aqyn shyǵarmashylyǵynan qalaı kórinis tabatynyna toqtalaıyq. Zamanynda «Men – Haqpyn» degen áıgili ustanymy úshin opat bolǵan mıstık shaıyr Mansur Hallaj ben «О́zime ózim tabynam» dep jyrlaǵan Maǵjan Jumabaev arasyndaǵy rýhanı úndestik tańǵaldyrmaı qoımaıdy.
875 jyly parsy dalasynda dúnıege kelgen shaıyr Mansur Hallaj – Ahmet Iаsaýı hıkmetterinde erekshe qurmetke ıe tulǵa. 12 jasynda Qurandy tolyq jattaǵan Mansur eseıe bere dinniń qasań qaǵıdattaryn mansuqtap, Qudaıdy meshitten emes, júrekten izdeý kerektigin ýaǵyzdaı bastaıdy. Tipti jaǵdaıy kelmegen musylmandar úshin Shalkıiz jyraýdyń Bı Temirge aıtatynyndaı, «jyǵylǵandy turǵyzsań, jylaǵandy ýatsań, qısaıǵandy túzetseń» qajylyq saýaby dál solaı saǵan da jazylady dep túsindire bastaıdy. Sáıkesinshe, shaıyr dogmashyl din qazılarynyń qytyǵyna odan saıyn tıe beredi. Dál osy ustanym Maǵjannyń «Meshit hám abaqty» óleńinde áke men bala dıalogi retinde kórinis tabady. Onda aqyn dinı býkvalızmdi qatty aıyptaıdy:
«Bul úıdi meshit deıdi, qulynshaǵym,
Erigip, qýǵan bolyp ata zańyn.
Anda-sanda domalap barmaǵy úshin,
Saldyrǵan ózine arnap «jýan qaryn».
Bes mınýt «jatyp-turyp», jýyp almaq,
Bylǵanǵan buzyqtyqpen uıat-aryn».
Bul túsinikti Abaıdyń «Allanyń ózi de ras, sózi de ras» óleńinen keń tarqatýǵa bolady. Onda adamnyń boıyndaǵy úsh súıý: Allany súıý, adamdy súıý jáne ádiletti súıý bekimeı jatyp, ǵıbadat-qulshylyqtyń tatymdy jemis bermeıtini aıtylady. Ne bolmasa Shákárimniń «Anyq asyq – áýlıe» óleńinde de ishki dúnıeniń tazalyǵy syrtqy kórinisten artyq turatyny basa nazarǵa alynady:
«Taspıyq, sálde, jaınamaz,
Tastamasań qys pen jaz.
Júregiń bolsa taıǵaq saz –
Sopysynyp qylma naz».
Solaı Mansurdyń júrek ilimi el ishinde keń etek ala bastaıdy. Keıin onyń aqıqat (haqtyq) jaıly málimdemesi bıliktiń eń qatal jazasyna kesilýine sebep boldy. Ol Hallajdyń «Ánel Haq» degen jarııa sózi edi. Iаǵnı «men – qudaımyn, men – haqpyn» dep sóıleıdi rýhty shaıyr. Maǵjan da óziniń «Men kim?» óleńinde qudaılyq qudiretin baıqata jyrlaıdy:
«О́zim – táńiri, tabynamyn ózime,
Sózim – Quran, baǵynamyn sózime!»
Eskerý kerek. Bul eshqandaı da egoıstik-narsıstik sóz emes. Bul jerde eshqandaı «men» ataýly joq. Kerisinshe munda – pendeliktiń perdesin jyrtyp, Allalyq arealdan asqaqtap sóılegen aqynnyń rýhy. Mansur da, Maǵjan da ǵashyqtyqty asqan sheberlikpen ózinshe jyrlady. Jáne túbi osy ǵashyqtyq sezimi olardy kúlli dúnıeniń «Táńiri» qylyp sóıletti. Meıli, eki tulǵanyń ómir salty, alǵan bilimi, túıgen túsinigi birdeı bolmasyn, biraq ta olardyń ádiletke, uly aqıqatqa umtylǵan aqyn júrekteri ózara bir taktide soǵyp turǵandaı áser qaldyrady.
1925 jyly Júsipbek Aımaýytulynyń Tashkenttegi qazaq stýdentteriniń aldynda jasaǵan «Maǵjannyń aqyndyǵy týraly» baıandamasynda «Maǵjannyń aqyndyǵyn synaýǵa bilimimiz, kúshimiz kámil jetedi dep aıta almaımyz», deıdi. Sol sekildi biz de Maǵjan shyǵarmashylyǵyndaǵy «Táńir» konsepsııasyn, odan bólek uly shaıyr Mansur Hallajdyń dúnıetanymyn tolyq túsinýge álimiz jetpeıtini anyq. Áıtse de bul qos aqynnyń ashylmaǵan araldaryn zertteıtin keleshektegi kerekti izdenisterimizdiń alǵashqy kishkentaı sáýlesi dep bilemiz.