О́ńir ekonomıkasyna ózgeris qajet

Soltústik ekonomıkasynyń aıaǵyn tusaǵan bir sebep – byltyrǵy aýa raıy­nyń aýyl sharýashylyǵy úshin barynsha qolaısyz bolǵandyǵy. Egin salmaı jatyp mı qaınatar ystyq kelip, keı sharýashylyqtyń endi ǵana qyltıyp shyqqan óskinin kúıdirip ketti. Ásirese tez jetiletin joǵary surypty astyq ekken sharýalarǵa tym qıyn tıdi. Jazdyń aýa raıy birshama turaqtanǵanymen, kúz boıy astyq jınatpaımyn dep sert­tes­kendeı tanaptarǵa kombaın kire al­maı­tyndaı bolyp, qara ja­ýyn quı­dy da turdy. Sondyqtan astyq jı­naý kórsetkishi tómendep ketti. Sa­lanyń jyl boıy óndirgen ónimi 851,5 mlrd teńgeni quraǵan. Bul 2022 jyl­ǵy kórsetkishten 15,3 paıyzǵa tómen. Sonyń ishinde eginshilik ónimi 2022 jylmen salystyrǵanda 20,3 paıyzǵa deıin quldyrady.

Mal sharýashylyǵynda azdaǵan ósim bar, biraq onyń da qaryshtap ketkeni shamaly. Byltyrǵymen salystyrǵanda ósim 1,9 paıyz ǵana. Tek sút ónimderiniń 3,3 paıyzǵa óskenin atap ótýimiz kerek. Al jumyrtqa óndirý 2022 jylmen salystyrǵanda 3,7 paıyzǵa azaıǵan.

Osy máselelerdiń bárin eskere otyryp, oblys basshylyǵy bıyl aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimin 1146,6 mlrd teńgege jetkizýdi josparlady.

О́nerkásip óndirisinde aýyz toltyryp aıtarlyqtaı ósim bar. 2022 jylmen salystyrǵanda ónerkásip ónimderi 114 paıyzǵa deıin ósip, 647,6 mlrd teńgeniń taýary shyǵaryldy. Alaıda bul ósim negizinen Petropavl qalasyna tıesili. Oblystaǵy barlyq ónerkásip óniminiń 69 paıyzy osy qalada óndiriledi. Shahardyń kásiporyndary byltyr 445,6 mlrd teń­geniń ónimin óndirip, 2022 jylmen salys­tyrǵanda 120,9 mlrd teńgege artty.

Aýdandar arasynda ónerkásip ónim­de­rin shyǵarý mardymsyz. 2022 jylmen salystyrǵanda aýdanda 15,8 mlrd teńgege ónerkásip ónimderin artyq shyǵarǵanymen, bul jetistiktiń negizgi bóligi bir-aq aýdanǵa – Taıynshaǵa ǵana tıesili. Onda da qazir respýblıkaǵa bel­gili «BioOperations» pen «EMS Agro» JShS ǵana aýdandaǵy ónerkásip ónimderiniń negizgi bóligin beredi. Jalpy, osy kásiporyndarǵa jatatyn óńdeý ónerkásibiniń ónimderi 2022 jylmen salystyrǵanda 128 paıyzǵa artqan. Sonymen birge «ZIKSTO», «Maslodel» JShS sııaqty kásiporyndardyń ónimderi de jaqsy suranysqa ıe. Al 2024 jyly óńdeý ónerkásibine kem degende 328 mlrd teńge ınvestısııa tartý josparlanyp otyr. Osy salanyń negizgi kapıtalyna salynatyn ınvestısııa byltyrǵymen salystyrǵanda 185 pa­ıyzǵa arttyrylmaq.

Qýanyshbek Qalıjanov byltyr da osylaı baıandama jasap, tyńdaýshylarǵa tek qurǵaq sıfrlardy ǵana tanystyrǵan. Onyń mundaı baıandamasy sol kezdegi oblys ákimi Aıdarbek Saparovqa unamaǵan edi. Ol ekonomıka basqarmasynyń baıan­damasynda taldaý bolýy kerektigin es­kert­ken. Sharýashylyq salalarynyń nege joǵary ósim bermeı jatqanyna, qandaı kedergilerdiń bar ekenine saraptama jasap, sonyń nátıjesinde usynys jasaýyńyz kerek degen bolatyn. Alaıda bıylǵy baıandamanyń byltyrdan ózgerisi shamaly sııaqty.

Degenmen byltyrǵy eskertýden azdap qorytyndy shyǵarǵan Q.Qalıjanov ónerkásip ónimderiniń artýy úshin aýdan ákimderi kásipkerlermen tyǵyz baılanys jasap, olardyń jergilikti naryqty toltyrý úshin jáne basqa da satý kózderin tabýyna jaǵdaı jasaý kerektigin usynys retinde aıtty.

Byltyr oblys ekonomıkasyna 445,4 mlrd teńgeniń ınvestısııasy tartylypty. Bul 2022 jylmen salystyrǵanda 17,3 paıyzǵa artyq. Al 2024 jylǵa ınvestısııa tartý kólemi 557 mlrd teń­gege josparlanyp otyr. Sonyń ishin­de bıyl aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna tartylatyn ınvestısııa kó­le­min 281,5 mlrd teńgege jetkizý jos­parlanǵan. Osyǵan oraı oblys ákimi Ǵaýez Nurmahambetov kásipkerlik pen ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý bas­qarmasyna arnaıy tapsyrma berip, naq­ty ınvestısııalyq jobalardy anyq­taý kerektigin tapsyrdy.

Byltyr oblysta qurylys salasy aıryqsha qarqynmen damydy. 2022 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda ósim 25,6 paıyz bolǵan. Jyl boıy 305,9 myń sharshy metr turǵyn úı paı­dalanýǵa berildi. Al 2022 jylǵy qu­ry­lys qarqyny aldyndaǵy jylmen salys­tyr­ǵanda 4-aq paıyzǵa artqan edi.

Jyl boıy oblys kásiporyndary men mekemelerine 26 myńǵa jýyq adam ju­mys­qa ornalastyrylǵan. Sonyń ishinde 10,7 myńy jańadan ashylǵan ju­mys oryndary. Sóıtip, jospar 105 pa­ıyzǵa oryndalǵan.

Kásipkerlikti damytýdyń ulttyq jos­paryna sáıkes 20 myńdaı adam túrli is-sharaǵa qatystyryldy. Onyń ishinde qara úzip, erekshe tabysqa jetkenderi joq, degenmen jumyssyzdyqty 4,7 paıyzǵa deıin azaıtýda bul sharalardyń paıdasy boldy. 2024 jyly da jumyssyzdyqtyń deńgeıin 4,9 paıyzdan asyrmaý josparlanyp otyr.

Mine, soltústik óńirdiń ótken jylǵy jaǵdaıy men 2024 jylǵa arnalǵan keı jospary osyndaı. Josparda eko­no­mı­ka­nyń damý qarqyny joǵary bolýy eskerilgen.

Soltústik Qazaqstan oblysy