2022 jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýmaqtardy damytýdyń 2023 – 2027 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Prezıdent aýyldardy kórkeıteıik, damytaıyq dep bastama kóterip otyrǵanda, Soltústik Qazaqstan oblysynyń birqatar atqaminerleri strategııalyq mańyzdy eldi mekenderdi «jabylatyn aýyl» qataryna engizip jatyr.
Bıylǵy 23 qańtarda Soltústik Qazaqstan oblysy Jambyl aýdanynyń Jambyl aýlynda jıyn ótti. Bul jıyn – osy aýdanǵa qarasty Amangeldi, Sýatkól aýyldaryn taratý týraly Jambyl aýyldyq okrýgi ákimdiginiń usynysyna oraı ótkizildi. Jıynǵa Amangeldi, Sýatkól aýyldarynyń turǵyndary qatysty. Qazaqstan Respýblıkasynyń aýyldyq jerlerdi joıý týraly zańynyń 8-babyn alǵa tartqan Jambyl aýyldyq okrýginiń ákimi Nurjan Tursynbaev Amangeldi, Sýatkól aýyldarynyń jabylatyny týraly málimdedi. Sebep? Sebebi osy aýyldar turǵyndarynyń sany zań talabynda kórsetilgenindeı, 50 adamnan az. Alaıda Sýatkól, Amangeldi aýlynyń azamattary bul ýájben kelispeıdi.
Jambyl aýyldyq okrýginiń ákimi Nurjan Tursynbaev: «Zań bar. Biz sol zańǵa sáıkes jumys isteımiz. Zańda aýylda adam sany 50-den kem bolmaýy kórsetilgen. Sizder aıtyp otyrǵan Amangeldi, Sýatkól aýyldaryndaǵy turǵyn sany 50-den az. Jyl saıyn eki ret aýyldardy aralap, qansha adam turatyny týraly esep júrgizemiz. Sol esepke saı, osy eki aýyldaǵy halyq sany 50-ge jetpeıtindikten, olardy jabý týraly bastama kóterildi», deıdi.
Sondaı-aq ol eki jyl buryn aýyl azamattary kóshi-qon baǵdarlamasymen ońtústikten otbasylardy kóshirip ákeletinin aıtqanyn, alaıda eshkim kóship kelmegenin alǵa tartty. Amangeldi, Sýatkól aýyldaryn taratý týraly sheshim qabyldaýshy 4 adamnan turatyn jergilikti qoǵamdastyqtyń bir ókili Nurjan Kenjeǵozın basqa aımaqtan arnaıy baǵdarlamamen kóship kelgen azamattardyń kóbi keri kóship ketkenin, kóp adamnyń aýyldarda turaqtamaıtynyn aıtady. Atalǵan aýyldardan óz turǵyndary kóship jatqanda, basqa aımaqtan kóship kelgen adam qalaı turaqtap qalsyn? Aýyl halqy turaqtap qalýy úshin aýyldyń ınfraqurylymy talapqa saı bolýǵa tıis. Al ol ınfraqurylymdy jergilikti atqarýshy bılik ókilderi júzege asyrýy kerek. Aýyl men halyqqa jaǵdaı jasaýy kerek ákim-qaralarǵa Amangeldi men Sýatkóldiń atyn kartadan óshire salý áldeqaıda jeńil sııaqty. Qys maýsymynda kólik qatynasy qıyndaıtyn, joldary oıyq-shuqyr, al aýyz sý problemasy sheshimin tappaǵan aýyldarǵa kim kóship barady? Bizdiń tarapymyzdan qoıylǵan bul suraqqa Jambyl aýyldyq okrýginiń ákimi N.Tursynbaev ta, sheshim shyǵarýshy qaýymdastyq ókili N.Kenjeǵozın de jaýap bergen joq. Ákim N.Tursynbaev aýyldy jabý týraly zańdy alǵa tartpas buryn, okrýgtiń ákimi retinde zańmen bekitilgen mindetterin tolyǵymen oryndaǵanyn tizip aıtyp berer dep kútkenimiz beker boldy. Sonymen qatar Amangeldi, Sýatkól aýyldaryn eki jyl buryn bolashaǵy joq aýyldar qataryna qosyp qoıǵan jergilikti bılik ókilderi «aýlymyzǵa eshkim kelmeıdi» dep shaǵymdanýyn qalaı túsinemiz?
Amangeldi aýlynyń azamaty, tanymal jýrnalıst Saıyn Shaımerden: «Qazirgi kezde «Ekpin – 2002» JShS basshysy Ekpin degen bireýdiń О́mirserik Ábıev atty balasy 4000 qoıyn aýlymyz Amangeldide jaıyp otyr. Aýyldaǵy mekteptiń de kúl-talqany shyǵyp, qırap jatyr. Bul máselede halqy joq aýyldy adamǵa toltyryp, kórkeıtip, damytý emes, kerisinshe aýyldy joıyp, jerdi bosatyp, ıemdenýge jantalasyp jatqan astyrtyn árekettiń sulbasy baıqalady. Aýylda zańdy, turaqty tirkeýde qazir ondaǵan adam tur. Soǵan qaramastan, jergilikti atqarýshy bılik ókilderi aýyldy jabýdan basqaǵa bas aýyrtqylary kelmeı otyr. Prezıdentimiz aýyldardy kótereıik, kórkeıteıik dep aýqymdy jumys atqarýǵa shaqyrady. Al bizde bar aýyldy joıyp, bosaǵan jerdi ustaǵannyń qolyna, tistegenniń aýzyna berýge jantalas bastaldy. Zulmat asharshylyqta da, soǵys zamanynda da jabylmaǵan aýlymyz aıdyń-kúnniń amanynda jabylatyny janymyzǵa batady», deıdi.
Sóz bolyp otyrǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń Jambyl aýdanyndaǵy Amangeldi aýly – Qazaqstannyń halyq jazýshysy, dramatýrg Safýan Shaımerdenovtiń týǵan mekeni. Qalamgerdiń qara shańyraǵy Amangeldi aýlynda qaz-qalpynda saqtaýly tur. Tarıhı tulǵanyń tabany tıgen týǵan aýlyn el azamattary saqtap qalaıyq dese de, Jambyl aýdanynyń atqaminerleri máseleni sheshýdi bir-birine siltep, sıyrquıymshaqtandyryp otyr.
Jambyl aýlyndaǵy jıynǵa qatysqan el azamattary bul istiń astarynda Amangeldi, Sýatkóldi jaýyp, bosaǵan jerlerin ıemdengisi kelgen áldekimniń qıturqy áreketi bolýy da múmkin ekenin aıtady. Qazirdiń ózinde «Ekpin – 2002» JShS Amangeldi aýlyna tıesili 260 gektar jerdi jalǵa alyp, mal jaıady.
«Aýlymyzǵa tıesili úsh myńdaǵan gektar jer ondaǵan jyl boıy paıdalanylmaı jatyr. Sol jerlerdi ıgereıik, mal asyrap, egin egeıik desek, jergilikti bılik ókilderi túrli syltaýdy alǵa tartyp, bermeıdi. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev ıgerilmegen jerlerdi keri qaıtarý týraly arnaıy qujattardy qabyldady. Al bizdegi jaǵdaı mynadaı. Myńdaǵan gektar jerimiz baryn qaıteıin, paıdasyn kóre almaı otyrǵan soń. Osydan eki jyl buryn Qytaıdaǵy qandastarymyz bir aýyl bolyp kóship kelgisi keldi. Mal ósirip, egin egemiz dedi. О́kinishke qaraı, jergilikti basshylardyń «bos jer joq» degen jaýabynan keıin qandastarymyz kelýden bas tartty. «Biz Qytaıda da jaldanyp jumys istep, quldyń kúıin keship júrmiz. Atajurtta óz kásibimizdi dóńgeletip, elge de, jerge de paıdamyz tıse deımiz», dedi olar. Osylaısha, keleıin dep otyrǵan adamdardan aıyrylyp qaldyq», dep kúıinedi Amangeldi aýlynyń azamaty Japar Tólegenov.
Jambyl aýyldyq okrýginiń ákimi Nurjan Tursynbaev ta, jergilikti qoǵamdastyq ókili Nurjan Kenjeǵozın de «Aýlymyzǵa eshkim kelmeıdi. Aýylda adam joq» deıdi. Ashyǵyn aıtqanda, qırap-qańyrap bos jatqan aýylǵa kim keledi? Qonys aýdaratyn árbir azamattyń eń birinshi qalaýy – mal ósirip, egin egý. О́kinishke qaraı, Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy myńdaǵan gektar jer sanaýly kisilerdiń ýysynda. Kóship kelem deýshiler álgi kisilerge jaldanyp jumys isteýi kerek, bolmasa óz kásibin ıgeremin deıtinderge jalǵa berile qoıar jer joq. Barlyq problemanyń týyndaıtyn tusy da osy.
2022 jyly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Men saılaýaldy baǵdarlamamda aýyldy órkendetý isine basa nazar aýdardym. Búginde Qazaqstan halqynyń 40 paıyzǵa jýyǵy aýylda turady. «Aýyl – el besigi» dep halqymyz beker aıtqan joq. Sondyqtan, aýyldaǵy jaǵdaıdy jaqsarta almasaq – bárimizge syn. Sol úshin men búgin aýyldy damytý máselesi týraly Jarlyqqa qol qoıamyn», dep elordadaǵy Táýelsizdik saraıynda ótken ulyqtaý rásiminen keıin Úkimetke aýyldy damytýdyń 5 jylǵa arnalǵan naqty josparyn ázirleýdi tapsyrdy. Sonymen qatar Memleket basshysy shekaralas aýyldyq eldi mekenderdi damytýǵa erekshe nazar aýdarylatynyn da sol jıynda qadap aıtqan bolatyn.
Soltústik Qazaqstan oblysynyń Jambyl aýdany shekaralyq aımaqqa jatady. Al Jambyl aýdanynyń ákimi Azamat Bektasov pen osy aýdandaǵy Jambyl aýyldyq okrýginiń ákimi Nurjan Tursynbaev Amangeldi, Sýatkól aýyldaryn jaýyp, ańyraǵan bos dalaǵa aınaldyrýǵa nege kúsh salyp otyr? Jambyl aýlynda ótken jıynda aýyl ákimi N.Tursynbaev buıryqtyń Soltústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynan kelgenin alǵa tartýmen boldy. Olaı bolsa, Soltústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń tóraǵasy Vladımır Býbenko da Memleket basshysynyń tujyrymdama, baǵdarlamalarymen kelispeıtin bolǵany ma? 2023 jyly 4 jeltoqsan kúni Astanada ótken brıfıngte Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵaýez Nurmuhambetov te aımaqtaǵy jabylý aldynda turǵan aýyldarǵa qatysty toqtalyp: «Oblysta 635 eldi meken bar. Onyń 125-iniń halyq sany 50-ge de jetpeıdi. Taǵy 39 aýylda 3-4 adam ǵana turady. Jalpy, óńirde halyq sanynan da, aýmaǵy jaǵynan da talaptarǵa saı kelmeıtin eldi mekender kóp. Alaıda bolashaǵy joq aýyldarǵa qatysty máselege biz óte muqııat qaraımyz. Aýyl turǵyndarymen, kásipkerlermen sóılesip, bul máseleni áli de qarastyratyn bolamyz», degen bolatyn. О́kinishke qaraı, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵaýez Nurmuhambetovtiń sózi Jambyl aýdany men aýyldyq ákimderin oılandyrmaı tur.
P.S. Sońǵy aqparatqa súıensek, Jambyl aýlynda ótken jıyn hattamasynda Amangeldi, Sýatkól aýyldary turǵyndary tolyq kóship ketpegenine baılanysty taratylmaıtyny týraly sheshim qabyldanypty. Alaıda Jambyl aýdanynyń ákimi Azamat Bektasovqa osy máselemen arnaıy baryp-qaıtqan Japar Tólegenov: «Aýdan ákimi Azamat Bektasov sońǵy núkteni Soltústik Qazaqstan oblystyq máslıhaty qoıatynyn aıtyp, shyǵaryp saldy», deıdi. Amangeldi, Sýatkóldiń halqy aýyldaryn saqtap qalý úshin bar kúshin salatynyn, máseleni Parlamentte kóterip, Úkimetke jáne Memleket basshylyǵyna hat joldaıtynyn jetkizdi.
Merýert HÝSAINOVA
Soltústik Qazaqstan oblysy