Keshe elordada Astana prosesi aıasynda Sırııa jónindegi kelissózder ótti. Jıynǵa atalǵan formattyń kepilger memleketteri Iran, Túrkııa jáne Reseı qatysty. Kezdesý qorytyndysy boıynsha taraptar birlesken málimdeme jasady.
Jıynnyń qorytyndy otyrysynda sóz sóılegen Qazaqstan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Álibek Baqaev múddeli taraptar qaqtyǵystyń saıası sheshimin tabatynyna úmit bildirdi.
«Keıingi eki kúnde Sırııadaǵy jaǵdaıdy odan ári turaqtandyrýǵa, gýmanıtarlyq jaǵdaıdy jaqsartýǵa baǵyttalǵan mańyzdy jáne mazmundy kelissózder júrgizildi. Astana prosesiniń nátıjesinde Sırııadaǵy ahýal aıtarlyqtaı turaqtandy», dedi Á.Baqaev. Onyń aıtýynsha, kepilger elderdiń aýqymdy kúsh-jigeri men BUU uıymdarynyń turaqty qoldaýynyń arqasynda kúrdeli, túıini tarqamaǵan máseleler tıimdi sheshilip keledi. «Osy oraıda múddeli taraptar Astana prosesiniń nátıjesinde qalyptasqan qolaıly jaǵdaıdy barynsha paıdalanyp, janjaldyń saıası sheshimin tabady dep úmittenemiz», dedi Á.Baqaev.
Sondaı-aq vıse-mınıstr kepilger memleketterdiń birlesken málimdemesin oqyp berdi. Onyń aıtýynsha, Iran, Túrkııa jáne Reseı «Astana prosesiniń» mańyzyn atap ótip, Sırııa daǵdarysyn retteýdegi jetekshi róline ekpin bergen.
«Palestına – Izraıl qaqtyǵystarynyń shıelenisýiniń Sırııa Arab Respýblıkasyndaǵy jaǵdaıǵa keri áserin atap ótti. Qarýly qaqtyǵys aımaǵynyń keńeıýine jol bermeýdiń jáne oǵan aımaqtyń basqa memleketterin tartýdyń qaýpine toqtaldy. Gazadaǵy gýmanıtarlyq apatqa baılanysty alańdaýshylyq bildirip, Izraıldiń palestınalyqtarǵa qarsy aıaýsyz shabýylyn toqtatý jáne Gazaǵa gýmanıtarlyq kómek jiberý qajettigin basa aıtty. Tez arada atysty toqtatýdy jáne barlyq taraptyń halyqaralyq quqyq boıynsha óz mindettemelerin oryndaýyn talap etetin BUU Bas Assambleıasynyń A/ES/-10/L.27 (2023) qararyn oryndaýǵa shaqyrdy», dedi málimdemeni oqyǵan Á.Baqaev.
Kepilger memleketter Sırııanyń egemendigine, táýelsizdigine, birligi men aýmaqtyq tutastyǵyna, sondaı-aq BUU Jarǵysynyń maqsattary men qaǵıdattaryna berik ekenin qýattady. Sondaı-aq olardyń saqtalýy men qurmetteletinin atap ótti.
«Terrorızmmen kúresý, sırııalyqtardyń qaýipsiz, erikti jáne laıyq túrde oralýyna tıisti jaǵdaı jasaý maqsatynda ózara qurmet, izgi nıet jáne tatý kórshilik negizinde Túrkııa men Sırııa arasyndaǵy qarym-qatynastardy qalpyna keltirý boıynsha kúsh-jigerdi jalǵastyrýdyń mańyzyn atap ótti. Birikken Ulttar Uıymynyń Bosqyndar isteri jónindegi Joǵarǵy Komıssarynyń (BUU BJKB) keńsesi saıası prosesti kúsheıtý jáne barlyq sırııalyqqa gýmanıtarlyq kómektiń kedergisiz jetýin qamtamasyz etýine atsalysady. Osy maqsatta qolǵa alynyp jatqan tórtjaqty format aıasyndaǵy Astana formatynyń kepilgerleriniń kúsh-jigerin quptady», delingen birlesken málimdemede.
Budan bólek, terrorızmniń búkil túrine qarsy kúresýge, Sırııanyń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyna nuqsan keltiretin, kórshiles elderdiń qaýipsizdigine qater tóndiretin separatıstik is-áreketke yntymaqtasa qarsy turatynyn rastaǵan. Sırııanyń aımaqtarynda túrli at jamylyp áreket etetin lańkestik toptardy, olarmen baılanysty qurylymdardyń áreketterin, beıbit turǵyndar ólimine ákelgen azamattyq nysandarǵa jasalǵan shabýyldardy aıyptady.
«Idlıb deeskalasııa aımaǵyndaǵy (IDZ) jaǵdaıdy egjeı-tegjeı qarastyrdy. Idlıb boıynsha barlyq qoldanystaǵy kelisimderdi tolyq oryndaý arqyly tynyshtyqty saqtaý qajettigin atap ótti. О́ńirdegi jáne odan tys jerde beıbit turǵyndarǵa qaýip tóndiretin lańkestik toptardyń bolýy men belsendiligine qatty alańdaýshylyq bildirdi. Idlıb deeskalasııa aımaǵy men japsarlas óńirlerdegi ahýaldy, sonyń ishinde gýmanıtarlyq jaǵdaıdy turaqty qalypqa keltirý úshin odan ári kúsh salýǵa kelisti.
Sırııanyń soltústik-shyǵysyndaǵy jaǵdaıdy talqylady. Bul aımaqta qaýipsizdik pen turaqtylyqqa qol jetkizý atalǵan eldiń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn saqtaý negizinde múmkin bolatynyna kelisti. Terrorızmge qarsy kúres syltaýymen ózin-ózi basqarýdyń zańsyz bastamalary sekildi qıturqy áreketterdiń barlyǵyn joqqa shyǵardy. Sırııanyń birligine nuqsan keltirýge jáne kórshiles elderdiń ulttyq qaýipsizdigine qater tóndirýge baǵyttalǵan separatıstik josparlarǵa, sonyń ishinde transshekaralyq shabýyldarǵa tótep berýge daıyn ekenin qýattady», dedi Á.Baqaev.
Vıse-mınıstrdiń sózine súıensek, kepilger elder Sırııaǵa tıesili munaı resýrstaryn zańsyz basyp alýdyń jalǵasyp jatqanyna narazylyq bildirgen. Halyqaralyq quqyqty, halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyqty jáne BUU Jarǵysyn buzatyn birjaqty sanksııalardy qoldamaıtynyn ashyq aıtqan. Mundaı qadamdar eldiń ydyraýyna ákelip soǵady, separatıstik josparlardy júzege asyrýǵa yqpal etedi.
«Izraıldiń Sırııadaǵy barlyq áskerı shabýylyn aıyptaıdy. Bul áreketter halyqaralyq quqyqty, halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyqty, Sırııanyń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn buzý dep sanaıdy. Mundaı qadam aımaqtaǵy turaqsyzdyq pen shıelenisti kúsheıtedi dep tanıdy, sondaı-aq shabýyldardy toqtatýǵa shaqyrady.
Jappaı qabyldanǵan halyqaralyq quqyqtyq sheshimderdi, sonyń ishinde Sırııanyń Golan aımaǵyn basyp alýdy joqqa shyǵaratyn BUU-nyń tıisti qararlarynyń erejelerin, birinshi kezekte BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 242 jáne 497 qararlaryn qurmetteý qajet. Osy oraıda Izraıldiń osy baǵyttaǵy sheshimderi men qadamdarynyń zańdy kúshi joq jáne negizsiz», delingen birlesken málimdemede.
Sondaı-aq kepilger elder Sırııa máselesi áskerı jolmen sheshilmeıtinin, buǵan uzaqmerzimdi saıası úderis qajet ekenin atap ótti. Atalǵan eldegi ahýaldy ońtaıly sheshýge úlken úles qosyp otyrǵan Qazaqstan tarapyna alǵystaryn aıtyp, kelissózderdiń kezekti raýndyn ótkizgeni úshin rızashylyǵyn bildirdi.
«Astana prosesiniń bastaýynda turǵan jáne osy biregeı kópjaqty mehanızmniń tabysty jumys isteýin qamtamasyz etýge úles qosyp, qonaqjaılylyq kórsetken, Sırııa boıynsha halyqaralyq kezdesýlerdi qabyldaýshy memleket retinde Qazaqstan tarapynyń erekshe rólin atap ótti», delingen birlesken málimdemede.
Taǵy bir aıta keter másele, Sırııa jónindegi Astana kelissózderi 2024 jyldyń ekinshi jartysynda Astanada ótedi.