Búgin Aqtaýda «Adaı» jylqysynyń mártebe alýyna oraı saltanatty jıyn ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Saltanatty sharada Ulttyq zııatkerlik menshik ınstıtýtynyń, Aýyl sharýashylyǵy jáne Ádilet mınıstrliginiń ókilderi «Adaı jylqysy» brendin paıdalanýdyń aıryqsha quqyǵyn rastaıtyn kýálikti «Asyl tuqymdy «Adaı» jylqysy» zańdy tulǵalar men jeke kásipkerler birlestigine tabystady.
Endi «Adaı» tuqymdy qazaq jylqysynyń erekshe qasıetteri zańdy túrde bekitildi. Sarapshylar zamanaýı tehnologııalardy qoldanyp, jylqylardyń genetıkalyq qurylymyn anyqtaý úshin ǵylymı synaqtan ótkizdi.
Ulttyq zııatkerlik menshik ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Aıdyn Artyqova zertteý jumystarynyń nátıjelerin eskere otyryp, qazaqtyń adaı jylqysynyń erekshelikteri endi zańdy túrde qorǵalǵanyn aıtty. Bul óz kezeginde jylqy ósirýshilerge qazaqtyń «Adaı» jylqysynyń tuqymyn saqtaý, ósirý jáne nasıhattaý úshin tıimdi bolmaq. Sonymen qatar ulttyq oıyndardy, sonyń ishinde kókpar men báıgeni nasıhattaýǵa yqpal etedi.
- «QazPATENT» geografııalyq ereksheligine qaraı Almaty aportynan keıin, «Adaı» jylqysynyń tuqymyn patenttedi. Tuqymnyń jańashyldyǵy, ereksheligi men birtekitiligi ǵylymı, patenttik krıterıılerge sáıkestigi ulttyq brendke aınalýyna múmkindik berdi. Aıryqsha quqyqtardan basqa, patent ıesine 30 jyldyq qaýipsizdik merzimi beriledi. Patentter tek «Adaı» tuqymyna ǵana emes, onyń 2 tıpimen men 3 jelisine de berildi, - dedi Aıdyn Artyqova.
Aıta keteıik, 2022 jyldyń qarasha aıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Mańǵystaý oblysyna jumys sapary barysynda «Adaı» jylqysyn derbes tuqym retinde ǵylymı tanýdy tapsyrǵan bolatyn.
Mańǵystaý oblysy ardagerler keńesiniń tóraǵasy Serikbaı Tóletov Qazaqstan Prezıdentine «Adaı» tuqymdy qazaq jylqysynyń mártebesin nyǵaıtýǵa qoldaý kórsetkeni úshin alǵysyn bildirdi.
- Mamandar Adaı tuqymdy qazaq jylqysyn ulttyq brend retinde taný úshin úlken jumys atqardy. Ol úshin Mańǵystaýǵa aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi memlekettik ınspeksııa komıtetiniń arnaıy memlekettik komıssııasynyń músheleri shaqyryldy. Sarapshylar oblystyń barlyq aýdandaryndaǵy 1400-den astam Adaı jylqylaryn zerttedi. Nátıjesinde Adaı jylqysynyń biregeıligin rastady. Mańǵystaý aqsaqaldarynyń atynan el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevqa qazaqtyń Adaı jylqysynyń mártebesin alýǵa qoldaý kórsetkeni úshin alǵysymyzdy bildiremiz, - dedi Serikbaı Tóletov.
О́ńir basshysy Nurlan Noǵaev «Adaı» jylqysyna patent alý jumystyń mańyzdy bóligi aıaqtalǵanyn, degenmen atqarylatyn jumystardyń basym bóligi áli alda ekenin jetkizdi.
- Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha júrgizilgen jumystyń arqasynda Adaı tuqymdy qazaq jylqysy Qazaqstannyń ulttyq brendi bolyp otyr. Bul maqtanysh sezimin týdyratyn mańyzdy jetistik. Bizdiń basty maqsatymyz-ata-babalarymyzdyń murasyn qurmetteý arqyly ulttyq bolmysymyzdy saqtaý. Mundaı mártebe alý tuqymnyń biregeı genetıkalyq qasıetteri men mádenı murany saqtaýǵa, seleksııalyq baǵdarlamalardy damytýǵa, tuqymdy saqtap qalýǵa jáne sapasyn jaqsartýǵa jańa múmkindikter ashady. Sondaı - aq, asyl tuqym mártebesi halyqaralyq jarystarda memleket múddesin qorǵaýǵa jáne týrısterdi tartýǵa yqpal etedi, - dedi ótti óńir basshysy Nurlan Asqaruly.
Qazaqtyń Adaı jylqysy Aral-Kaspıı oıpatynyń aýmaǵynda jergilikti jylqy popýlıasııasynyń kópjyldyq halyq seleksııasy negizinde qalyptasty. Bul tuqymnyń jylqylary jergilikti qatal tabıǵı-klımattyq jaǵdaılarǵa jaqsy beıimdelgen. Syrtqy erekshelikterge aıryqsha tózimdi jáne kútip-baptaý jaǵdaılaryna tez úırenedi.
Eske salaıyq, byltyr qarashada Kendirli aýylynda ótken halyqaralyq týrnırde Adaı tuqymdy qazaq jylqysy óziniń erekshe qasıetterin kórsetti. Onda qazaqtyń adaı jylqysyn Halyqaralyq at sporty federasııasynyń alty tóreshisi, onyń ishinde BAÁ sarapshylary baǵalady.
Bul jarysta Kók Jebe esimdi Adaı jylqysy 4 saǵat 48 mınýt 36 sekýndta 100 shaqyrymdyq qashyqtyqty júrip ótip, jeńiske jetti.
Sondaı-aq, 2022 jyly «Uly dala joryǵynda» Adaı jylqysy óziniń tabandylyǵy men aıryqsha minezin kórsetti. «Kókmoınaq» komandasy adaı jylqysymen 1200 shaqyrym júrip ótip, respýblıkalyq marafonynda birinshi oryndy ıelengen edi.
Byltyr da bul marafonda mańǵystaýlyq Adaı jylqysynyń shabandozy Astanadan Túrkistanǵa deıin 1300 shaqyrymdy nebári 98 saǵat 44 mınýt 47 sekýndta bir atpen júrip ótip, rekord ornatqan bolatyn.