Álem jyl emes, kún saıyn ózgerip jatyr. Jumysty uıymdastyrýdyń, basqarýdyń ádis-tásilderi qaıta qaralyp, jańa tehnologııalar, mamandyqtar men salalar paıda bolyp keledi. HHI ǵasyrdaǵy jańa mamandyqtardyń kóbi IT salasymen baılanysty. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan suhbatynda da jańa kásibı daǵdylardy meńgerýge jáne ozyq bilimdi tıimdi paıdalanýǵa qabiletti jastardyń róli týraly aıryqsha aıtylǵan.
Osy oraıda Sıfrlyq damý mınıstrliginiń basty baǵytynyń biri – IT salasyn damytý, sala mamandarynyń biliktiligin arttyrý jáne jańashyl startap-jobalardy qoldaý. Qazirgi ýaqytta osy baǵytta mınıstrlik birqatar jumys júrgizip jatyr. El úkimeti álemdegi IT kásipkerlikti qoldaý úshin ekojúıeni durys qurýdyń jarqyn úlgisi bolyp sanalady. Sıfrlyq damý mınıstrligi 2018 jyly kásipkerlikti, ınnovasııalardy jáne ekonomıkalyq damýdy ilgeriletýge baǵyttalǵan «Astana Hub» tehnoparkin qurdy. Bul uıym ınkýbasııa jáne akselerasııa baǵdarlamalary arqyly startaptar men shaǵyn bızneske qoldaý kórsetedi. Hab arnaıy baıqaýlar uıymdastyrady jáne bolashaǵy zor startaptarǵa granttar beredi, sondaı-aq qarjylandyrýdy, tálimgerlerdi jáne álemdik naryqqa keńinen qol jetkizýdi qamtamasyz etetin «Google» sııaqty seriktesterdi tartady.
Búgingi tańda tehnoparkte 1 401 IT kompanııa tirkelgen, onyń ishinde 393-i sheteldik kompanııalardyń qatysýymen qurylǵan. IT mamandarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý úshin durys ekojúıe qalyptastyrý qajet. «Astana Hub» qazirgi ýaqytta Ortalyq Azııadaǵy eń iri ınnovasııalyq habqa aınaldy. Osy ýaqyt ishinde tehnoparkke qatysýshy IT kompanııalardyń jalpy tabysy 1,7 mlrd dollardy qurady. Tartylǵan ınvestısııa kólemi 578 mln dollarǵa jetip, ashylǵan jumys oryndarynyń sany 20 myńnan asty. «Astana Hub» qatysýshylary bes jyl ishinde elimizdiń IT eksportynyń 565 mln dollaryn óz enshisine jazdy. Tehnopark qyzmeti IT bıznes úshin ekojúıeni qurýǵa ári damytýǵa, IT mamandardy oqytýǵa jáne startap jobalardy qoldaýǵa baǵyttalǵan. Qatysýshylar bıznesti damytý jáne masshtabtaý baǵdarlamalaryn, arnaıy salyqtyq jáne vızalyq sharttardy, aqparattyq-bilim berýdi jáne materıaldyq ınfraqurylymdy qosa alǵanda, jan-jaqty qoldaýǵa ıe.
«Astana Hub» jedeldetý jáne ınkýbasııalaý baǵdarlamalaryn usynady. Olardyń maqsaty – venchýrlyq ınvestısııalardy tartý jáne álemdik naryqtarǵa shyǵatyn startaptardy qoldaý. Mysaly, «Google For Startups»-pen birlesip ótkizilgen «Silkway Accelerator» baǵdarlamasyna qatysýǵa 1 myńnan astam ótinim kelip tústi jáne akselerasııa baǵdarlamasynyń úsh aǵynynan keıin 49 úzdik joba sátti aıaqtaldy. О́tken jyldyń qyrkúıek aıynda Kremnıı alqabynda «Silkroad Innovation Hub»-yn ashtyq. Bul – Ortalyq Eýrazııany Kremnıı alqabyndaǵy birtutas aımaq retinde ilgeriletýge, sondaı-aq IT kásipkerlik salasyndaǵy yntymaqtastyqqa jáne faýnderlerdiń myqty qaýymdastyǵyn qurýǵa járdemdesýge baǵyttalǵan bastama. «Silkroad Innovation Hub» aımaqtaǵy IT kásipqoılar, kásipkerler jáne ınnovatorlar arasynda jelilik, bilim almasý jáne seriktestikterdi damytýdyń basty platformasy retinde qyzmet etedi.
Mınıstrliktiń qoldaýymen Dreıper ýnıversıtetimen jáne Dúnıejúzilik bankpen seriktestikte júzege asyrylatyn «Hero Training» akselerasııa baǵdarlamasy startaptarǵa Sılıkon alqabyna enýge biregeı múmkindik beredi. Búgingi tańda 27 startap ınnovasııalar oshaǵyna shyǵyp úlgerdi. Aldaǵy ýaqytta Ortalyq Eýrazııadan jyl saıyn 30-ǵa jýyq áleýetti jobany jiberý josparlanyp otyr.
«Astana Hub» qatysýshylarynyń jobalary ishki naryqta da, álemdik naryqta da joǵary suranysqa ıe. Máselen, «Skype», «Tesla» jáne «SpaceX» kompanııalaryn damytýdyń bastapqy kezeńinde tabysty ınvestısııalarymen tanymal álemdegi eń iri venchýrlyq ınvestor Tım Dreıper jaqynda otandyq «Citix» startapyna 1 mln dollardan astam ınvestısııa saldy. Bul startap ótken jyly «Citix Silkway Accelerator» baǵdarlamasynyń birinshi legine qatysqanyn, al bıyl mamyrda «Astana Hub» qoldaýymen «Hero Training» aıasynda Sılıkon alqabynda oqýdy aıaqtaǵanyn atap ótkim keledi. «Astana Hub»-tyń taǵy bir qatysýshysy «TrustMe» startapy qarasha aıynda AQSh-ta ótken «Hero Training» baǵdarlamasynda úzdikterdiń qatarynan kórindi. Baǵdarlamaǵa barlyǵy 35 elden 118 joba qatysty. Olar Ortalyq Azııanyń 300 startapynyń arasynan irikteýden ótýi kerek edi. «Demo Day» baǵdarlamasynyń fınalynda otandyq «TrustMe» júzdegen qatysýshynyń arasynda ınvestısııa úshin eń tartymdy joba retinde atalyp ótildi.
Jalpy, IT salasynyń damýyna Ortalyq Azııadaǵy eń iri IT forým – dástúrli «Digital Bridge» halyqaralyq forýmynyń da mańyzy erekshe. Byltyr jasandy ıntellekt taqyrybyna arnalǵan forým 30 myńnan astam qatysýshynyń basyn qosty. Onyń ishinde 30 elden delegasııalar, 300-den astam IT kompanııa ókilderi, 450 spıker, 100-den astam ınvestor men bıznes ókili, sondaı-aq 150-den astam startap qatysty.
Mınıstrliktiń qoldaýymen jaqsy jetistikterge jetken birqatar IT jobany bóle-jara atap ótkim keledi. Alaqan bıometrııasyna mamandanǵan «Alaqan» óz ónimin túriktiń 500 klınıkasyna taratyp otyr. «SmarTestPrep» Indonezııa, Vetnam jáne Latyn Amerıkasynyń naryǵyna shyǵyp, 1 myńnan astam úmitkerge 10 mln dollar kóleminde stıpendııa alýǵa kómektesti. «Droppy» startapy Taıaý Shyǵystaǵy, AQSh pen Latyn Amerıkasyndaǵy úkimettik emes uıymdar men mınıstrlikter ókilderimen 120-ǵa jýyq ıntegrasııa júrgizip, oıyndy Play Market jáne «Apple Store» dúkenderine shyǵardy. «iDos Games» startapynda 170 elden 300 myńnan astam tirkelgen jáne belsendi paıdalanýshylar bar. Bul onyń álemdik oıyn ındýstrııasyndaǵy mańyzdy rólin kórsetedi. Insýlt dıagnostıkasy úshin jasandy ıntellekt pen neıroradıologııaǵa mamandanǵan «CerebraAI» AQSh-taǵy «TechCrunch» reıtıngi boıynsha úzdik jahandyq startaptar qataryna endi. Bul elimizdi aqparattyq tehnologııalar salasynda álemdik arenaǵa kóterip jatqan keleshegi zor startaptar qatarynyń az ǵana bóligi.
Memleket basshysy 2026 jylǵa qaraı IT eksport kólemin 1 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtý jáne Qazaqstandy óńirdegi jetekshi sıfrlyq ortalyqqa aınaldyrý mindetin qoıdy. «Astana Hub» bastamalary, sonyń ishinde «Google for Startups» jáne «Draper University»-men birlesken baǵdarlamalary, Sılıkon alqabyndaǵy «Silkroad Innovation Hub», «Digital Bridge» jáne «Digital Almaty» sekildi IT forýmdardy ótkizý – bul maqsatqa jetýdiń negizgi quraldary. Joǵaryda kórsetilgen jumystyń barlyǵy adamı kapıtaldy damytý jáne jastardyń kásibı daǵdylaryn jaqsartyp, ozyq bilimin tıimdi paıdalanýǵa septigin tıgizedi. Osylaısha, Prezıdenttiń maqalasynda kóterilgen ıdeıalardy mınıstrlik aldaǵy ýaqytta basshylyqqa alady.
Baǵdat MÝSIN,
Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri