Elimizde jastardyń aýyr qylmysqa barý faktisi azaımaı tur. Statıstıkany baǵdarlasaq, keıingi úsh jylda kámelet jasyna tolmaǵan bes myńǵa jýyq bala aýyr qylmys jasaǵan. Oń-solyn baǵamdap úlgermegen jetkinshekter, ásirese tonaý, qaraqshylyqtan bólek, esirtkige úıir kórinedi.
Bas prokýratýra Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti tóraǵasynyń orynbasary Rýslan Álkenev jasóspirimder qylmysy turaqty ósý úrdisine ıe ekenin málimdedi. Jazaǵa tartylǵan jasóspirimder máselesi «Amanat» partııasy janyndaǵy Jastardy qoldaý jónindegi respýblıkalyq keńestiń otyrysynda keńinen talqylandy.
– Keıingi úsh jylda qylmystyq jaýapkershilikke 4 919 kámeletke tolmaǵan jasóspirim tartyldy. Jasóspirimder jasaǵan qylmystardyń negizgi túrleri – urlyq, tonaý, buzaqylyq, alaıaqtyq, esirtki qylmysy jáne jynystyq qatynasqa qatysty qylmystar. Alaıaqtyq pen esirtki qylmystaryn jasaýda ustalǵan jasóspirimder sanynyń aıtarlyqtaı ósýi erekshe alańdaýshylyq týǵyzady. Balalar qylmysynyń ósý sebepteriniń biri – «táýekel tobyndaǵy» kámeletke tolmaǵandardyń qaraýsyz qalýy jáne olardyń sabaqtan tys ýaqytta baqylaýsyz júrýi. Qylmys jasaǵan kámeletke tolmaǵandardyń jalpy sanynyń 48%-y nemese jartysy esh jerde oqymaıdy nemese jumyssyz júrgender. О́tken jylǵy taldaý kórsetkendeı, bul negizinen 9-synyptan keıin oqýyn jalǵastyrmaǵan balalar, – dedi R.Álkenev.
Komıtet ókili kámelet jasyna tolmaǵandardyń qylmysynyń ósýine bilim berý uıymdarynyń profılaktıkalyq jumysty durys uıymdastyrmaýy jáne ıývenaldy polısııa yqpalynyń bolmaýy da sebep dep otyr. Al otyrysqa jınalǵandar problemanyń negizgi ózegi jastardyń boıyndaǵy tárbıede degen pikirdi ortaǵa saldy.
– Otbasyndaǵy súıispenshilikten bastaý alatyn patrıottyq sezim kemeldený jolynda san túrli kezeńnen ótip, jalpyhalyqtyq patrıottyq sanaǵa, eline degen súıispenshilikke ulasady. Ol – áleýmettik qubylys retinde kez kelgen ult pen memlekettiliktiń damýynyń negizi. Patrıotızmdi qoǵamdyq sananyń eń mańyzdy quramdas bóligi retinde jete baǵalamaý qoǵam men memlekettiń álsireýine ákeledi, – dedi Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev.
Jıynda Oqý-aǵartý mınıstrligi Tárbıe jumysy jáne qosymsha bilim berý departamentiniń dırektory Merýert Medetbekova patrıottyq sezimdi qalyptastyrý boıynsha jasalǵan jumystarǵa toqtaldy. Sala ókili mektepke deıingi, jalpy orta, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń tárbıe mazmunyna «Birtutas tárbıe» baǵdarlamasy byltyr qyrkúıek aıynda engizilgenin, baǵdarlama ulttyq, adamı qundylyqtarǵa negizdelgenin aıtty.
– Qujatta bilim berý uıymdaryndaǵy tárbıe jumysyn tolyqqandy júzege asyrý úshin bilim alýshylardyń boıynda qalyptastyrylýǵa tıis qundylyqtar men tárbıeniń maqsaty, mindetteri aıqyndaldy. Balanyń ýaqytyn tıimdi paıdalaný, sabaqtan tys ýaqyttaǵy synyptan tys is-sharalarmen qamtý mańyzdy. Qazirgi qoǵam óskeleń urpaqty tárbıeleýge, atap aıtqanda, óz betinshe sheshim qabyldaıtyn, yntymaqtastyq jasaýǵa qabiletti, bastamashyl adamdardy tárbıeleýge jańa talaptar qoıyp otyr. Mundaı qasıetter balalar men jasóspirimderde adamgershilik maqsattary bar qoǵamdyq qozǵalysta qalyptasady, – dedi ol.
О́z kezeginde Májilis depýtaty Jarqynbek Amantaı mýzeı aralatyp, kók týdy jelbiretýmen patrıottyq sezim qalyptaspaıtynyn ashyq synǵa aldy. Depýtat bul baǵytta Koreıa men Japonııa tájirıbesin qarastyrýdy da usyndy.
– Biz balalardy tárbıeleýge kelgende onyń áleýmettik jaǵdaıyna, bólmesiniń qansha sharshy metr bolýyna, ata-anasynyń daýys kóterip uryspaýyna qatty mán berip kettik. Biraq bul «janashyrlyq» qoǵamdaǵy tárbıege, «tolyq adamdy» qalyptastyrýǵa áser etpeıtinin túsiný kerek. Qazir qoǵamda kimder kóbirek nasıhattalyp jatyr degen suraq bar. Telearnalar men ınternet resýrstarynda búginginiń batyrlary, eńbek adamdary juldyzǵa aınalǵan kezde ǵana patrıottyqty qalyptastyratyn memleketke bet buramyz. Biz áli kúnge deıin shoý-bıznes juldyzdaryn nasıhattap, reıtıngtiń sońyna túsip ketkenimizdi kórsetemiz. Bala quqyǵy degen uǵymmen álemniń ozyq tájirıbelerin aldyq degen oımen, tozyq tájirıbesin alǵanymyzdy onyń saldarynan kórýge bolady. 700 balany mýzeı aralattyq degen nátıje emes. Kók týdy jelbiretýmen ǵana ıdeologııany qalyptastyra almaımyz, – dedi depýtat.
Al Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy isteri komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Qambarov otanshyldyq jáne memleketshildik qasıet ár balanyń boıynan tabylýy qajet dep sanaıdy.
– Balalar men jasóspirimderdi shynaıy patrıottyq sezimge tárbıeleıtin patrıottyq uıymdardyń jumysyn jandandyrý – mańyzdy is. Otandy súıý otbasynan bastaý alatyndyqtan, tárbıe berý de sol ortadan qalyptasýy qajet. О́ziń turatyn úıdi, aýlańdy, qalańdy taza ustaý, qoǵamdyq oryndardy búldirmeý, uqypty bolý – aınalańnan, ósken ortańnan bastalatyn tárbıe ekeni belgili,– dedi mınıstrlik ókili.
Jıyn sońynda Nartaı Sársenǵalıev byltyr atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy. Onyń sózinshe, mamyr aıynan bastap respýblıkalyq Jastardy qoldaý keńesiniń 7 otyrysy ótken. Sondaı-aq 79 aımaqtyq keńes otyrysy uıymdastyrylǵan. Onda 195 suraq qarastyrylyp, jergilikti atqarýshy organdarǵa 302 usynym berilipti.
– Keńes otyrystarynyń qorytyndysy boıynsha Ortalyq memlekettik organdarǵa 133 usynym joldandy, qazirgi tańda onyń 122-si oryndalyp, 11-i qaralyp jatyr. Sonymen qatar elimizdiń 20 aımaǵynda óńirlik Jastardy qoldaý keńesi qyzmet atqarady. Keńes quramy biliktilik talaptaryna saı arnaıy kvota arqyly jasaqtalǵan. Biz barlyq salany qamtýdy tyrystyq. Osy arqyly ár salanyń ózekti suraqtaryn ashyq aıtatyn azamattardy bir arnaǵa toǵystyra aldyq, – dedi Nartaı Sársenǵalıev.