Kásiptiń kózin tabý úshin aldymen adamda ynta bolýy shart. Áıtpese, isińizge bereke uıalamaıdy. Máselen, Jetisýda biri kir sabyn óndiretin, biri sút óńdeıtin qos seh ashyldy. Buǵan muryndyq bolǵan – qarapaıym aýyl turǵyndary. Qos óndiris ornynyń ıeleri bala kúngi armanyn jeke kásippen ushtastyrǵan. Memlekettiń qoldaýy nátıjesinde ekeýi búginde isin dóńgeletip otyr.
Kir sabyn bolǵanda, qazaqtyń baıyrǵy dala tártibi boıynsha qaınatylǵan sabyny. Tabıǵı ónim – Bashırbaevtar áýletiniń ortaq otbasylyq bıznesi. Shaǵyn óndiriste ázirge aptasyna 100 kg sabyn shyǵarylady. Bolashaqta kásip ıesi bul bastamany úlken óndiris ornyna aınaldyrýǵa nıetti. Qyzyǵy sol, kásipker Rahat Bashırbaevtyń anasy Baqyt Tanekeeva men naǵashy ápkesi Nazerke Tanekeeva jastaıynan analarynyń qara sabyndy qalaı qaınatatynyn kórip ósken. Keıin sol resept boıynsha apaly-sińli úı jaǵdaıynda qara sabyn qaınatyp, sata bastaǵan. Muny kórgen Rahat «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń múmkindigin paıdalanyp, jańa isti qolǵa alady.
Onyń bıznes ashqysy keletinin estigen kezde aǵaıyndy Tanekeevalar Rahatqa sharýashylyqta kúndelikti qoldanylatyn kir sabyn óndirisin qolǵa alý týraly keńes bergen. Seh basshysy baǵdarlama aıasynda 5,1 mln teńgeden asa qarjy alyp, oǵan О́zbekstannan kir sabyn shyǵaratyn arnaıy qurylǵy satyp alǵan. Sóıtip, olar Basqunshy aýlynda óz garajdaryn seh retinde qaıta jabdyqtap, quraldar ornatyp, sharýany bastap ketken.
«Bala kezimizde anam sekseýildiń, alabotanyń kúlinen qara sabyn qaınatyp jatatyn. Qol kúshimen jasalatyn sol eńbek úderisteri áli kóz aldymda. Jańa kásip bastaý týraly oı kelgende aǵaıyndy baýyrlarymyzben birge ózimizge etene tanys kir sabyn jasaý isine kiriseıik dep sheshtik. Qazir sehta ónim daıyndaý, ıaǵnı qospalardy qaınatý, sabyn túrinde óńdep shyǵarý, arnaıy qalyptarǵa quıý, qondyrǵylar arqyly túrli kólemge keltirý – bári de arnaıy apparatpen atqarylady. Sondyqtan ónim shyǵarý áldeqaıda tez jáne ońaı», deıdi Nazerke Tanekeeva.
Kásipker sabyn jasaýǵa qajetti qospalardy negizinen Almatydan jáne jergilikti jerden alady. Qospalar týraly aıtsaq, ónim jasaýǵa toń maı, ıaǵnı qoı men sıyrdyń ish maıy, qyzdyrylǵan frıtıýr maıy, kaýstıkalyq soda, emdik qasıeti bar gúlsheten, shaı aǵashynyń maıy sııaqty túrli efır maılary qoldanylady. Efır maılarynyń túrleri tapsyrys berýshiniń suranysyna qaraı qosylady.
Jas kásipker Nazerke jaqynda suıyq untaq jasaýdy Almatydan arnaıy úırenip qaıtqan. Aldaǵy ýaqytta ony da sehta óndirip shyǵarýdy kózdep otyr. Sol sııaqty jaz mezgilinde túrli shópten qara sabyn jasaýdy jalǵastyrmaqshy. Nazerke qazirgi kezde nıeti bar jandarǵa kir sabyn, qara sabyn men suıyq untaq jasaýdyń ádis-tásilderin úıretetin sheberlik sabaǵyn ótkize bastady. «Suıyq untaq ózi únemdi, ózi allergııa týǵyzbaıtyn taza, hosh ıisti. Sondyqtan kir sabaǵyn birge onyń da qalaı daıyndalatynyn úıretemin. Bilgenimdi basqalarmen bólisip, olardyń da osylaı óz isterin ashýyna septigin tıgizsem, jaqsy ǵoı», deıdi kásipker.
Seh qańtardyń basynan iske qosylǵan. Búginde shaǵyn kásiporynda jasalǵan ónimderdiń óz tutynýshylary qalyptasyp úlgeripti. Sabynǵa negizinen bazarlardaǵy, dúkenderdegi shaǵyn kásip ıeleri tapsyrys beredi. Seh jumysy Instagram áleýmettik jelisinde «naz.26.07.1981» paraqshasy arqyly nasıhattalyp keledi. «Qazirgi kezde ǵımaratqa jylytý júıesin júrgizý kezek kúttirmeıtin másele bolyp tur. Aldaǵy ýaqytta jylý júıesin jasap, sehymyzdyń irgesin odan ári keńeıtsek, taralý aýqymyn ulǵaıtyp, eksportqa shyǵarsaq degen de úlken josparlarymyz bar», deıdi N.Tanekeeva.
О́ńir ákiminiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, jalpy Panfılov aýdanynda «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń I, II transhtary boıynsha 93 sýbektiniń jobasy maquldanyp, olarǵa jalpy kólemi 662 mln teńgeden astam nesıe berilgen.
Al Kishishyǵan aýlynda áýelde úı jaǵdaıynda 10 lıtr sútten ónim daıyndaýdan bastalǵan shaǵyn kásip birte-birte keńeıip, qazir jas kásipker Nazerke Qýanyshqyzy óziniń jeke sehyn ashty. Táýligine 700 lıtrge deıin sút qabyldaıtyn sehta «NK» belgisimen shyǵarylatyn 7 túrli sút taǵamdary berisi Jarkenttiń, arysy Almatynyń saýda jelilerinde saýdalanady. Abaı Ibraımov pen Nazerke Qýanyshqyzy – 2 bala tárbıelep otyrǵan jas otbasy. Olar ekologııalyq taza azyq-túlik shyǵaratyn shaǵyn otbasylyq kásip bastaýdy jýyrda qolǵa alǵan.
«О́zim týrıstik salada jumys isteımin. Zaıybym áke-sheshemniń, balalarymnyń kútimimen úıde. Bir jaǵynan zaıybyma úıde otyryp jasaıtyn kásip bolsa degen oımen, ekinshiden, balalarymyzdyń túrli zııandy qospalary bar taǵamdarǵa áýes bola bastaǵanyna alańdap, taza ónim shyǵarsaq dep sheshtik. Balalardyń densaýlyǵy biz úshin erekshe mańyzdy. Qazir olar óz sehymyzda óndirilgen taǵamdardy súısinip jeıdi. Sehtaǵy barlyq sharýaǵa Nazerkeniń ózi jetekshilik etip, júrgizedi. Al men kómek qajet kezde járdemdesemin», deıdi A.Ibraımov.
Búginde úıiniń janynan arnaıy turǵyzylǵan 40 sharshy metrlik shaǵyn ǵımaratta sút tartatyn separatorlar, tońazytqyshtar, qurt keptiretin apparattar ornatylyp, is retimen dóńgelene bastaǵan. Munda kúnine 500-700 lıtr sút qabyldanady. Sútti Jarkent qalasynyń jáne Almaty oblysy Sharyn aýlynyń jeke sharýashylyqtary jetkizedi. Al shıkizat munda veterınar mamandardyń anyqtamasy negizinde, sol sııaqty súttiń maılylyǵyn ólsheıtin arnaıy qurylǵymen tekserý arqyly qabyldanady.
«Orta eseppen táýligine 25 kg kilegeı, 25 kg qurt, 15 lıtr aıran, 5 kg irimshik, 5 kg súzbe, 3 kg sarymaı jasalady. Oǵan qosa, tapsyrys boıynsha jent te daıyndalady. «NK» belgisimen shyǵarylatyn taýarlar Almaty qalasyndaǵy 4 saýda ortalyǵynda jáne Jarkent qalasyndaǵy 7 saýda dúkeninde satylady. Naryqta óz tutynýshylarymyzdy taba bastadyq», deıdi N.Qýanyshqyzy.
Qazir onǵa jýyq jergilikti turǵyndy jumyspen qamtyǵan seh bolashaqta irgesin keńeıtip, qosymsha qurylǵylar alyp, ónim kólemin arttyrýǵa nıetti. Ol úshin «Aýyl amanaty», «Bir aýyl – bir ónim» sııaqty aýyldaǵy kásipkerlikti damytýǵa baǵyttalǵan arnaıy memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysyp kórmek.
Jetisý oblysy