Taksı baǵasy qymbattaýy múmkin be?

Ásirese Almaty jurty úıden taksı shaqyrtý qyzmeti qymbat bolyp bara jatqanyn aıtyp, shaǵymdanyp otyr. Alaıda taksı júrgizýshileriniń de óz ýáji bar. Kún saıyn kólikti jalǵa alý quny, benzın-sýy jáne oǵan avtobólshekterdiń shyǵynyn qosyńyz. Al olardyń kúndik tabysy 10 myń teńgeden aspaıtyn kórinedi. Endi memleketten beriletin sýbsıdııa toqtatylsa, jolaýshylar tasymaldaý qyzmetiniń qymbattaýyna ákeletini sózsiz. Osyǵan qatysty Almatyda ótken baspasóz jıynynda júrgizýshiler oda­ǵynyń atqarýshy dırektory Nurken Tájibaı áriptesteriniń atynan biraz másele kóterdi.

«Biz onsyz da kóp tabys tappaımyz. Kúndelikti shamamen 20-25 klıent tasymaldaımyz. Barlyq shyǵyndy alyp tastaǵanda, kúnine nebári 7 myń teńge shamasynda tabys tabamyz. Endi Úkimet taksoparkterge sýbsıdııa berýdi toqtatýy múmkin degen sóz shyqty. Onda jalǵa alý quny ósedi. Soǵan saı taksı baǵasy da sharyqtaýy múmkin», dedi ol.

Qazir júrgizýshiler jalǵa alǵan kólik­ter úshin kúnine 12 myń teńgeden bastap 20 myńnan asa aqy tóleıdi eken. Derekterge súıensek, taksopark kólikterin tizgindeıtinderdiń sany iri qalalarda 60 paıyzdan asyp jyǵylady. Al beıresmı derekter boıynsha, elimizde 1 mln-ǵa jýyq adam taksı júrgizý arqyly tabys tabatyny aıtylady.

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń máli­meti boıynsha, taksı qyzmeti bız­nesiniń kirisi 2022 jylmen salys­tyrǵanda 2023 jyly aıtarlyqtaı ósken. 2023 jyldyń qańtar-qazan kezeńinde 4,7 mlrd teńge bolǵan. Jolaýshylardy tasymaldaýdan túsken kiristerdiń ósýi eldegi barlyq kiristiń 2,7 paıyzyn quraıdy eken. Sol sebepti bir jyl ishinde taksı qyzmeti 11,3 paıyzǵa qymbattaǵan. Mysaly, byltyr baǵa 9,7 paıyz qymbattaǵan. Ásirese Almatydaǵy taksı tarıfteri 40,5 paıyz ósken. Odan tómenirek Aqtóbe (22,1 pa­ıyz) jáne Abaı (13,3 paıyz) oblystary tur. Jalpy, baǵanyń ósýi elimizdigi 20 qalanyń 18-ine áser etkeni aıtylady. Baǵa qalypty Batys Qazaqstan oblysy men Astanada taksı aqysy 1,8 paıyzǵa ǵana kóterilipti. Qaraǵandy oblysynda baǵa ózgermegen, al Shyǵys Qazaqstan oblysynda, kerisinshe 6 paıyz arzandaǵan. Shyǵystaǵy taksı qyzmetiniń baǵasyna otandyq Aparu taksı qyzmetiniń oń yqpaly bolýy múmkin deıdi mamandar.

Sonymen qatar jańa jyldan bastap mobıldi tólem júrgizýge baılanysty da ózgerister eńgizildi. Buǵan qatysty Memlekettik kirister komıtetiniń ókili Aınur Sartaeva jaýap berdi.

– Jeke tasymaldaýshy jeke kásipker retinde tirkelýi kerek. Muny e-Salyq Business, Egov Mobile jáne ekinshi deńgeıli bankter – Halyq bank, Kaspi bank, BankCenterCredit jáne taǵy basqasynyń mobıldi qosymshasy arqyly iske asyrady. Bul rette qolma-qol aqshasyz tólemdi qabyldaý úshin onlaın rejimde kásipkerlik bank shotyn ashýǵa bolady. Buǵan tek smartfon kerek. Kassalyq apparat nemese POS-termınaldy alyp júrýdiń qajeti joq, – dedi ol.

Kúndelikti taksımen júretinder jaqsy biledi: taksı júrgizýshilerdiń kóbi qazir tólemdi burynǵydaı mobıldi aýdarym arqyly qabyldap júr. Ol 100-den asqan soń salyq tóleýge mindetti bolady. Alaıda tasymaldaý qyzmetin zań talaptaryna saı jasap júrgender de jeterlik. Sonyń biri – Astana qalasynda taksı júrgizip nápaqasyn taýyp júrgen Quttybek Qoshqarbaev. Onyń aıtýynsha, sheteldik taksı platformalarynyń ustaıtyn ústeme paıyzy óte qymbat.

«Taksıdiń jalǵa alý quny – bir kúnge 12 myń teńge. Benzınge 8-9 myń teńge jumsaımyz. Az eseptegende túski as pen kúndelikti jeńil-jelpi sýsynǵa 10 myń teńge ketedi. Avtobólshekterdiń shyǵyny bar, arasynda «Sergek» bir sypyrady. Mysaly, men «IаndeksGo» qosymshasy arqyly júremin. Olar tabysymyzdyń 17 paıyzyn alyp qalady. Onyń ishinde «Bereke» JShS (seriktes komanııa) taǵy 6 paıyz ustap qalady. Barlyǵy – 23 paıyz. Onyń syrtynda Úkimetke salyq tóleımiz jáne QR qyzmetine taǵy da komıssııa ustaıdy. Tabysymyz osylaı taýsylady. Osyǵan baılanysty atalǵan komıssııa mólsherin arzandatýdy surap hat jazǵan edik, biraq sheteldik kompanııalar qulaǵyna da qystyrǵan joq. Bizdiń memleketten suraıtynymyz – osy: qosymshalardyń alatyn komıssııasyn arzandatyp berse, ıakı otandyq qosymsha ashylsa deımiz. Áıtpese bizdiń kúni-túni tirnektep tapqanymyz aıdalaǵa ketip jatyr», deıdi ol.

Qazir elimizde tasymaldaý salasy boıynsha Iаndeks, InDrive bastaǵan sheteldik iri reıdsherıng kompanııalar monopolııalap alǵany ras. Depýtattar buǵan qatysty másele kótergenimen, Sıfrlyq damý mınıstri Baǵdat Mýsın platforma daıyndaý úshin qyrýar qarjy kerek ekenin, ázirge mundaı qosymsha jasala qoımaıtynyn aıtqan edi. Biraq elimizde otandyq platformalar da bar. Sonyń biri – Aparu taksı qyzmeti. О́kinishtisi, bul qosymsha shyǵys óńirinde ǵana tanymal. Kompanııanyń basshysy Erlan Shaıahmetovtiń aıtýynsha, otandyq qosymshalardyń azdyǵyna qarjy tapshylyǵy sebep bolyp tur.

«2011 jyly tamyzda Aparu taksı qyzmetin iske qostyq. Biraq qosymsha keıinirek, 2015 jyly qoldanysqa endi. Ol kezde kompanııa bir tapsyrystan 5 teńge, keıin 10 teńge alatyn. Qazir 12 jyldan keıin 50 teńge boldy. Bizdiń basqa aımaqtardyń naryǵyna shyǵa almaı júrgen sebebimiz – kompanııanyń qarajaty kóp emes. Sonymen qatar bizde venchýrlyq qorlarmen jumys isteý jaǵy zańmen rettelmegen. In­ves­torlar tartý qıyn. Al otandyq plat­formanyń tanymal bolmaý sebebi, «Iаndeks» árbir aımaq kirgende baǵasyn tómendetip tastaıdy. Iаǵnı jolaýshyǵa da, júrgizýshige de jeńildik jasaıdy. Jolaýshylar osyǵan aldanyp qalady. Al bul sııaqty naryqtaǵy básekeni otandyq platformalar jasaı almaı otyr», deıdi kásipker.

Mamandardyń pikirinshe, elimizde taksı bıznesi áli damymaǵan. Mysaly, Skandınavııa elderine taksı agregatorlar olardyń naqty qalyptasqan júıeli bıznesterine baǵyttalypty. Sóıtip, memleketter ol kompanııalarǵa ta­laptar qoıǵan. Mysaly, memleketke tóleıtin salyǵy, tehnıkanyń qaýipsizdigi degen tárizdi. Bul teh­nologııalyq damýmen birge bizdiń na­ryq­qa da ondaı kompanııalar keldi. Olar­dyń paıyzdyq ústemesiniń kóp ekeni de únemi aıtylyp keledi. Báseke­lestikti qorǵaý agenttigi ony zert­tep jatyr degen áńgime aıtylǵan, biraq oǵan qatysty áli naqty sheshim bel­gilengen joq. О́ıtkeni monopolııamen kúres keıingi jyldarda kúshine ene bastady.

Taksoparkterge beriletin sýbsı­dııaǵa qatysty naqty aqparatty bilý maqsa­tynda «Damý» kásipkerlikti damytý qoryna habarlastyq. «Ázirge «Damý» qo­rynda qarjylandyrýlar bolyp jat­qan joq. Bıyl sýbsıdııa berý boıynsha birshama ózgerister bolatyny ras. Iаǵnı ekonomıkalyq qyzmet túrleriniń jalpy klassıfıkatorynan (OKED) alynyp tastalǵan salalar bar. Oǵan kólik salasy da jatady», deıdi qordyń resmı ókili Azamat Qanaev.