El kúntizbesinde Ulttyq basylym kúniniń paıda bolýy – kóńilge úlken qýanysh uıalatatyn, júrekti jylytatyn ataýly kún.
Bul ataýly kún HH ǵasyr basynda dál osy kúni «Qazaq» gazetiniń alǵash jaryqqa shyqqan kúninen tamyr tartyp otyr. Bul rámizdik mánge ıe. Ult kóshbasshylary qazaq halqynyń kózi ashyq, kókiregi oıaý bolsyn dep talpynyp ashqan gazeti, sony shyǵarý jolynda qanshama tar jol, taıǵaq keshýdi bastan ótkergen. Qazaq jerinde tuńǵysh ulttyq baspasóz – «Qazaq» gazetiniń shyǵýy úlken tarıhı mańyzdy oqıǵa. Ahmet Baıtursynuly, Álıhan Bókeıhan, Mirjaqyp Dýlatuly sekildi ult kóshbasshylary qazaqtyń órkenıet kóshine ilesýin qalady. Eskiliktiń shyrmaýynda qalyp qoımaı, jańa zamanǵa beıimdelýin kózdedi. О́zge túrki halyqtary arasynda juldyzy jaryq, urpaǵynyń saýatty, ilgeri bolýyn tiledi. Jalyndy aqyn Sultanmahmut Toraıǵyrulynyń: «Anaý qyrda tatar tur. Basqalarmen qatar tur», dep jyrlaýy – bizdiń namysymyzdy qaıraýy edi.
Ulttyq degen uǵymǵa saı keletin dúnıe kóp emes. Sonyń biri – basylym. Ulttyq basylym kúni degenimiz – «Qazaq» gazetiniń alǵashqy nómiri shyqqan kún dep qana uǵyný aıasy tar túsinik bolar edi. Ult tilindegi gazet-jýrnaldardyń barlyǵy derlik halyqtyń muńyn muńdap, joǵyn joqtaıtyn basylymdar ekenine daý joq. Biraq sonyń barlyǵynyń alǵashqysy «Qazaq» gazeti bolsa kerek. Demek Ulttyq basylym kúni – barlyq qazaqtildi, ulttyq basylymdardyń týǵan kúni. Bul merekeni barlyq ulttyq basylymdar óz tamyryndaı tanyp, aıryqsha atap ótýge tıis.
Aıtqanymyzdaı, HH ǵasyr basynda qazaq jerinde ulttyq baspasózdiń qarlyǵashtary paıda boldy. Ulttyq, respýblıkalyq gazettermen qatar qazaqtyń oblystyq, okrýgtik gazetteri jaryqqa shyqty. Solardyń biri – 95 jyl buryn (1929 jyldyń 15 aqpanynda) Pavlodar okrýgtik «Keńes týy» (qazirgi «Saryarqa samaly») gazeti oqyrmanǵa jol tartty. Ony uıymdastyrýshylardyń basynda áıgili túrkitanýshy, ǵalym, pýblısıst, sultanmahmuttanýshy Beısenbaı Kenjebaev turdy. Bul basylymdarda ókimettiń bastamalaryn qazaq jurtyna túsindirý, nasıhattaýdan basqa, ulttyq maqsatty kózdegen iri tulǵalar qalyptasty. Bul gazet-jýrnaldarda qazaqtyń ult zııalylary jetilip, ósip shyqty.
Áýelde «Keńes týy» bolyp arab, keıin latyn jazýymen shyqqan gazet 1940 jyldary kırıll qarpimen basyldy. Eldegi ahýalǵa sáıkes 1930 jyly «Kolhoz», 1938 jyly Pavlodar jeke oblys bolyp qurylǵanda qanatyn jaıyp, «Qyzyl tý» atandy. О́kinishtisi, 1938 jyly «Qyzyl tý» gazetiniń alǵashqy redaktory bolǵan Áýbákir Aıapbergenov «Alashordashylarmen baılanysy bolǵan» degen saıası aıyppen sottalyp, qaıta oralmady. Jalpy, qazaq gazetteri de barlyq náýbet-qasiretti elmen birge tartty.
Ulttyq basylymdar rólin eshqashan da áleýmettik jeliler men saıttar, pablıkter basa almasy haq. Túpki ıdeıasy ábden pisirilgen, adastyratyn maqsatty kózdemeıtin oıly maqalalar men taldaý-suhbattar ulttyq gazet-jýrnaldarda jaryqqa shyǵyp jatyr. Endi soǵan jas urpaqtyń moınyn buryn, oqytyp, sanasyn ozdyrý kerek. Ulttyq basylym arqyly tárbıelengen urpaq qana eldiktiń týyn berik ustaıdy.
Osy rette Ulttyq basylym kúnin qoǵamda nasıhattaý ózimizdiń qolymyzda ekenin eskerýimiz kerek. «Qazaq» gazetindeı baspasózimizdiń tarıhy júz jyldyq ekenin aıta kele, aldaǵy myń jyldyq bostandyǵymyzdy jalpaq elge nasıhattaýǵa tıispiz!
Nurbol JAIYQBAEV,
Pavlodar oblystyq «Saryarqa samaly» gazetiniń bas redaktory