Kúz ben qys – mal urlyǵynyń órship ketetin shaǵy. Aýzyn aqqa tıgizgen malynan aıaqasty aıyrylǵandardyń daýsy ashyraq shyǵatyn da osy kez. Biraq túligi qoldy bolǵandar munyń basty sebebi «Aıdaı saldan az óldi, kóre saldan kóp óldi» degen qamsyzdyqtan ekenin túsine bermeıdi.
Degenmen ótken jyl Qyzylorda oblysynda mal urlyǵy kórsetkishi birshama tómendepti. Ishki ister mınıstrligi qabyldaǵan «Múlikti qorǵaý jónindegi 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlama» aıasyndaǵy sharalar nátıjesinde byltyr oblys kóleminde mal urlyǵy 42,6 paıyzǵa (115-ten 66-ǵa) tómendegen. 2022 jyly osyndaı qylmystyń ashylýy 56,9 paıyz bolsa, byltyr 86,5 paıyzǵa jetken.
Polısııa qyzmetkerleri bergen málimette urlyqty kásip qylǵan 7 qylmystyq top ustalyp, 31 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵany aıtylady. Olarǵa qatysty 39 qylmystyq is sotqa joldanypty. Onyń 3 deregi – ótken jyldar sanatyndaǵy mal urlyqtary. Turǵyndarmen kezdesýlerde polıseıler tarapynan jıi aıtylatyn usynys – maldy qaraýsyz qaldyrmaý. Uqypsyzdyń maly urynyń jemi bolatyndyqtan, aýyldaǵylar baqtashy jaldap nemese kezekpen baqqany jón. Baqtashymen kelisimshart jasasyp jatsa quba-qup, bul eki jaqqa da jaýapkershilikti sezindire túsedi.
– Belgilenbegen oryndarda qaraýsyz júrgen mal ıelerine qatysty 1181 ákimshilik shara kórilgeni de urlyqtyń tómendeýine sep boldy, – deıdi Oblystyq polısııa departamenti Krımınaldyq polısııa basqarmasynyń basshysy, polısııa podpolkovnıgi Albert Jaekeshev. – Sonymen qatar veterınarııa qyzmetkerlerimen birlesip atqarǵan reıdtik is-sharalarda 234 ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtaldy, onyń 111-i mal nemese et ónimderin zańsyz tasymaldaý derekteri boldy.
О́tken jyly «Mal urysy» jedel-profılaktıkalyq is-sharasy 4 márte uıymdastyrylyp, qala men aýdan ortalyqtarynda ornalasqan mal bazarlary, kúre joldar, sondaı-aq et satý oryndarynda reıdter júrgizilipti. Byltyr qyrkúıek aıynda oblys ákiminiń tóraǵalyǵymen ótken vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynda mal urlyǵyn boldyrmaý máselesi arnaıy qaralyp, osy baǵyttaǵy jumys jandana túsken.
Negizi maldy qujattandyrýdyń osyndaı qylmystardy boldyrmaýǵa septigi tıedi. Malyn joǵaltqandar urylar iz sýytyp úlgermeı polısııaǵa habar bergeni jón. Eń durysy – qaı túlikti de qaraýsyz qaldyrmaý. О́ıtkeni ury eń aldymen uqypsyzdyń malyn jem qylady.
Qarmaqshy aýdanynda III Internasıonal degen aýyl bar. On bir ulttyń ókili turatyn aýyl tirshiliginiń tiregi – birlik. Din men ultqa bólinýdi bilmeıtin bul aýyl týra kúre joldyń boıyna ornalasqan. Qaraýsyz maldy qaǵyp ketetinder úshin qolaılysy da osy. Biraq keıingi 3-4 jylda eldi mekendegiler mal urlyǵy degendi múldem umytypty.
– Aýylda mal basyn birdeılendirý, qujattandyrý júıeli túrde júrgizilip, kompıýterlik derek qoryna engizilip otyrady. Eń bastysy – biz «Dostyq Jer» JShS arqyly maldy padamen baǵýdy jolǵa qoıdyq. Baqtashyny osy sharýashylyq bólip, aılyǵyn tólep, minis atyn jem-shóppen qamtamasyz etip otyr. Osynyń arqasynda 2020 jyldan beri elde mal urlyǵy tirkelgen joq, – deıdi aýyl ákimi Nurlybek Saıymov.
Áleýmettik jeliniń jan-jaqty damyǵany da urlyqtyń aldyn alýǵa kómegin tıgizip otyrǵanyn aıta ketkenimiz jón. Mysaly, qala irgesindegi Aqsýat aýyldyq okrýgi turǵyndary qosylǵan WhatsApp jelisi chatynda qaraýsyz júrgen mal jaıly habarlamalar jıi shyǵady. Olardyń fotosyn da túsirip, júrgen kóshesine deıin táptishteı túsindirip júrgen aýyldaǵy ýchaskelik polısııa qyzmetkeri Nurtaı Jónbaev eken.
– Áleýmettik jeli arqyly mal ıeleri jyldam tabylady. Negizi qorasyndaǵy malyn kóshege qoıa bergenderge 3 AEK kóleminde aıyppul salynady. Osydan da qazir burynǵydaı emes turǵyndar tııanaqty bola tústi. Men osy qyzmetke kiriskeli beri aýylda mal urlyǵy deregi kezdesken joq. Jergilikti ákimdikke qaraýsyz maldy ýaqytsha qamaıtyn oryn ázirleý týraly usynys ta bergenbiz. Aldaǵy kóktemde ashylyp qalar, – deıdi polısııa kapıtany Nurtaı Jónbaev.
Jalpy, mundaı oryndar qazir oblystyń keı aýdandarynda bar. Odan bólek qujattandyrý jumystary qarqyndy júrgendikten, bótenniń malyn jetelep ketetinderdiń qatary sıredi.
Polıseıler tarapynan túsindirme jumystary, reıdtter jıi júrgiziledi. Osynyń arqasynda úsh-tórt jyldan beri Aral, Qazaly, Jańaqorǵan aýdandaryndaǵy keıbir aýyldardyń maly qoldy bolyp kórgen emes.
Qyzylorda