Ár úıdiń tórinde turatyn jelidegi radıo arhaızmge aınalyp, turaqty tyńdaýshysynan ajyraǵaly búgingi ınternet ıirimine batqan keı balaǵa radıo degenińiz «mashınadaǵy mýzyka» esebinde qabyldanady. Radıohabaryn arnaıy tyńdamaıtyn telefonǵa táýeldi urpaqtyń bul qylyǵy keshirimdi sekildi mán bergimiz kelmeıdi-aq. Biraq aqparat taratatyn quraldar arasynda jan jadyratatyn kóńil hoshyn syılaı otyryp, oqıǵa ortasynda júrip, táýlik jańalyǵyn jyldam jetkizip beretin radıonyń mańyzy budan tómendep qalmaıdy. Bala túgili úlkenniń ózi radıo quralyna temir tulparyn tizgindep jol ústinde saparlap júrgen kezinde ǵana kóbirek qulaq tósep tyńdaıtyny ótirik pe?
Kóliktiń ishine saz saýlap, án-áýenge elitip kele jatqanda, kenet arasynan aıshyqty ulttyq ajary bar, el úshin mańyzy zor, ár adam bilýge tıis salmaqty áńgime aıtatyn aqyldy áńgimeshi kezige ketse, Qudaıdyń jarylqaǵany deı ber. Jattandy mátin emes, qoǵam kútken, zamana talap etken tiri sózdi typyr etpeı tyńdap otyryp, betke alǵan nysanaǵa deıin jetektep ákeletin beıtanys tilshiniń sheberligi men bedeldi meıman sheshendigin radıojýrnalıstıkadaǵy kásibı deńgeı ólshemine balap, jahandaný kezeńindegi janalǵyshtarǵa tótep berip, janynyń siriligin kórsetip, taıtalasyp kele jatqany úshin radıo shirkinniń ómirsheńdigine rııasyz keıippen bir rıza bolasyń sondaıda.
Kóp kólikte radıo saırap tur. Jol ústinde júıitkigen saýatty qazaqtyń deni Qazaq radıosyn qosady. Túıme qýalap otyrǵan saýsaq «Shalqardy» da ile ketedi. Radıotolqyndaǵy tilshilerdiń daýsynan táýliktiń qaınap turǵan shaǵynan habar taratyp otyrǵandaı shıraqtyq bilinip, eleń-alańda turyp jumysyna bara jatqan adamnyń uıqysyn shaıdaı ashady. Tańǵy ýaqyt pa, aqsham mezgili me, olarǵa báribir, radıonyń tirshiligi ýaqytpen sanaspaıtyn kún men túndi sabaqtastyrǵan mazasyz qareket. Al osy qaınaǵan ortanyń jumysyn úılestirip, tyńdaýshyǵa sapaly habar men mazmundy baǵdarlama usyný – basshy quzyryndaǵy mindet. Elimizdiń túkpir-túkpirine tikeleı efırde qyzmet usynyp otyrǵan «Shalqar» radıosy jarty ǵasyrdan astam tarıhynda alaǵaı da bulaǵaı taǵdyr keshse de, taza ana tilimizde habar taratatyn ulttyq ór rýhyna qylaý túsirmeı keledi. Shekara tars jabyq turǵan kezde de qazaqtyń arman-ańsaryn shetke jetkizgen «Shalqar» radıosynyń ult úshin, ras, orny bólek. Baıtaq respýblıka jurtynyń qulaq quryshyn qandyratyn Shalqardaı shyǵarmashylyq ordasynyń bolýy ultymyz úshin olja. Mine, osy ulttyq muratty bárinen bıik qoıǵan keshegi tulǵalar isine adaldyq tanytyp, solardyń júrip ótken izin zamanǵa saı aıshyqtaı túsken Qazaq radıosy dırektorynyń orynbasary – «Shalqar» radıosynyń dırektory, Prezıdent syılyǵynyń laýreaty, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty Bolatbek Tólepbergenniń tyńdarman júregin rýhanı azyqpen toltyrý jaýapkershiligin abyroıly jalǵastyryp kele jatqanyna da birtalaı jyldyń júzi boldy.
Sonaý Sarysý aýdany Jaıylma aýylyndaǵy orta mekteptiń oqýshysy bolyp júrgeninde, kúndelikti merzimdi basylymdardy úzbeı oqıtyn Bolatbek bir kúni «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas Alash») gazetine jaryq kórgen jýrnalıst Baýyrjan Omarulynyń jastar jetekshisi Ǵanı Muratbaev týraly «Bizdiń Ǵanı» atty maqalasyn qyzyǵa oqıdy. Mássaǵan, ózi de dál sol kezde úzdik oqýshylarmen birge Máskeýge saıahattap barǵaly jatyr. Dereý maqalada keltirilgen Vagankov qorymyndaǵy Ǵanı Muratbaev beıitiniń deregin jazyp alady. Sol saparda jastar kóshbasshysy zıratyn taýyp, taǵzym etedi.
Bolatbektiń úlken qasıeti – eńbekqorlyǵy. Qalamy qashanda qaıraýly turady. О́zi qurdas-zamandastarynyń qatarynda tez ońatyn ásireqyzyldyń qyzyǵyn qýǵannan ada, saýyq-saırannan góri oı baqqan ornyqtylyǵyn, jumysty qolǵa alǵanda tas-túıin daıyndyqpen kirisetinin, neni bolsa da, salmaqty saralap, zerdeleıtin parasat-paıymynyń moldyǵyn, myq shegedeı myǵym minezin tóńireginde júrgender tegis moıyndaıdy. Áńgimege tartqan adamyn janynyń jyly shýaǵyna orap, alǵyr oıdyń ıesi ekenin ańǵartyp turady. Az sóılep, kóp is tyndyratyn qasıetimen jýrnalıstıkada birtalaı bıik belesterdi baǵyndyryp keledi.
Bizdiń stýdenttik ómirimiz táýelsizdikpen qatar qanat qaǵyp, birge samǵap, birge órilgendikten bolar, toqyraýǵa ushyraǵan alqashqy taýqymetke toly jyldar eti tiri stýdentterdiń birazyn jýrnalıstıka isine erterek aralastyrdy. Túske deıin oqyp, tústen keıin jumys istep, keshke kezekshilik atqaryp, shyǵarmashylyǵy erte shymyrlaǵan sol shoǵyrdyń bel ortasynda Bolatbek te júrdi. «Jas Alash», «О́rken», «Jýrnalıst» gazetterinde teris-burysty batyl jazyp, oqyrmanyna jastaı tanyldy. Qaı sala bolsa da, qat-qabat jumysy jetip-artylady, al ózine ǵana tán ereksheligi bar, kózge kórinbeıtin mashaqaty kóp radıo salasyna Bolatbek gazet redaksııasynda shyńdalyp baryp, qadam basty.
Ásirese zamannyń tar qursaǵynda uzaǵyraq tunshyǵyp jatyp, táýelsizdikpen birge tolǵaǵy jetip, jaryq dúnıege kelgen ulttyq ıdeıa, aqtańdaq taqyryptarǵa qaraı bet burdy. Otarlyqtyń otyna kúıgen rýhtyń shalajansar qanaty shyndyqpen ǵana emdeletinin túsindi. Shyndyq ólse qazaq óledi, ómir óledi. Bul – úlken azamattyq hám kásibı jaýapkershilik. Qazaq tarıhynyń shejiresinde qasiretpen jazylǵan asharshylyq, ile-shala jappaı júrgizilgen saıası qýǵyn-súrgin, jazalaý naýqany, eń bergisi Jeltoqsanǵa baılanysty óz zertteýin júrgizýdi bastap, talaı-talaı daýyldy qasqaıyp qarsy alyp, qara emendeı boıynan ótkizse de, jyǵylmaǵan tamyry tereń tarıhtyń keler urpaq úshin taǵylymyn eskerip, endigi asyl murattyń arqaýyn osy taraptan tapty. Qazaqtyń júregin qan jylatyp ketken Jeltoqsan kóterilisinde jaýyzdyqpen janyshtalyp, taptalǵan jastardyń ómirin órteńde ósken gúl tárizdi qaıta búr jarǵyzyp, kóktetý úshin, taǵylǵan aıyp, jaǵylǵan kúıeden aqtaý úshin kóp jyldar arhıv aqtardy. Jalpy, Bolatbek Tólepbergen ulttyq máseleler, tarıhı aqtańdaqtar men demokratııa prınsıpteri jaıynda óz avtorlyǵymen jáne qurastyrýymen 20-ǵa jýyq kitapty jaryqqa shyǵardy. «Kóshken kúnniń boıaýy» pýblısıstıkalyq kitaby, «Biz bilmeıtin Jeltoqsan», «Jeltoqsan – 86» ontomdyq estelikter, qujattar, maqalalar jınaǵy (qurastyrýshy avtor), «1937 – 2007: Taýqymet pen taǵzym» jınaǵy, «Máńgi jas Alash ıdeıasy», «Ultym dep soqqan júrekter», «Jeltoqsan qarlyǵashtary», «Ulttyq ıdeıa – táýelsizdik tuǵyry», «Qasıettim – Jeltoqsan!», «Biz osy ne bitirip júrmiz?» atty kitaptaryn usyndy. Buǵan qosa, qıyr jaılap, shet qonǵan qandas aǵaıyndar týraly túsirgen «Súıikti meniń Otanym» jáne «Táýelsizdik besigin terbetken» atty derekti fılmderdiń avtory atandy.
Jazyp, zerttep júrgen dúnıeleri «qurǵaq pýblısıstıka» bolyp qalmaýy úshin ǵylymı turǵydan dáıekteýge tyrysyp, 2010 jyly «Qazaqstandaǵy ulttyq ıdeıanyń rýhanı-adamgershilik negizderi» atty taqyrypta Ulttyq ǵylym akademııasy Fılosofııa jáne saıasattaný ınstıtýtynda kandıdattyq dıssertasııa qorǵady.
Búginde Bolatbek Tólepbergen basqaryp otyrǵan «Shalqar» radıosy ulttyq arna atyna saı qazaqtyń ulttyq mýzykasy men tól ónerin, ulttyq mádenıeti men ádebıetin, babalar murasy – qazaqtyń áni men kúıin, retro mýzykasyn, ótkennen syr shertetin «Altyn qordaǵy» asyl qazynalardy nasıhattaýǵa túbegeıli bet burdy. Tipti radıo formatyna saı jasalǵan ımıdjdik rolıkteri, mýzykalyq árleý, súıemeli tutas ulttyq baǵytta jańalanǵany – úlken eńbektiń nátıjesi. Jańaryp, jańǵyryp jatqan ýaqyt jyldamdyǵyna ilesip, eńbekti el kádesine jaratyp, rýhanı ıgilikke aınalýyna qol jetkizýden, qabilet-múmkindikti qapy jibermeı, qaıyrly etkennen artyq qandaı nyǵmet bolsyn? Syn estise – synbaı, maqtasa – mastanbaı, eńbek úshin jaralǵan er ekenine búkil elin ılandyryp, bir kún eńbek jasamasa, eki qolyn qaıda qoıaryn bilmeı alasuratyn Bolatbek áriptestiń tynymsyz izdenispen kelgen tolysqan shaǵynan shyǵarmashylyǵy jańa sapaǵa aýysyp, burqyldap qaınaı túsetinine kámil senemiz.
ALMATY