Memleket basshysy aıtqandaı, barlyq azamattyń memlekettik tildi meńgerý el strategııasynyń basym baǵyty bolyp qala beredi. Qazaq tili – ulttyq uıysýdyń tıimdi quraly, mádenı-rýhanı tutastyqtyń jarqyn kórinisi. Kerekýlik túrli etnos ókilderi qazaq tiline suranystyń artqanyn shyn máninde dáleldep otyr.
«Balalarym qazaq mektebinde oqıdy»
Túptep kelgende, birneshe til bilý – ár adamnyń mádenıettiliginiń belgisi. Til arqyly ózge eldiń mádenıeti men órkenıeti sińedi, mádenı almasýlar paıda bolady.
Pavlodar oblysy «Kelajak avlod» ózbek ortalyǵy» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Ulyqbek Ahmedov úshin memlekettik til ekinshi ana tiline aınalǵan. Qazaq tilinde erkin sóılep, oıyn tolyq jetkizedi. Ulyqbek oblys ortalyǵyndaǵy 5512 áskerı bóliminde konsertmeıster qyzmetin atqarady. Áskerı qyzmetimen qosa óńirdegi halyqtar dostyǵyna qosyp júrgen úlesi zor.
– Bizdiń birlestiktiń Pavlodar, Ekibastuz, Aqsý qalalarynda jáne Pavlodar aýdanynyń Kemeńger aýylynda fılıaldary bar. Jalpy 70-teı adam múshe. О́zim áskerı bólimdegi úrmeli orkestrde biraz jyldan beri jumys isteımin. Bos ýaqytymdy Assambleıa jumysyna, otbasyma arnaımyn. Otbasymda 3 balam ósip keledi. Olar búginde qazaqsha, ózbekshe jáne oryssha sóıleı alady. Balalarym qazaq mektebinde bilim alyp júrgenin zor mártebe dep esepteımin. Bir qyzyq aıtaıyn, Pavlodar oblysyn keıbireýler orystanyp ketken ólke dep jatady. Biraq munda jurttyń kóbi memlekettik tilge asa qurmetpen qaraıtyny baıqalady. Ońtústiktegi Saıram aýdanynan kóship kelgen birqatar ózbek otbasylary Kerekýdegi Dostyq úıine kelip, memlekettik tildi meńgerip júr. Osynyń ózi qazaq tiliniń bul jaqtaǵy bıik abyroıyn bildirse kerek, – deıdi ol.
О́zbek jastary jyl saıyn qazaq tilinen ótetin dıktanttarǵa úzbeı qatysyp, Assambleıa ótkizetin merekelik is-sharalarǵa atsalysady. Ásirese Naýryz – ózbek halqy úshin asa qasterli meıram. «Bizdiń halqymyz bıdaı óskininen «sýmálak» dep atalatyn taǵam ázirleımiz. Búkil mahalla, negizinen áıelder qaýymy úlken qazannyń qasyna dóńgelenip otyryp, án aıtyp, kóńil kóteredi. Sóıtip, óz kezegin kútip, sýmálakty aralastyryp otyrady. Tańerteńgi ýaqytta ári jyly, ári dámdi taǵam kórshi-qolańǵa, aǵaıyn-týysqanǵa taratylady. Jergilikti turǵyndar: «Sýmálak jep otyryp tilek tileseńiz, ol mindetti túrde oryndalady», deıdi. Bul kúni adamdar kómekke muqtaj jandarǵa qolushyn sozyp, meıirim tanytady. Aqsaqaldar men apalar jasalǵan jaqsylyqtyń bári shańyraqqa qut ákeledi dep yrymdaıdy. Úı sharýasyndaǵy qyz-kelinshekter kók shóptermen erekshe bálish pisirip, qant pen jumyrtqadan «nıshaldy» dep atalatyn tátti taǵam ázirleıdi. Keń dastarqan jaıylyp, úlken qazanǵa palaý pisiriledi. Qazaqtyń ulttyń naýryz kójesi de dastarqanymyzdan mindetti túrde oryn alady», dep áńgimeleıdi Ulyqbek.
Qazaq tili – ana tilim!
Jalpy, oblys ortalyǵyndaǵy Dostyq úıi Ertis-Baıan óńirindegi qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti, etnostyq toptardyń ózara is-qımyly men ultaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa, salt-dástúr men ádet-ǵurypty damytý, tolerantty qoǵamdy qalyptastyrýǵa orasan zor úlesin qosyp otyr. Bul baǵytta tek byltyr júzdegen is-shara uıymdastyryldy.
Mundaı is-sharalarǵa «Halqan Bart» sheshen-ıngýsh etnomádenı birlestiginiń músheleri de udaıy atsalysady. Birlestiktiń belsendi múshesi Karına Fargıeva – qazaq tilinde saırap turǵan jan. Farına búginde Toraıǵyrov ýnıversıtetiniń magıstri, qazir Darjuman atyndaǵy jańǵyrý mektebinde sheshen-ıngýsh bólimshesiniń pedagogi bolyp eńbek etedi.
– Ýspen aýdany ortalyǵynda ómirge keldim. Qazaq tilin súıýdi anam úıretti. Ol maǵan únemi «Qazaq tili – seniń ana tiliń, al Qazaqstan – seniń Otanyń, tildi bilýiń kerek» deıtin. Negizi orys mektebinde oqydym. Onda ártúrli etnos ókili boldy. Sondyqtan barlyǵymyzǵa ortaq til orys tili edi. Qazaq tili sabaǵy maǵan erekshe unaıtyn, biraq orta bolmaǵan soń erkin sóılep kete almadym. Keıin ýnıversıtetke túsip, jataqhanada turǵanda tildi tereńirek meńgere bastadym. Qazaqtyń salt-dástúrin boıyma sińirip, qazaq tilinde taza sóıleýime muryndyq bolǵan dostaryma kóp rahmet. Qazaq tili – shyn máninde, men úshin ana tili. О́zin Qazaqstannyń laıyqty azamatymyn dep sanaıtyn árbir adam jaı ǵana bilim alýǵa emes, qoǵamnyń bir bóligi bolýǵa tyrysýy kerek, – deıdi ol.
Ol óńirlik Qazaqstan halqy Assambleıasymen 8 jyldan beri baılanysta. Ansambldiń oryndaýshysy bolyp bastap, qazir «Halqan Bart» sheshen-ıngýsh etnomádenı birlestiginiń múshesi. Munda túrli ult balalaryna arnalǵan onlaın jáne oflaın qazaq tili kýrstary turaqty ótetinin atap ótti Karına. Tildi úırenýdegi bastamashyldyǵy úshin arnaıy medalmen jáne túrli vedomstvolardyń Alǵyshattarymen marapattalǵan.
«Qoǵamdyq kelisim» mekemesiniń basshysy Núrııa Kóbenovanyń aıtýynsha, byltyr Dostyq úıi 15 jyldyǵyn atap ótipti. Mereıtoılyq jyl aıasynda «Naýryz arýy», «Jigit sultany» baıqaýlary, «Ulttyq kıim – ulttyń kórki» aksııasy, «Mura men dástúrler» atty halyq sheberleriniń kórmesi ótkizilgen.
– Byltyr dástúrge aınalǵan «Qymyzmuryndyq» festıvali de jalǵasyn tapty. Oǵan Qyzylorda oblysynan arnaıy shaqyrylǵan qonaqtar qolóner buıymdary men zamanaýı úlgide tigilgen ulttyq kıimderin ala kelip, sán úlgisin ótkizse, Astana jáne Semeı qalalarynyń qolóner sheberleri de arnaıy alyp kelgen buıymdarynan kórme uıymdastyrdy. Dostyq úıiniń alańynda «Dostyq. Birlik. Kelisim» keshki arbaty da ótkizildi. Al Pavlodar qalalyq mádenıet jáne demalys saıabaǵynda «Bir shańyraq astynda» festıvali aıasynda oblystyq QHA «Tatar-bashqurt mádenı ortalyǵynyń» uıymdastyrýymen «Sabantoı» merekesi ótti. Merekelik is-sharaǵa Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine qarasty «Qoǵamdyq kelisim» memlekettik mekemesiniń tóraǵasy Elına Paýlı qatysty, – dep áńgimeledi Núrııa Qalymqyzy.
Budan bólek, Ulttyq dombyra kúnine, Tilder kúnine, Respýblıka kúnine arnalǵan is-sharalar da ornymen júzege asqan. «Jaqsy kelin – yrysyń» atty oblystyq kelinder saıysyna aımaǵymyzdyń barlyq aýdanynan tálimi men tárbıesi mol, ata-enesimen birge turatyn ınabatty kelinder qatysqan. Áni men sáni jarasqan qazaǵymnyń ádemi kelinderiniń arasynda Svetlana Padıýkova men Valerııa Nıkolaevna sııaqty ózge etnos ókilderi de boı kórsetken. Olar qazaq ultyna ónerli de, ónegeli kelin bolyp qana qoımaı, urpaǵyn ósirip, halqymyzdyń sanyn kóbeıtip otyr.
Jalpy, ótken jyly Dostyq úıiniń uıytqy bolýymen óńirde 573 is-shara ótkizilip, barlyǵy 23 425 adam qamtylǵan.
Pavlodar oblysy