«Astana Musical» memlekettik mıýzıkl teatrynda «Aldar kóse» qoıylymy kórermenge jol tartty. Qazaq aýyz ádebıetiniń keıipkeri, aqyldy aılaker, zerdeli qýdyń jıyntyq beınesin mýzykalyq janrda qoıyp, alǵash tájirıbege barǵan rejısser Eslám Nurtazın bolsa, kompozıtorlary – Erbol Narımanuly men Aqjol О́mirzaqov.
Tarıhqa sheginis jasasaq, teatr jáne kıno óneri týyndylarynda kórinis tapqan halyq aýyz ádebıetiniń keıipkeri Aldar Kóse eń alǵash ret 1942 jyly pesa, 1964 jyly kórkem fılm retinde kórermen nazaryna usynylsa, araǵa seksen jyldan astam ýaqyt salyp alǵash ret mıýzıkl janrynda qoıylyp otyr eken. Táýelsiz Qazaqstandaǵy ǵana emes, Orta Azııadaǵy tuńǵysh mıýzıkl teatrynyń bul qadamy álbette quptarlyq. Sebebi sheteldik anımasııanyń nebir aıshyqty keıipkerlerin kórip, solarǵa tamsanyp ósip kele jatqan kishkentaı kórermenderimiz úshin «Aldar kóseniń» sahnaǵa shyǵýy, onyń ústine mıýzıkl tilinde ún qatýy árıne jańalyq bolǵany sózsiz. Aýqymdy dekorasııa, arnaıy tigilgen kostıýmder, jarq-jurq jaryq – munyń bári kórermenin arbamaı qoımaıdy. Spektaklden soń balalar jazýshysy, jýrnalıst Serikbol Hasan:
– Tamasha qoıylym eken, balalardyń bastan-aıaq ezýi jıylmady. Aldardyń «Armanyń qandaı?» degen suraǵyna dáý: «Dımash sııaqty ánshi bolǵym keledi», – dep jaýap berse, Aıdahar: «Naýbaıhana ashqym keledi. Ot ózimnen, gaz keregi joq», – dep bir kúldirdi. Mıýzıkl avtorlary barshaǵa belgili ertegini barynsha qazirgi zamanmen baılanystyrypty. Qazirgi uǵymdar, qazirgi ánder, tipti búgingi qoǵamdaǵy jaǵdaılar da qamtylǵan eken. Akterler de tamasha oınady, sahna dekorasııasy da erekshe, dep qoıylymnan alǵan áserin jetkizdi.
Al rejısserdiń aıtýynsha, atalǵan mıýzıkl jasóspirimder arasynda halyq batyrynyń máńgilik beınesin jasaýǵa septigin tıgizedi.
– Alyp báıterek. Qasıetti taıqazan. Qazaqy oıý. Astarly ázil. Oıly áýen. «Qara jorǵa» bıi. Sıqyrly taıaqtyń qupııasy men sýdyń sıqyry. Mystan kempirdiń aılakerligi. Zamanaýı Aldar kóse beınesi. Erjúrek batyrlardyń dáýmen shaıqasy. Munyń barlyǵy balalar úshin arnaıy bazarlyq desek bolady. Balalarǵa arnalǵan ertegini mýzykalyq dramanyń tilimen, mıýzıkl janrymen jetkizýge tyrystyq. Qoıylymnyń ssenarııi de jańadan jazyldy. О́ıtkeni bizdiń jas kórermenderimizge ulttyq muramyzdy zamanaýı tilde túsindirý mańyzdy dep oılaımyn. Qazirgi aqparattyq tehnologııa dáýirinde Marvel-diń qaharmandarymen básekege túsýimiz kerek. Ulttyq qundylyqtarymyzdy saqtaı otyryp, mıýzıkldiń sahnalyq dekorasııasyn da erekshe etip jasadyq, – dedi qoıylym rejısseri Eslám Nurtazın.
Ras, tehnıkalyq múmkindikterdi ıgerý jaǵynan qoıylymnyń utqan tusy mol. Zamanaýı teatr óneriniń ozyq tásilderin qoldanýda da rejısser izdenisi jemisti. Áıtse de janryn mıýzıkl dep jar salǵan soń, dál sol janr tabıǵatyna hám talaptaryna saı qoıylym kútkenimiz ras. Onyń ústine resmı ataýy bar kásibı mıýzıkl teatry bolǵandyqtan da bul úmitimiz ben talabymyzdy qısynsyz demes edik. Osy turǵydan kelgende qoıylymǵa áli de júıeli izdenister qajettiligi baıqaldy. Ásirese ertegini mıýzıkldendirý úderisinde tereńnen kásibı boılaý jaǵynyń kemshin túsip jatqandyǵyn da basa aıtqymyz keledi. Sebebi janr zańdylyǵyna saı jikteıtin bolsaq, bul «Aldar kóseni» mıýzıkl deýden góri mýzykalyq spektakl dep taný ádiletti bolady. Al janr erekshelikterinen habary bar kórermen, álbette, eki aralyqtaǵy aıyrmashylyqty birden tanyry sózsiz.
Mıýzıklge áýen jazǵan mamandar izdenisinen de anaý aıtty jarqyn jańalyq baıqalmady. Eski ánderdi óńdeýmen shektelgen kompozıtorlar partıtýrasynda mıýzıkl atmosferasyn jetkizýdegi jańashyldyqqa suranyp turǵan sahnalardy áli de damytyp, jetildirý jaǵyna mán berilse, erteginiń erekshe kóńil kúıi odan ári kórkemdele túseri anyq.
Negizi keıipkerlerine kelsek, akterlerdiń daýyspen jumys isteý, sahna tilin ıgerý jolyndaǵy izdenisinen jadaǵaılyqty baıqaýǵa bolady. Arnaıy ún ulǵaıtqysh quraldarynyń kómegine júginý de til anyqtyǵy men tazalyǵyn tolyq saqtaı almady. Pesa avtorlary – Efrat Sháripov, Shyńǵys Maman, Eslám Nurtazın, Ánnás Baǵdat odaǵynyń zamanaýı baǵytta qaıta qarap, jańashyl stılde jazyp shyqqan sıýjetinde qazirgi qoǵamnyń kórinisi shynaıy berilgen. Biraq bul talpynystyń Aldar kóse beınesin ekinshi planǵa ysyryp, kómeskilendirip alǵanyn da aıtý paryzymyz. Bas keıipkerdiń kórkemdik jelisi, minez boıaýy, pesanyń jalpy maqsatqa jetý jolyndaǵy sheshimderi shashyrańqylyqqa urynǵan. Taǵaı han men Aısulý beınesine basymdyq berilip, Aldar kóse kómeskilik kóleńkesinde qalǵandaı áser syılady. Odan bólek, ártisterdiń kúlki shaqyramyz dep arzan ázilderge barýy, qısynsyz qaljyńdary, sondaı-aq orynsyz jerde orys tilin de tym-tym jıi qoldanýy, jaryq qoıýshy maman Mıhaıldy da qaıta-qaıta tilge tıek ete berýi qulaqqa túrpideı tıip qana qoımaı, kórermenin jalyqtyrady da. Sol sekildi «Balalar tanymyna para berý, jeńisti satyp alý syndy saıası astarly keıbir kerjaq ádetterdi sińirýge basymdyq bergende qoıylym toby ne utty eken?» degen de san suraqtyń kókeıde qalǵanyn jasyrmaımyz. Jalpy, zamanaýılandyrýdyń jóni osy eken dep súzgisiz sýretkerlikke bara berýdiń sońy erteńgi bala tanymyna syzat túsirmesine kim kepil? Kúlgen jaqsy árıne, biraq astarly, maǵynaly kúldire bilgenniń bási báribir bıik ekendigin shyǵarmashylyq top qaperden shyǵarmasa ıgi degen tilektiń de kókeıde qyltıǵany ras.
Eger álemdik mıýzıkl qoıý talaptaryn alǵa tartsaq, ras, mıýzıkl – eń qymbat janrlardyń biri. Onyń jaýapkershiligi de úlken. Sebebi mıýzıkl qoıý – áni men sáni kelisken shoý jasaý degen sóz. Oǵan ótken jyly ǵana «Roza Baǵlanova» mıýzıklimen Ońtústik Koreıa respýblıkasynyń Tegý qalasynda ótken mıýzıkl festıvaline qatysyp kelgen ujym aıqyn kóz jetkizse kerek. Sondyqtan da aldaǵy ýaqytta shyǵarmashylyq quramnan jańashyldyǵymen qatar, janr talaptaryna tolyqqandy jaýap beretin minsiz týyndylar kútemiz. Buǵan talantty trýppanyń áleýeti tolyq jetedi. Onyń aıqyn dáleli – zaldy lyq toltyra kórermen jınap, baldyrǵandardy qýantqan búgingi «Aldar kóse» mıýzıkli.