TMD elderimen salystyrǵanda Qazaqstannyń demografııalyq ahýaly jaqsaryp keledi. Nátıjesinde, byltyr halqymyzdyń sany 20 mıllıonǵa jetti. Demografııanyń ósýi analardyń densaýlyǵy men áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna baılanysty. Sondyqtan memleket buǵan erekshe nazar aýdaryp, jyl saıyn áleýmettik tólemderdiń kólemin arttyryp keledi.
2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap elimizde AEK mólsheri (3 692 teńge) ósti. Soǵan saı járdemaqylar men basqa da áleýmettik tólemderdiń kólemi artty. Bul rette dekretke shyǵatyn analarǵa qandaı áleýmettik tólemder beriletinine sholý jasap kórdik. Máselen, Eńbek kodeksiniń 99-baby boıynsha jańa bosanǵan ana nemese jańa týǵan balany asyrap alǵan ana eńbek demalysyna shyǵa alady. Oǵan bala úsh jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimine baılanysty jalaqy saqtalmaıtyn demalys túrleri jatady. Demalyspen birge áleýmettik járdemaqylar beriledi. Mysaly, jumys isteıtin ana júktiligine nemese bosanýyna baılanysty tabysynan aıyrylsa, áleýmettik tólem beriledi. Sondaı-aq bala týylǵan soń respýblıkalyq bıýdjetten járdemaqy tólenedi. Júkti, bosanǵan, jańa týǵan balany asyrap alǵan degen sanattaǵy áıelder tabysynan aıyrylsa, áleýmettik tólem bir ret, al bala bir jarym jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimine baılanysty tabysynan aıyrylsa, áleýmettik tólem aı saıyn tólenedi.
Bala týǵanda beriletin birjolǵy memlekettik járdemaqy respýblıkalyq bıýdjet esebinen beriledi. Bıyl birinshi, ekinshi, úshinshi balaǵa – 38 AEK (140 296 teńge), tórtinshi jáne odan keıingi balalarǵa 63 AEK (232 596 teńge) beriledi. Al otbasynda egiz, úshem, tórtem dúnıege kelse, birjolǵy memlekettik járdemaqy ár sábıge jeke tólenedi.
Buryn bala kútimine baılanysty aı saıynǵy járdemaqy sábı bir jasqa tolǵanǵa deıin tólenip keldi. 2023 jyldyń qańtarynan bastap osy tólem 1,5 jylǵa uzartylyp, byltyr 1 qańtardan keıin týǵan balaǵa birden 1,5 jylǵa taǵaıyndaldy. Bul járdemaqy balaǵa qaraıtyn jáne mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatyspaǵan, jumys istemeıtin áıelder men erlerge taǵaıyndalady. Bıyl birinshi balaǵa – 5,76 AEK (21 265,92 teńge), ekinshi balaǵa – 6,81 AEK (25 142,52 teńge), úshinshi balaǵa – 7,85 AEK (28 982,2 teńge), tórtinshi jáne odan keıingi balalarǵa 8,90 AEK (32 858,8 teńge) beriledi. Dekretke deıin jumys istegen analardyń bala kútimine baılanysty alatyn aı saıynǵy áleýmettik tólemi bólek esepteledi. Onyń kólemi bala týǵanǵa deıin keıingi eki jyldaǵy Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qoryna (Qor) áleýmettik aýdarymdar tólengen ortasha aılyq tabystyń 40 paıyzyn quraıdy.
Bul rette «tólem qalaı esepteledi?» degen zańdy suraq týyndaıdy. Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, júktiliktiń 30-shy aptasy bastalǵan sátten ana elimizde dekrettik demalysqa shyǵa alady. Dekretke shyqqan kezde jumys isteıtin analar tórt jáne odan da kóp aıǵa eńbekke jaramsyzdyq paraǵyn alady, oǵan sáıkes olarǵa júktiligi men bosanýy boıynsha birjolǵy áleýmettik tólem esepteledi.
Bosanǵanǵa deıin resmı jumys istegen áıelder de áleýmettik tólem alady, biraq jalaqyǵa baılanysty ártúrli bolýy múmkin. Bul rette jumys isteıtin analar eń tómengi aı saıynǵy áleýmettik tólemi balanyń otbasynda týýyna baılanysty aı saıynǵy memlekettik járdemaqydan kem bolmaýǵa tıis. Bala kútimi boıynsha áleýmettik tólem negizine 2 jyldaǵy Qorǵa áleýmettik aýdarymdar tólengen ortasha aılyq jalaqy alynady. Oǵan keıingi 24 aıdaǵy barlyq resmı kirister qosylyp, 24-ke bólinedi. Iаǵnı eger áıel keıingi eki jylda resmı túrde jumys istese, bul eskeriledi. Mysaly, 6 aı delik. Jalaqy mólsheri 24-ke bólinedi. Endi bul ortasha aılyq jalaqyny 0,4 koeffısıentine kóbeıtý kerek, ortasha kórsetkishtiń 40%-yn tabý kerek. Budan ári mindetti zeınetaqy jarnalarynyń (MZJ) esebine alynǵan somanyń 10%-yn shegerý qajet.
Júkti analarǵa arnalǵan áleýmettik járdemaqylar men tólemderdiń barlyǵyn eGov portaly arqyly rásimdeýge bolady.