Tutynýshylar talaby eskerilmegen

Kez kelgen taýardy satyp almas buryn satýshynyń mindetterin, sondaı-aq turaqsyzdyq aıybyn ón­dirip alý, zalaldy óteý máselesine qatysty zań tarmaqtaryn muqııat eskerip baryp, shart jasasqan abzal. Shartta kórsetilgen tarmaqtardyń biri buzylǵan jaǵdaıda, keıingi áre­ketter sot tártibimen qaralady. Bız­nes mekemeler men kásiporyndar óz­deri ornatqan qaǵıdalardy alǵa tarta otyryp, tutynýshylar quqyǵyn aıaqasty etetin sátter az emes. Olar halyq­tyń zańnan habarsyzdyǵyn jıi paıdalanady.

«Turaqsyzdyq aıybyn óndi­rip alý­ǵa, shyǵyndardy óteýge jáne shart­ta kórsetilgen nemese sharttyń qu­ra­­mynda bolmaǵan basqa da tarmaq­tar­ǵa qatysty barlyq másele tek sot tártibimen sheshiledi. Búgingi tańda «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekstiń 190-baby, birinshi tarma­ǵy jáne alaıaqtyq týraly Qylmys­tyq kodekstiń 190-baby bar ekenin atap ótkim keledi. Iаǵnı eki bap ta ishki ister organdarynyń quzyretine jatady», deıdi Almaty qalasy boıyn­sha saýda jáne tuty­nýshylardyń qu­qyqtaryn qorǵaý departamenti bas­shysynyń orynbasary Nurlan Ábdıev.

Elimizde tutynýshylar shaǵy­myn qaraýdyń 3 satyly tetigi bar. Bi­rin­shi kezeńde tutynýshy satýshy­ǵa sot­qa deıingi shaǵymǵa resmı túr­de jú­gi­nip, taýardyń nemese qyz­mettiń kem­shilikterin kórsetýge tıis. Oǵan una­maǵan jaıt nemese taýar­daǵy qan­daı da bir aqaý týraly bar­lyq ta­lap kórsetilýi mindetti. De­gen­men mu­nyń naqty formasy joq. Sha­ǵym­da satýshy uıymnyń ataýy, chek­ten alynǵan málimetter, ta­ýar­dyń ne sebepti kóńilińizden shyq­paǵa­­nyn, nelikten qaıtarǵyńyz kele­tinin baıan­daýǵa tıissiz. Budan ári jú­ginetin adamnyń (tutynýshynyń) derek­teri kórsetiledi. Aıtpaqshy, dál qa­zirgi ýaqytta Májilis tutyný­shy­lar­dyń quqyqtaryn qorǵaý týraly qol­da­nystaǵy zańǵa ózgerister engi­zi­letin zań jobasyn qarastyryp jatyr.

«Sotqa deıingi talap erkin nysan­da jasalady, joǵarǵy jaǵynda satý­shynyń ataýy kórsetiledi. Eger bul JShS nemese JK derekteri bolsa, budan ári shaǵymmen júginetin tuty­nýshynyń ózi kórsetiledi. Onda taýar­ týraly barlyq aqparatty jazǵan jón. Shaǵym satýshyǵa eki danada qol­ma-qol beriledi, olardyń bireýinde sha­ǵymnyń danasyn alǵany týraly qol qoıylýy kerek. Ekinshi nusqa – poshta nemese kýrerlik qyzmet ar­qyly tapsyrys hat. Úshinshi ádis – sa­týshynyń resmı saıtyna joldana­tyn joldama. Osy shaǵymdy ji­ber­gen­nen keıin kúntizbelik on kún ishinde ad­re­sat sizge resmı túrde ja­ýap be­rip, sha­ǵymda kórsetilgen talaptardy joıýǵa tıis», deıdi mamandar.

Byltyr 9 aıda elimiz­diń on óńi­rinde JOO bazasynda ju­mys istep turǵan «Tu­ty­nýshylardyń ult­tyq lıgasy» 9 954 satyp alýshyǵa 2 mlrd­ 458 mln teńgeni qaıtarýǵa kó­mek­­tesken. Al Almatyda quqyǵy bu­zyl­ǵan tu­tynýshylarǵa shamamen 190 mln teńge qaıtarylǵan. О́zi­ńiz­di josyqsyz satýshylardan qorǵaý úshin kelisimshartty durys jasaý óte mańyzdy. Mysaly, ónim jasa­la­tyn materıaldyń artıkýlin ja­zyp, ınternettegi pikirlerdi zertteýdiń artyqtyǵy joq.

«Satýshylar tutynýshylarǵa to­lyq quqyǵy bar nárseden jón-josyq­syz bas tartady. Poshta arqyly tapsyrys bergen taýar­dyń ornyna basqasy kelýi, ónim sapasy jarnamadaǵy­ǵa saı bolmaýy – tutynýshylar kóp zardap shegetin másele. Taýarlardy onlaın satyp alý kezinde dúken týraly aqparat­ty muqııat zertteńiz. Eger iri jáne tanymal kompanııanyń saıtymen tapsyrys beretin bolsańyz, óz braýzerińizden resýrstyń meken­jaıyn durys jazǵanyńyzǵa kóz jet­­kizińiz. Qajet bolǵan jaǵdaıda dúken ákimshilerinen zańdy tulǵa týraly aqparat berýdi, ony salyq or­gan­darynyń jalpyǵa qoljetimdi derek­qorlary men zańdy tulǵalar­dyń tizimin qoldana otyryp tekse­rý­di talap etińiz. Keń taralǵan quqyq buzýshylyqtar tizimine qyzmet kór­setý, jumystardy oryndaý jáne merzimder týraly sharttyń oryndal­maýy kirip otyr. Mysaly, tapsyrys berilgen jıhazdy ýaqytynda ber­meıdi nemese jóndeý jumystaryn aıaq­tamaıdy. Eger siz tapsyrys bergen jıhazdy ýaqtyly jetkizbegen bolsa, onda jetkizý merzimi aıaqtalǵan kezden bastap tutynýshy tólegen qunnan keshiktirilgen ár kún úshin 1% ósimpul ala bastaıdy. Eger bir jyl boıy osy jıhazdy jetkizbese, onda satýshy 300 paıyzdan astam ósimpul tóleýi kerek jáne bul ony kelisilgen kezdegi onyń sapasy men jaýapkershiliginen bosatpaıdy. Sondaı-aq uıaly baılanys qyzmetterine, ınternettiń sapasyna, operatorlardyń tarıf­ter­di birjaqty túrde ózgertetinine jáne ózderiniń bul týraly múldem habar­syzdyǵyna, tutynýshylar­ǵa qajet emes qyzmetterdi qoımaı usy­­natynyna jıi shaǵym túsedi. «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý týraly» zańnyń 24-baby bo­ıynsha, bizde óz erkimizben tańdaý múm­kindigi bar, eshkim bizge qajet emes nárseni tańýǵa quqyly emes», deı­di «Ulttyq tutynýshylar lıga­sy» respýblıkalyq qoǵamdyq bir­les­tigi­niń prezıdenti Svetlana Romanovskaıa.

Ataýly merekeler qarsańynda kóp­tegen iri dúkende jappaı satylym naýqany bastalatyny málim. Osyndaı kezde tutynýshylar qu­qyn qorǵaýshylar azamattardy árbir saýda-sattyq keli­siminde muqııat bo­lýǵa shaqyrady.

«Tutynýshylar taýardy satyp alǵannan keıin eki apta ishinde ony keri qaıtarýǵa qalaı quqyly bolsa, «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» zańnyń 14-baby negizinde nesıeden de eki apta ishinde bas tartýǵa quqyly. Mundaıda tek osy eki apta ishindegi paıyzyn tó­leıdi. Eger nesıege alǵan taýar kóńil­den shyqpaı jatsa, osyny esten shy­ǵarmaǵan durys. Ekinshiden, azamat­tardyń taýardy qaıdan alyp jat­qanyn túsingeni de óte mańyzdy. Se­bebi alaıaqtyq áreketter jıi kezdesedi. Taýardyń qazir qansha turatynyn jáne «jeńildikter jumasynda» qan­shaǵa satylatynyn bilgen jón», deıdi S.Romanovskaıa.

Saýda jáne tutynýshylar quqyn qor­ǵaý departamenti qyzmetindegi basym baǵyttardyń biri áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵa belgileýge qatysty deldaldyq she­malardy tergep-tekserý jónindegi komıs­sııa otyrysyn úılestirý. О́tken jyl­dyń qorytyndysy boıynsha bul ba­ǵytta 43 otyrys ótkizilip, 175 zań buzý­ faktisi anyqtalǵan. So­ny­men birge saýda salasyndaǵy zań­­na­mada shıkilik tanytqan kásipker­ler­ge qatysty 163 ákimshilik hattama toltyrylǵan.

ALMATY