Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń jáne Qazaq KSR mınıstrler keńesiniń tóraǵasy qatarly úlken laýazymdy qyzmet atqarǵan memleket jáne qoǵam qaıratkeri Jumabek Táshenov qazaq jeriniń búgingi tutastyǵyna zor úles qosqan tulǵa ekeni sózsiz.
Tarıhta Mańǵystaýdy Túrikmenstanǵa, Tyń ólkesine biriktirilgen soltústik oblystardy Reseıge, Ońtústik Qazaqstannyń maqta egetin aýdandaryn О́zbekstanǵa qosý jónindegi usynystarǵa qarsy shyǵyp, toıtarys bergen de Táshenov edi. Qıly da qıyn taǵdyr keshken Táshenov tulǵasyna qatysty tarıh betterinde teris pikir kezdesken emes.
О́tken jyly «Qazaqstan» ulttyq telearnasy birqatar arystarymyz týraly teleserıal túsirip, kórermen nazaryna usynǵan edi. Onyń ishinde joǵaryda aty atalǵan Táshenov tulǵasyna qatysty «Táshenov. Taıtalas» atty telehıkaıa da túsirildi. Bul serıal óz dáýirinde jeke mansaby men otbasynyń qaýipsizdigine qaramastan keńes odaǵynyń kósemi bolǵan Nıkıta Hrýshevtiń qazaq jerin bólýdegi ıdeıasyna ashyq qarsylyq bildirgen, Qazaqstannyń iri qoǵam qaıratkeri, saıatsatker Táshenov tulǵasyna arnalǵan. Teleserıaldyń rejısseri – belgili kınorejısser Jasulan Poshanov, ssenarısteri Muhamed Mamyrbekov, Jaıyq Syzdyqov. Telehıkaıanyń basty rólin somdaǵan Shahmet Qusaıynov atyndaǵy Aqmola oblystyq qazaq mýzykalyq-drama teatrynyń beldi akteri Tóleýbek Kóńbaıuly. Osyǵan oraı Táshenovtiń kınodaǵy obrazy jóninde akterdi áńgimege tartqan edik.
– Tóleýbek Kóńbaıuly, bul sizdiń kınodaǵy alǵashqy basty rólińiz be?
– Iá, bul – kıno salasyndaǵy alǵashqy somdaǵan basty rólim. Biraq oǵan deıin basty rólge jeteǵabyl rólderde oınap júrdim. Máselen, «Almasaı» telehıkaıasynda sondaı mańyzdy rólge túskenim bar.
– Sizdi eń birinshi teatr akteri retinde jaqsy bilemiz. Aqmola oblystyq teatrynda kóp jyldan beri óner kórsetip kelesiz. Áńgimemizdiń basyn teatr salasynan bastasaq. «Teatr akterleri kınoǵa kelse, kınony teatrlandyryp jiberedi» degen de pikir aıtylyp jatady, buǵan sizdiń kózqarasyńyz qalaı?
– Biz qazaq óneriniń qarashańyraǵy T.Júrgenov atyndaǵy óner ordasynan bilim aldyq. (Ol kezde ınıstıtýt edi). Onda kóp basymdyq teatr akterlerine beriledi. Instıtýtta kınogerlerdiń birneshe toby boldy. Kınossenarıı jazatyn, kınorejıssýraǵa qyzyǵatyndar bilim alatyn. Sonyń biri – Talǵat Temenovtiń kýrsy. Onda kınoǵa kerekti nárseler úıretiledi. Máselen, kıno tili degen tárizdi. Kınoǵa kóp akter teatr arqyly keledi. Al kıno tabıǵı bolýy úshin quramǵa keıde qarapaıym adamdardy alyp jatady. Biraq ol 10 dýblmen bir sahnany aıaqtaýy múmkin. Al teatr akteri daıyn keledi. О́ıtkeni teatr akterdiń demin, daýsyn, senimdiligin, júris-turysyn jáne kórermenmen baılanysyn qalyptastyrady. Mysaly, kınodan teatrǵa kelgen adamdy kórmeppin. Teatr degen sıntezdik, sınkretti óner dep beker aıtylmaıdy. Gollıvýdty aıtpaǵanda, TMD elderiniń kınojuldyzdaryn qarasańyz, bári – teatrdan shyqqan akterler. Bizde ondaı mysal kóp. Máselen, kózi tiri ańyz adamdar – Asanáli Áshimov, Tuńǵyshbaı Jamanqulov. Sol sekildi barsha myqty akter teatrdan shyqty.
– Demek olaı bóle-jarý durys emes pe?
– Joq, ol jerde mynandaı bir qaǵıda bar kınorejısserler túsirilim bastalarda eskertedi: «teatrlanyp ketpesin, ómirge jaqyn bolsyn» dep. Sondaı talap bar kınoda. Mysaly, Reseı kınolaryn teatrlandyryp oınaıdy. Biraq qabyldanady. Al bizdegi keıbir resjısserler teatrlanýdy qup kórmeıdi. Bizderdiki de durys. Kıno kórermenge kıno tilimen jetse deıdi. Basty nárse – kınonyń ssenarıi, ol myqty bolsa, akter alyp shyǵady.
– Táshenovtiń róline deıin qansha kınoda oınadyńyz?
– Aıdyn Sahaman fılmderinde, Jasulan Poshanovtyń «Án-aǵa» kınosynda jáne Baıanǵalı Álimjanov aǵamyzdyń Pań Nurmaǵanbet atyndaǵy kınostýdııasynda birshama rólderde oınadym. Odan keıin derekti fılmderge tústim. Nurlan Qazıuly túsirgen «О́mir joly» jáne Maıa Bekbaevanyń «Dáýir danalary» atty Táshenov týraly derekti fılmderde de Jumabek aǵamyzdyń rólin somdadym.
– Ony surap otyrǵan sebebim tórt serıaly telehıkaıattaǵy Táshenovtiń obrazyna daıyndyǵyńyzdy bilmek edim?
– Mundaı jaýapty róldi oınaý óte qıyn boldy. О́ıtkeni jaýapkershilik joǵary. Ol kisi HH ǵasyrda ómir súrdi. Kózin kórgen adamdar áli de bar. Fotosy, vıdeosy saqtalǵan. Mysaly, kınodan keıin bir kózkórgen adamdar «ol kisi ondaı edi, bylaı bolsa durys bolar edi» degen sekildi pikir aıtylady. Keıbir kórermen tulǵanyń tarıhı obrazyna emes, túr álpetiniń uqsastyǵyna mán berip jatady. Jalpy, ulttyq deńgeıdegi tarıhı tulǵany somdaý qıynnyń qıyny. Jas urpaq belgili bir deńgeıde tarıhı tulǵanyń obrazyn kıno arqyly qabyldap alady. Onyń túsinigindegi taý tulǵa qorash bireý bolyp shyqsa, urpaq odan jerıdi. Eger myqty bolsa, onyń ıdealyna aınalady. Mańyzy osynda. Mysaly, odan arǵy zamandaǵy tulǵalardy somdaý jeńilirek. Grımmen jasaý arqyly da keıipkerdi somdaýǵa bolady. Al mundaı beridegi tulǵany somdaý tipti qıyn. Bular «partıınyı» adamdar. Emosııasyn shyǵara bermeıdi. Olardyń ózin ustaýy, júris-turysy, sóıleý máneri de ózgeshe. Mol izdenisti qajet etedi. Onyń ústine mátinniń 70 paıyzy oryssha. Onyń kóbi saıası sózder. Orys tilinde mende aksent bar, biraq Táshenov atamyz da aksentpen sóılegen desedi.
Qostanaı teatrynyń negizin qalaýshylardyń biri Ersaıyn Tóleýbaı degen tarıhshy, dramatýrg aǵamyz bar. Almatynyń Jasóspirimder jáne balalar teatrynda, Áýezov teatrynda, Semeıdegi teatrda kóp jyl istegen. Qazaqtyń qaıratker tulǵalary týraly biraz drama jazdy. Sol kisi Táshenov jóninde kópten tolǵandyrǵan «Aldaspan» degen pesa jazǵan eken. Ol dúnıesin elimizdegi biraz teatrǵa usynypty. Sóıtip, Shahmet Qusaıynov atyndaǵy Aqmola oblystyq qazaq mýzykalyq-drama teatry qoıatyn boldy. Ol kezde Maral Qajykenqyzy degen basshymyz bar edi, kelisim berdi. Ersaıyn Tóleýbaı rejısser retinde ózi qoıdy. Akterler quramyn da ózi tańdady. Táshenovtiń róline tańdaý maǵan tústi. Bul men úshin kútpegen usynys boldy. Osylaısha, alǵash ret qazaq teatr sahnasynda Táshenovtiń rólin somdadym. Sol kezden bastap men bul kisiniń ómirbaıanyn zertteı bastadym.
– Tarıhı tulǵalardy somdaǵanda bizdiń kórermen kóp jaǵdaıda akterdiń sol adamǵa uqsastyǵyna qatty mán beretini ras. Al siz Táshenovke kóbirek uqsaıdy dep estidik.
– Jalpy, syrtqy poshymymyz, natýramyzda uqsastyqtar bar tárizdi. Ol kisiniń menen boıy sál-pál alasalaý bolǵan, kózi domalaq, al jalpy túr-álpetimizde uqsastyq bar. Joǵaryda aıtqan «Aldaspan» spektaklin Almatyda qoıdyq. Táshenovtiń Saıan degen uly, Fatıma degen kelini bar. Sol kisiler spektaklge kelipti. Qoıylym bitken soń sahnanyń art jaǵyna kelip, uly meni «papa» dep qushaqtady. Sol sahnada Fatıma apaı: «Ákemizdi kóz aldymyzǵa ákeldińiz, qaıta tiriltkendeı boldyńyz. Mynaý sol kisiniń saǵaty», dep qolyma saǵatyn taǵyp ketti. Kúni búgin qolymnan tastaǵan emespin.
– Al kıno jaryqqa shyqqannan keıin kórermen qalaı qabyldady?
– Kıno shyqqan soń, bir aptadan keıin Fatıma apaıǵa habarlastym. Apaı rızashylyǵyn bildirdi. Adamnyń eshqashan óz-ózine kóńili tolmaıdy. Biraq kóp adamnyń pikiri jaqsy boldy. О́ıtkeni Táshenov tulǵasy tuńǵysh ret kórermenge jol tartty.
– Rejıssermen kelispeı qalǵan tustar boldy ma?
– Jasulan Poshanov negizinde akterlerge kóp erkindik beredi. Ssenarııden aýytqyp ketpeseń boldy, óz sahnańda óz qııalyńmen oınaýǵa bolady. Akterge mol múmkindik beriledi. Sondyqtan kelispeı qalatyn tustar bola qoıǵan joq. Jasulan – elimizge belgili, tájirıbeli kınorejısser. Bul telehıkaıanyń osylaı jarqyrap shyǵýy – Jasulannyń jasampazdyǵy. О́ıtkeni bul – árkim bara bermeıdi óte qıyn taqyryp.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Baqytbek QADYR,
«Egemen Qazaqstan»