Osydan on jyl buryn qabyldanǵan «Serpin-2050» baǵdarlamasy sol kezderi elimizdegi utymdy áleýmettik bastamalardyń biri bolǵany ras. Jobanyń negizgi maqsaty jastardyń sapaly bilim alyp, turaqty jumys isteýine múmkindik berý edi. О́kinishke qaraı, qazir bul baǵdarlamanyń nátıjesi kóńil kónshitpeıdi.
Aqparat kózderine qaraǵanda, túlekterdiń 17 paıyzdan astamy ǵana baǵdarlamada kórsetilgen kelisimge sáıkes óz mindetterin oryndaıtyn bolyp shyqty. Joba erejesi boıynsha olar oqýyn támamdaǵannan keıin sol óńirde qalyp, úsh jyl jumys isteýge tıis. Alaıda ońtústik aımaqtardan soltústik jáne shyǵys óńirlerdegi joǵary oqý oryndarynan grant alǵan stýdentterdiń kóbi oqýy aıaqtalǵannan keıin týǵan jerine qaıtyp ketedi. Osy máselege qatysty Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine silteme jasaǵan Senat depýtaty Álisher Satybaldıev arnaıy depýtattyq saýal da joldaǵan edi.
Úkimet basshysyna baǵyttaǵan depýtattyq saýalynda senator 2020 jylǵa qaraı joǵary oqý oryndaryn aıaqtaǵan 8,9 myń baǵdarlamaǵa qatysýshynyń 3,2 myńy (nemese 35,8%) talap etilgen úsh jyldyq merzimde jumys istemegenin alǵa tartty.
«Osyǵan baılanysty baǵdarlama operatory «Qarjy ortalyǵy» AQ 3,2 myń jumyssyz túlekke memleket tarapynan olardyń oqýyna jumsalǵan qarjyny óndirýdi talap etip, sotqa deıingi ótinishter berdi. 1,9 myń is boıynsha daýlardy sottan tys sheshý jumystary júrgizilip jatyr. Sotqa 603 adamǵa qatysty talap aryz berildi, qazirdiń ózinde 534 isti sot oryndaýshylary júrgizip jatyr», deıdi Álisher Satybaldıev.
Senator «Serpinnen» týyndap otyrǵan bul máseleniń birneshe sebebin atap ótti. Birinshiden, baǵdarlamanyń bastapqy maqsaty jumys kúshi tapshy soltústik pen shyǵys óńirlerdegi suranysty ońtústik jastarynyń kómegimen toltyrýdy kózdegenine qaramastan, túlekterge oqý ornyn bitirgennen keıin jataqhanany bosatýǵa týra keledi. О́ıtkeni jataqhanada tek oqý merzimi aıaqtalǵanǵa deıin turýǵa ruqsat etilgen. Sonymen qatar laıyqty jalaqymen jumys tabý da qıyn másele. Ekinshiden, túlekter jumysqa jiberiletin kásiporyndarda is júzinde bos jumys oryndary joq, saldarynan olar jumyssyz, aqshasyz, baspanasyz jaqyndarynan jyraqta qalady.
Baǵdarlamaǵa qatysqan túlekterdiń jartysyna jýyǵy – 4,2 myń adam eńbek ótilin aıaqtaý boıynsha óz mindetin oryndamaǵan. Biraq bul zań buzýshylyq bolyp sanalmaıdy. О́ıtkeni bul oqý merzimine dekrettik demalys nemese magıstratýrada oqýdy jalǵastyrý kiredi. Osylaısha, tek 1,6 myńǵa jýyq baǵdarlama qatysýshysy jańa jerge úırenip, úsh jyl boıy jumys isteı aldy. Mundaı túlekterdiń úlesi 17,4 paıyz ǵana.
«Serpin» baǵdarlamasy – Úkimet qabyldaǵan ishki kóshi-qon saıasaty strategııasynyń bir bóligi. Áý basta kózdelgen maqsat ta sol – halqy tyǵyz ornalasqan ońtústikten soltústik pen shyǵys óńirlerge qonys aýdartý. Talapkerlerge granttar, otbasylaryn qonystandyrý men jumysqa ornalastyrýǵa bıýdjetten aqsha bólinedi. Alaıda, shyn máninde, kóshi-qon jaǵdaıy sheneýnikter josparlaǵandaı emes, «halyqtyq» ssenarıımen júrip jatyr. El ishinde jastardyń deni jumys tabýǵa, jaldaý aqysy nemese ıpoteka tóleýge múmkindigi joǵary jerlerge kóshýin jalǵastyryp keledi. «Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ sarapshylary aldaǵy jyldarǵa jasaǵan boljamdarynda 2030 jylǵa qaraı jaldamaly jumys kúshine eń joǵary suranys ońtústik óńirler men megapolısterde bolatynyn aıtyp otyr. Bos jumys oryndarynyń jalpy kólemindegi osy óńirlerdiń úlesi – 47,8 paıyz. Iаǵnı elimizdegi árbir ekinshi bos jumys orny ońtústikte nemese Astanada bolsa, tek soltústik oblystarda suranys bar bolǵany – 14,1, ortalyq jáne shyǵys óńirlerde 21 paıyzdy quraıdy.
Halyq sany kóp iri megapolıster men ońtústik óńirlerdegi baqylaýsyz ýrbanızasııa jaǵdaıy aldaǵy alty jylda tek nasharlaı túsedi. Ortalyq mamandary Astanada halyq sany – 33,6 (2022 jylmen salystyrǵanda), Almatyda – 19,4, Shymkentte 23,5 paıyzǵa artady dep boljap otyr. Respýblıkanyń shyǵys jáne soltústik óńirlerinde kerisinshe, halyqtyń kóshýi jıilegen. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi qazirgi kóshi-qon úrdisteri qolaısyz ekenin ashyq málimdep otyr. Baqylanbaıtyn ýrbanızasııa demografııalyq jáne eńbek teńgerimsizdigin arttyrady. Memleket aldaǵy ýaqytta da ońtústikten soltústikke qonys aýdarýǵa kúsh pen resýrstardy salýdy jalǵastyrýǵa nıetti.
«Serpin» baǵdarlamasynyń tıimdiligi tómen bolsa da jalǵasa beredi. Qazirgi ýaqytta jobany túzetý nusqasy qarastyrylyp jatyr. Onyń ishinde mindetti taǵylymdamadan ótý merzimin úsh jyldan eki jylǵa deıin qysqartý jáne granttan keıin taǵylymdamadan ótýge bolatyn óńirler tizimin keńeıtý máseleleri bar. Baǵdarlamaǵa qatysatyn joǵary oqý oryndarynyń túlekterin áleýmettik baspanamen qamtamasyz etý usynysy da pysyqtalyp jatyr.
Depýtattyq saýalǵa jaýap bergen Úkimet 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan kóshi-qon saıasatynyń tujyrymdamasyna sáıkes qonys aýdarýshylarǵa ekonomıkalyq utqyrlyq sertıfıkattary usynylatynyn alǵa tartqan. Sertıfıkat jastardy jumyspen qamtamasyz etý, turǵyn úı satyp alý úshin 50 paıyz qarjylyq kómek kórsetip, 2024-2025 oqý jylynda mamandyqty tegin alýǵa múmkindik beredi.