2023 jyly Astana halyqaralyq bırjasy (AIX) naryqtaǵy joǵary paıyzdyq mólsherlemege qaramastan, aıtarlyqtaı tabysqa qol jetkizdi. Saýda kólemi men bızneske biraz kapıtal tartylyp, boryshtyq quraldardyń arqasynda 2 mıllıard dollardan astam qarajat jınaqtalyp, saýda-sattyq pen ınvestor shottary artqan.
«Bizdiń maqsatymyz aıqyn ári naqty. Kapıtaldyń turaqty jáne uzaqmerzimdi ósýine ózimizdiń úlesimizdi qosý arqyly qıyndyqqa kezikken otandyq jáne sheteldik kompanııalardyń iskerlik maqsatqa jetýine shama-sharqynsha kómektesemiz. Olardyń keleshekte el ekonomıkasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan basymdyqtaryn zerdeleı otyryp, alǵa qoıǵan mindetterge tıimdi túrde jaýap beretindeı basqarýǵa nazar aýdaramyz», deıdi AIX basqarma basshysy Ásel Muqajanova.
Qazir AIX-tiń resmı tizimine 94 túrli emıtent boıynsha baǵaly qaǵazdardyń 150 shyǵarylymy engen. Bırja qurylǵan ýaǵynan beri, tartylǵan qaryz kapıtalynyń jalpy kólemi 4,2 mlrd dollardy jáne menshikti kapıtal kólemi 365 mln dollardy quraǵan. О́tken jyly jalpy saýda kóleminiń arasynda aksııalar, oblıgasııalar, ETN jáne ETF aldyńǵy jylǵy 173 mln dollardan 582 mln dollarǵa, ıaǵnı úsh ese óskendigin kórsetip otyr. Aksııalardyń saýdadaǵy kólemi – 130 mln dollar. Ol aldyńǵy jylmen salystyrǵanda eki esege jýyq ulǵaıǵan. Búginderi qarjy ortalyǵynda 37 saýda múshesiniń arasynda Qazaqstan, Qytaı jáne Eýropa elderiniń brokerleri bar.
AIX ortalyq depozıtarııinde 1,5 mıllıonnan astam shottyń eń kóp satylǵan aksııalary Polymetal International boldy. Ol AIX jalpy saýda kóleminiń 31,1%-yn quraıdy. Bul da aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 2,5%-ǵa ósken.
Ekinshi orynda – «QazMunaıGaz» UK aksııalarynyń saýdasy – 30,7%.Úshinshi orynda 18,2%-dyq kórsetkishpen «Qazatomónerkásip» UAK» AQ aksııalary. Bırjalyq saýdadaǵy beırezıdentterdiń úlesi – 31%. Elimizde bıznes júrgizetin 10 kompanııanyń baǵaly qaǵazy 948,36-dan 1217,38 tarmaqqa deıin ósip, 28,37%-dy quraǵan.
Eger 2022 jyly AIX tizimine 14 baǵaly qaǵaz ense, ótken jyly 63 lıstıngtiń 56 boryshtyq jáne 7 emıssııalyq baǵaly qaǵazy bırjadan oryn saılady. Sonymen qatar byltyr 2 mıllıard dollar shamasynda qaryz kapıtaly tartylyp, 2022 jylmen salystyrǵanda 3,5 ese ósti. Qaryz quraldaryn ornalastyrǵan emıtentterdiń tizimine túrli saladaǵy uıymdar kirgen. Máselen, bank isi, taý-ken ónerkásibi, kólik jáne logıstıka salasynda jumys isteıtin kompanııalar. 2023 jyly AIX resmı tizimine BAÁ, Lıýksembýrg, Ulybrıtanııa jáne Kıpr kompanııalary qosyldy. Shaǵyn jáne orta kásipkerlikke arnalǵan oblıgasııalar endi. Búginde ınvestor shotynyń sany 2021 jylmen salystyrǵanda 9 ese ósip, 1,5 mıllıonǵa jetipti. Tabys mobıldi qosymshasy arqyly Exchange Traded Notes saýda-sattyq kólemi 5,5 mln jáne basqarýdaǵy qorlar 4,1 mln dollardy quraıdy. Tabys qosymshasyndaǵy belsendi ınvestorlardyń jalpy sany 14,9 myńnan asyp jyǵylady.
Qazirgi ýaqytta ınstıtýsıonaldyq jáne bólshek saýda da sheteldik ınvestorlar AIX CSD-degi jalpy somasy 1,3 mıllıard dollardy quraıtyn Polymetal aksııalarynyń 1,2 mıllıard dollaryna ıe. Osy rette álemniń 40-qa jýyq eliniń bólshek ınvestorlary AIX CSD-de shot ashqan.
Astana halyqaralyq bırjasynda Ábý-Dabı qor bırjasy AIX úshin Tabadul Digital Exchange saýda ortalyǵyna qosylý týraly kelisimge qol qoıdy. Tabadul-diń múshelerine Bahreın qor bırjasy, Ortalyq Azııa bırjasy (Tájikstan) jáne Maskat baǵaly qaǵazdar naryǵy (Oman) kiredi. Tabadul Hub teń dárejeli saýda úlgisine negizdelgen alǵashqy sıfrlyq almasý haby aımaqtyq jáne jahandyq deńgeıdegi múshe bırjalary arasyndaǵy saýdada sıfrlyq almasý platformasyn usynady.
Bıyl qańtar aıynda BAÁ-niń BHM Capital brokeri AIX saýda múshesi atandy. Qazir AIX bıznes pen ınvestorlarǵa ınnovasııalyq ónimder men qyzmetterdi usyný arqyly Ortalyq Azııada jáne odan tysqary jerlerge senimdi ári ótimdi kapıtal naryǵyn damytýdy kózdep otyr.