Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary «Skolkovo» zertteýshilerimen birlesip jasandy ıntellekt negizinde «elektrondy muryn» jasap jatyr. Kóp fýnksııaly qurylǵyny ekologııalyq jaǵdaıdy baqylaýdan bastap, ónimniń sapasyn anyqtaýǵa nemese adam densaýlyǵyn baqylaý tárizdi ártúrli salalarda qoldanýǵa bolady. Ǵalymdar «elektrondy muryn» jelisin qurýdy jáne qaladaǵy qorshaǵan ortany baqylaý júıesiniń prototıpin qurastyrýdy josparlap otyr, dep jazady Egemen.kz.
Jasandy ıntellektke negizdelgen kópsalaly jobada neırondyq jeliler jáne mashınalyq oqytý algorıtmi qoldanylady. Qazir ǵalymdar «elektrondy murynǵa» kóp tapsyrmany oryndaýdy úıretip jatyr. Olar neırondyq jelini bir júıeden ekinshisine aýystyrý modelin jasaýdy qolǵa aldy. Bul joǵary dáldigi bar birneshe jasandy ıis sezý júıelerin qysqa merzimde úıretýge múmkindik beredi.
«Jasandy ıis sezý júıeleri joǵary mamandandyrylǵan salalarda qoldanylady. Eger júıeni bir aspapta úıretseńiz, dál sol júıeni ekinshi qurylǵyda paıdalana almaısyz. Qazirgi elektrondy muryn júıeleriniń árqaısysyn bir-birinen bólek uzaq ýaqyt boıy oqytady, synaqtan ótkizedi jáne belgili bir salada ǵana qoldanady. Bul «elektrondy murynnyń» jappaı óndirisin qalyptastyrýǵa jol bermeıdi. Biz oqytý ádistemesin ázirleý jáne derekterdi bir júıeden ekinshi júıege jyldam tasymaldaý jumystarymen aınalysamyz. Bir «elektrondy muryndy» ártúrli zertteý obektilerine jáne túrli maqsattarǵa qoldaný arqyly nátıjelerge qol jetkizdik. Jobanyń qorytyndysy boıynsha birneshe «murynnan» jeli qurýdy josparlap otyrmyz. Olar derekterdi serverge jiberedi jáne bul arqyly qalanyń ekologııalyq monıtorıngi júıesiniń prototıpi jasalady», dep túsindiredi joba jetekshisi, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ «Aqparattyq qaýipsizdik jáne krıptologııa» ǴZI dırektory Dına Satybaldına.
EUÝ ǵalymdary «elektrondy muryn» kómegimen Qazaqstannyń ártúrli aımaqtaryndaǵy topyraqtyń munaı ónimderimen lastaný dárejesin anyqtady. Eksperıment retinde Qazaqstannyń 8 ken ornynan munaı alyndy. Onyń barysynda jasandy ıis sezý júıesi 95% dáldikpen quramy uqsas munaı túrlerin ajyrata aldy. Ǵalymdardyń sózinshe, mundaı jyldam baǵalaý keıbir qymbat, uzaq merzimdi zerthanalyq zertteýlerdi aýystyrýǵa múmkindik beredi.
«Biz plastmassalardyń ıisin anyqtaý úshin zertteý júrgizdik. «Elektrondy muryn» sarapshy adamdardyń muryndaryna qaraǵanda sezimtal ekeni belgili boldy. Adamdar ıisti anyqtaı almaǵan jerde bizdiń qurylǵy ony joǵary dáldikpen ajyratty. Demek, bul prosesti tolyǵymen avtomattandyrýǵa bolady», dep atap ótti fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty.
Jasandy ıis sezýdiń gaz-analıtıkalyq júıesi zattyń hımııalyq quramyn ajyratady, jikteıdi jáne dál anyqtaıdy. Sondaı-aq qurylǵy kókónister men jemisterdiń úlken kólemin saqtaý prosesin basqarýǵa jáne avtomattandyrýǵa kómektesedi.