Bıyl bıýdjet tapshylyǵy 3,5 trıllıon teńgege jetýi múmkin. Aldaǵy ýaqytta bıýdjetti tıimdi basqarý jáne ólshemderin neǵurlym durys boljaý – Úkimettiń aldynda turǵan basym baǵyttardyń biri. Memleket basshysy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda bıýdjet jáne salyq saıasatynyń tıimdiligin túbegeıli arttyrý elimizdiń ekonomıkasyn damytýda kezek kúttirmeıtin mindet dep basa aıtty.
Prezıdenttiń aıtýynsha, ázirlenip jatqan jańa Salyq kodeksinde ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasalyp, bıýdjetke qajetti kólemde qarjy túsirý boıynsha kókeıge qonymdy teńgerimdi qamtamasyz etý kerek.
Burynǵy Úkimet qosymsha qun salyǵynyń mólsherlemesin 12 paıyzdan 16 paıyzǵa kóterýdi usynǵan edi.
Osy rette Turan ýnıversıteti qarjy kafedrasynyń dosenti Nazııa Musahanova qosymsha qun salyǵy bıýdjet kirisiniń eń turaqty kózi deıdi.
«QQS álemniń kóptegen elinde qoldanylady jáne óziniń ámbebaptyǵyna baılanysty bıýdjet qalyptasýyn qamtamasyz etedi. QQS mólsherlemesi ulǵaısa, bıznestiń salyq shyǵyny artyp, eldiń ınvestısııalyq tartymdylyǵy nasharlaýy múmkin. Burynǵy Úkimet mólsherlemeniń kóterilýinen túsetin QQS boıynsha qosymsha túsim Ulttyq qordan túsetin transfertterdiń túsimin almastyrady degen pikirde bolǵan. Meniń oıymsha, QQS mólsherlemesin reformalaý kezinde Eýroodaqtyń keıbir elderiniń tájirıbesine súıensek oryndy bolar edi. Olar QQS mólsherin ózi qoıǵanymen, esepteýdiń belgili bir erejesi bar. Máselen, standartty mólsherleme kem degende 15% bolýy kerek. Bul rette jeńildik mólsherlemesin qoldanatyn birqatar taýarlar bolsa, al keıbir ónim túrlerinde nóldik mólsherleme bekitilgen. EO elderiniń túgelge jýyǵy rezıdentter men rezıdent emesterdiń QQS tóleýin ajyratatyndyqtan, salyq jeńildikterin eldegi resmı tirkelgen bıznes ókilderi paıdalana alady. Turýǵa ruqsat alyp, keńse ashqan rezıdent emester úshin de ınvestısııa tartý maqsatynda tómendetilgen mólsherlemeler belgilenedi», deıdi Musahanova.
Eger Eýropadaǵy ortasha QQS mólsherlemesi 20–21% bolsa, Ulybrıtanııada 0% –5,5% aralyǵynda eken. Elimizge tıisti QQS-tyń tek fıskaldyq ǵana emes, retteýshilik áleýetin tıimdi iske asyrýdy qamtamasyz etý kerek deıdi sarapshy. Saralanǵan salyq salýdy engizgen elderdiń tájirıbesinde qıyndyqtar joq kórinedi.
«Salyq júıesi damyǵan Eýropa elderiniń ózinde QQS-nan jaltarý arqyly jappaı alaıaqtyq oryn alǵan. Fransııa bıýdjetiniń mundaı áreketterden jyl saıynǵy shyǵyny – shamamen 19 mıllıard, Germanııada – 17–18 mıllıard, Ulybrıtanııada shamamen 16,5 mıllıard eýrony quraıdy eken. Búginde salyqtyń bólip tóleý jospary men jeńildetilgen mólsherlemesi jumysty qıyndatyp jiberdi. QQS boıynsha jeńildikterdi qaıta qaraý – salyq tóleýshilerdiń barlyq sanaty úshin elektrondyq shot-faktýrany mindetti túrde qoldaný jáne QQS shot-faktýra júıesin paıdalanýdyń múmkindigin keńeıtý kerek. Qazaqstannyń shetelderden aıyrmashylyǵy – áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń jekelegen toptary úshin QQS boıynsha jeńildik mólsherlemesi joq (pandemııa kezindegi ýaqytsha sharalardy qospaǵanda). Bul tájirıbe kóptegen Eýropa elinde jáne Reseıde qoldanylady. Menińshe, QQS saralanǵan mólsherlemesiniń júıesin ázirleýge bolady. Máselen, tizimge balalarǵa arnalǵan zattar, mıneraldy sý, sút almastyrǵysh, balalar avtokreslosy, qoǵamdyq kólik qyzmeti sııaqty áleýmettik mańyzy bar taýarlardy qosý kerek. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda (EAEO) QQS mólsherlemesin birizdendirý bolmaı tur. Qazirgi ýaqytta EAEO-ǵa múshe memleketterde janama salyqtardyń mólsherlemesi sáıkes kelmeıdi. Janama salyqtardy alý «taǵaıyndalǵan el» qaǵıdaty boıynsha júzege asyrylady. Taýarlardy ımporttaý kezinde ımporttaýshy elde qoldanylatyn mólsherleme qoldanylady. Biryńǵaı QQS mólsherlemesin engizý EAEO-ǵa múshe memleketterdiń keden jáne salyq organdarynyń ózara is-qımylynyń basym baǵyttarynyń birine aınalýy tıis dep oılaımyn», deıdi Nazııa Musahanova.
Sarapshy bıznes júrgizý úshin teń jaǵdaı jasalsa, QQS tóleý tártibin jeńildetý janama salyqtardy biryńǵaı kedendik aýmaqta tıimdi ákimshilendirýge yqpal eter edi degen oı aıtady. Árıne, bizdegi salyq júıesin QQS boıynsha reformalaý kezinde otandyq ekonomıkanyń erekshelikterin, damý jáne daıyndyq deńgeıin eskere otyryp, shet memleketterdiń tájirıbesin qoldaný artyq bolmaıtyn sekildi. QQS-ny tıimdi basqarýda blokcheın mehanızmi men jasandy ıntellekt júıesin jetildirý taǵy bar.