Orta derjavalar: Halyqaralyq saıasattaǵy salmaǵy

Instıtýt osyndaı 12 memleketti anyqtaǵan. Olardyń qatarynda bizdiń elden basqa Túrkııa, Izraıl, Mysyr, Saýd Arabııasy, Úndistan, Indonezııa, Efıopııa, Kenııa, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy, Meksıka, Brazılııa sekildi memleketter bar. Zertteý avtorlary bul 12 memleket ekonomıkalyq-saıası baǵyt-baǵdary jóninen bir-birinen múlde bólek bolǵanymen, olardy ekonomıkalyq damýǵa nazar aýdarý, qaýipsizdik pen turaqtylyqqa qatty mán berý jáne strategııalyq avtono­mııaǵa umtylý sııaqty ustanymdar biriktiretinin atap ótedi. Onyń ishinde SWP Qazaq­standy teńgerimdi syrtqy saıasaty qalyptasyp úlgergen, Orta­lyq Azııadaǵy negizgi oıynshy tur­ǵysynda ózindik bet-bedeli bar, túrli resýrstarǵa baı, sondaı-aq Trans­kaspıı halyqaralyq kólik baǵytynyń bir tutqasyn ustap otyrǵan baıypty el retinde ereksheleıdi.

«Qazaqstan qoınaýynda AQSh pen Eýropanyń qatty qyzyǵýshylyǵyn týdyryp otyrǵan baı resýrstar – qazba otyndary (ásirese munaı), metaldar, mıneraldar jáne sırek metall elementteri mol. Eldiń qazirgi tańda EO erekshe múddelilik tanytyp otyrǵan jasyl energııa kózderin óndirýge qatysty da áleýeti joǵary», dep jazady sarapshylar.

SWP Ýkraına-Reseı qaqtyǵy­sy­nyń Qazaqstanǵa ártaraptandyrý turǵysynan jańa serpin bergenin alǵa tarta kelip, oǵan mysal retinde jańa kólik baǵyttarynyń saly­nýyn, jańartylyp, jańǵyrtylyp jat­qan energııa sektoryna jáne óńdeý ónerkásibine ınvestısııa tartý jó­nindegi ilkimdi izdenisterdi atap ótedi.

Sarapshylardy Qazaqstannyń Qytaıdyń «Jibek jolyna» ǵana emes, sonymen qatar Eýroodaqtyń «Jahandyq qaqpasy» strategııasyna arqa súıeıtini de qyzyqtyrady. SWP ma­man­dary elimizdiń syrtqy saıası bel­sen­diligin de erekshe atap ótedi. «Esh­kimniń soıylyn soqpaı, tarazy ba­syn teń ustaý, degenmen barlyǵymen ózara batyl, ashyq árekettesý saıasaty Qazaq­stannyń baıandy táýelsizdigine kepildik beredi jáne memlekettik múddelerdi tujyrym­daý men júzege asyrý úshin qajet­ti keńistik, qolaıly jaǵdaı týdyrady», degen qorytyndy jasaǵan SWP sarapshylary. Sondaı-aq zertteýshiler Qazaqstannyń halyqaralyq saıasattaǵy óz ambısııalaryn der kezinde júzege asyra alǵanyna da toqtalǵan. «Aıtalyq, bul el Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna, BUU Qaýip­sizdik Keńesine tóraǵalyq etti jáne Sırııadaǵy janjalda deldal boldy («Astana úderisi»). Sonymen qatar Eýrazııadaǵy basqa da birqatar yqpaldy uıymǵa múshe», dep jazady basylym sholýshylary.

Elimizdiń Syrtqy ister mınıstri­niń orynbasary Roman Vasılenko eýropalyq «Euractiv» basylymynyń ótinishine oraı Qazaqstan álemdegi «orta derjavalardyń» birine aınaldy degen jarqyn jańalyqqa túsinikteme ber­gen eken. Onda R.Vasılenko elimiz­­diń syrtqy saıasatynyń basty erek­she­ligi – kópjaqtylyqty erek­she atap ótken. «Eger túrli pikirler, qıly kóz­qa­rastar men ózara baı­lanysty­lyq­tyń qosa qabat túsip otyratyn kúr­deli ah­ýalmen sıpattalatyn dáýirde ja­han­dyq máselelerdiń ońtaıly sh­eshim­derin tapqymyz kelse, bizge myqty mýltılateralızm qajet», deıdi ol.

R.Vasılenkonyń aıtýynsha, bul qazir­gi túrli kúshterdiń araqaty­na­sy qubylyp turǵan kezeńde tipti mańyz­dy. «Bul jaýapkershilik endigi jerde tek dástúrli «uly derjavalarǵa» emes, halyqaralyq keńistikte ózindik bedeli bar basqa da birqatar elge júkteledi. Qazaqstan kópqyrly dıplomatııalyq qarym-qatynastaryn, sondaı-aq resýrstaryn paıdalana otyryp, geosaıası máselelerdi sheshýge ornyqty úles qosa beredi», deıdi dıplomat.

Qalaı degende de elimizdiń mun­daı deńgeıde moıyndalýy, TMD elderi ishinen birinshi bolyp Túr­kııa, Úndistan, Brazılııa, Izraıl syn­dy iri memleketter qatarynan kóri­nýi – aıryqsha atap óterlik jańa­lyq. Onyń basty sebebi – elimiz búgin­de halyqaralyq keńistikte ekono­mıkalyq jáne saıası syndarly árip­tes retinde ǵana emes, ınvestısııalar úshin keń múmkindik retinde de tanylyp otyr. Aıtalyq, Eýropalyq odaq – Qazaqstandaǵy eń iri ınvestor jáne syrtqy saýdanyń 40% úlesi tıesili mańyzdy ekonomıkalyq seriktesi. Sondaı-aq elimiz «Shyǵys pen Batys arasyndaǵy kópir» rólin de atqarady.

Reseı Batys tarapynan san salaly sanksııaǵa ushyraǵannan keıin elimizdiń syrtqy saıasattaǵy mańyzy arta tústi. Sebebi Eýropaǵa osy aı­maq­­ta baılanys ornatatyn senimdi serik­tes, ortalyq kerek edi. Ol pozı­sııaǵa Qazaqstan basqalarǵa qaraǵanda ana­ǵurlym laıyq dep tanyldy. Bú­gingi halyqaralyq qaýymdastyq ta­bı­ǵı resýrstarǵa negizdelgen ekono­mı­kaǵa, sondaı ekonomıkany damy­tatyn naryq ınstıtýttary men qu­qyqtyq júıege, ondaı júıeni or­nyq­tyra alatyn jáne shyńdaı túse­tin de­mo­kratııaǵa ıe, sol arqyly or­nyqty saıa­sı ahýalǵa jetip otyrǵan syn­dar­ly bılikti nyǵaıta alatyn elder­di ǵana se­nimdi seriktes sanaıdy. Prezı­­dent Q.Toqaevtyń batyl bastama­lary­na halyqaralyq saıasat pen ekono­mıkanyń aıryqsha kóńil bólip otyr­ǵany da sondyqtan. Sol turǵy­da eli­miz álemdik áriptester tarapy­nan kór­setilgen senimdi, berilgen ba­ǵany aza­ıtyp almaýǵa kúsh salýy kerek.