DÚNIE DIDARY DOP DODASYNDA

Fýtboldan álemniń azýly quramalarynyń tórt jylda bir ret ótkizetin baıraqty básekesi bastalyp ketti. Onyń ashylý saltanaty 11 maýsym kúni Iohannesbýrg qala­syndaǵy “Sokker sıtı” stadıo­nynda 84 490 jankúıerdiń kóz al­dynda ótti. Sol kúni bıylǵy doda­nyń alǵashqy básekesi álem chem­pıonaty resmı start bergen­nen keıin alań ıeleri men Meksıka quramalarynyń arasynda ótip, oıyn fýtbol etıkasyna baıla­nysty desek bolady, 1:1 esebimen teń aıaqtaldy. Bir aıta ketetin nárse, match bastalar aldynda “Sokker sıtı” stadıonyna jaısyz habar kelip jetti. Sol kezde bıylǵy mýn­dıal­di ótkizip jatqan eldiń bu­ryn­ǵy prezıdenti Nelson Man­de­lanyń Zeınanı esimdi 13 jasar nemeresiniń jol apatyna ushyrap, sodan qaza tapqany stadıonǵa jıylǵan jankúıerlerge ǵana emes, búkil álemge tarap ketti. Keıin belgili bolǵandaı, Zeınanı álem chempıonatynyń bastalýyna ar­nalǵan konsertten kele jat­qa­nyn­da joǵarydaǵy jaǵdaıǵa ushy­rapty. Osy oqıǵaǵa baıla­nysty Mandela álem chempıonatynyń ashylý saltanatyna, otandastary­nyń alǵashqy ótkizetin matchyna qatysa almady. Degenmen, onyń jerlesteri Meksıka quramasymen ótkizgen debıýttik matchta jaqsy óner kórsetip, kezdesýdi jeńispen aıaqtamasa da ózderine qajetti bir upaıdy ıelenip aldy. Osy kúni A tobyna túsken Ýrýgvaı – Fransııa quramalary­nyń arasyndaǵy oıyn da 0:0 esebimen teń aıaqtaldy. Bul matchty qaraǵan adam 2006 jylǵy álemniń vıse-chempıonynyń súreńsiz óner kórsetkenimen kelise alar degen oıdamyz. Muny kezdesýden keıin ataqty Zıneddın Zıdannyń ózi de moıyndady. “Men quramanyń bul oıynyn qaraı almadym, – dedi ol. – Matchta komandalyq oıyn bol­­ǵan joq. Rıberı sııaqty jar­ty­laı qorǵaýshylar bir nárse jasaǵysy kelip, komandany alǵa súıreýmen boldy. Bizdiń qurama basqa eshteńe jasaı almady”. Sonymen birge ol eger Fransııa­nyń oıyny ári qaraı osylaı jalǵasa berse, ulttyq quramanyń ekinshi aınalymǵa shyǵa almaı, orta jolda qalyp qoıýyna qaýip­­tenetinin jasyrǵysy kelmeıtinin aıtty. Endi fransýzdar kelesi oıynyn 17 maýsymda Meksıkamen ótkizedi. Osy match Zızıdiń otan­das­tary úshin jaýapty básekeniń bolatyny sózsiz. Kelesi kúni V tobynda óner kórsetetin komandalardyń alǵash­qy kezdesýleri ótti. Argentına Nıgerııa quramasymen kezdesse, Ońtústik Koreıa Grekııamen synǵa tústi. Munda ataqty Maradonanyń jigitteri qarsylastaryn 1:0 esebi­men jeńiske jetti. Qolda bar derek­terge qaraǵanda, “albıse­leste­niń” bapkerin jeńisimen Venesýelanyń prezıdenti Ýgo Chaves quttyqtapty. “Meniń qymbatty dosym Dıego! Argentına qandaı tamasha óner kórsetti. Bul match kúndelikti ómirdegi kóptegen problemalardy umytýǵa jaǵdaı jasady. Seniń jigitterińniń qar­sy­lastarynyń qaqpasyna keminde bes dop soǵýǵa múmkindigi bar edi”, – delingen hatta. Osy jerde keı­bir adamdar kógildir ekrannan súıikti komandasynyń oıynyn alańsyz kórip jatsa, basqa bireý­leri fýtbol kórgeni úshin ajal qushty desek sene alasyz ba? So­ma­lıdiń astanasy Mogadı­shonyń mańynda Argentına men Nıgerııa komandalarynyń arasynda ótip jatqan kezdesý kezinde osyndaı oqıǵa bolypty. Onda bir top muz­daı qarýlanǵan adamdar dámhanada fýtbol qarap otyrǵany úshin eki adamdy atyp, onshaqtysyn qa­maýǵa alypty. Ázirshe muny qan­daı toptardyń istegeni aıtyl­maı otyr. Keıbir derekterge qaraǵanda, mundaı áreketter sońǵy kezderi Somalıdegi eshkimge baǵynbaıtyn radıkaldy toptardyń qolymen istelinýde. Osyndaı jabaıy áre­ke­tter arqyly olar ózderi “erik­ken­niń ermegi” dep esepteıtin fýt­boldyń nasıhattalýyna qarsylyq bildirgisi keletin kórinedi. Osy topta Ońtústik Koreıa men Grekııa arasynda ótken kezdesý 2:0 esebimen koreılerdiń paıdasyna sheshildi. Bul match ázirshe eń az kórermender jınalǵan kezdesý retinde tirkelip otyr. Ony 31 513 adam ǵana tamashalapty. Qazir Koreıanyń osy jeńisinen keıin onyń bıylǵy básekeniń sensasııa­sy bolady degen pikirler aı­tylý­da. Degenmen, taǵy bir derek­terden tek Ońtústik qana emes, osy jyl­ǵy jarysta Soltústik Koreıanyń da azýly komandalarmen ıyq teńestirip básekelese alatynyn kórýge bolady. Ońtústik Koreıaǵa kelsek, ony sensasııa bolýdan qal­ǵan komanda desek, artyq aıtqan­dyǵymyz emes. Bizge 2002 jyly álem chempıonatynda jartylaı fınalǵa jetken quramany arada segiz jyl ótken soń sensasııa bo­la­tyn komanda deý artyq sııaqty. Al KHDR-di sensasııa jasaı ala­tyn komanda deýimiz múmkin. Eger ol óziniń tobynda Brazı­lııadan bir dop esebimen utylyp, Portýgalııa jáne Kot d Ivýarmen teń tússe osynyń ózin sensasııa deýge bola­dy. Aıtqandaı, qazir Ońtústik jáne Soltústik Koreıanyń ara­synda álem chempıonatyn tran­slıasııa­laýǵa baılanysty daý shy­ǵyp jatqan kórinedi. Ońtústiktegi SBS telearnasy ózderiniń kelisi­minsiz KHDR-diń memlekettik televı­denıe­sin álem chempıo­naty­nyń ashy­lý saltanatyn, dema­lys kún­deri bolǵan oıyndar­dyń bárin zańsyz taspaǵa túsirip, kórsetti dep aıyptaýda. Onyń ústine Ońtústik Koreıa soltústiktegi kór­shi­lerine Grekııamen ótkizgen alǵashqy matchyn zańsyz bolsa da ádeıi kórsetpeı tastady dep kinálaýda. Mundaı oqıǵa eki eldiń arasynda álem chempıonaty ótken saıyn jıi qaıtalanyp turady. 2002 jyly Ońtústik Koreıa men Japonııada jalaýyn kótergen álemdik doda kezinde KHDR-dyń oıyndardy zańsyz taspaǵa túsir­geni úshin qos eldiń arasynda kádimgideı janjal bola jazdaǵan. Al 2006 jyly Sol­tústik Koreıa Azııa Tynyq muhıty taratý arna­synyń jasaǵan jeńil­dikterimen mýndıaldi tamashalaý múmkindi­gine ıe boldy. Sol kezde atalmysh arna kómekke kelmegende eki el arasyndaǵy jaǵdaı taǵy da ýshyǵyp keter edi. Endi bıylǵy oqıǵanyń nemen aıaqtalatyny ázirshe belgisiz. Sol kúni S tobyna túsken Aljır men Slovenııa, Anglııa men AQSh quramalarynyń arasynda kezdesýler ótti. Bul matchtarda slovender qarsylastaryn 1:0 esebimen jeńse, aǵylshyndar men amerıkalyqtar arasyndaǵy oıyn 1:1 bolyp teń aıaqtaldy. Al jeksenbi kúni D tobynda óner kórsetetin Gana men Serbııa arasyndaǵy match 1:0 esebimen bitse, Germanııa Avstralııany 4:0 esebimen utty. Sóıtip, serbter 1998 jyldan beri álem chem­pıonatynda besinshi ret jeńilis tapty. Sol jyly Fran­sııada ótken básekede ol 1/8 fınalda Gollandııadan 1:2, 2006 jyly toptyq kezdesýde odan taǵy da 0:1, Argentınadan 0:6, Kot d Ivýardan 2:3 esebimen utylǵan bolatyn. Al Germanııa bolsa, altynshy ret álem chempıonat­taryndaǵy alǵash­qy oıyndaryn jeńip otyr. “Nemis mashınasy” 1990 jyly Iýgo­slavııany – 4:1, 1994 jyly Bolıvııany – 1:0, 1998 jyly AQSh-ty – 2:0, 2002 jyly Saýd Arabııasyn – 8:0, 2006 jyly Kosta-Rıkany – 4:2 esebimen tize búktirgen edi. Taǵy bir atap ótetin nárse, bur­naǵy kúni Avstralııamen ótkiz­gen matchta 20 jasar Tomas Mıýller 1970 jyly ótken álem chempıonatynda ulttyq qurama sapynda alǵashqy kezdesýde dop soqqan óziniń famılııalasy Gerd Mıýllerdiń jolyn qaıtalady. Jalpy, álemdik dodalarda “nemis mashınasynda” úsh Mıýller óner kórsetipti. Onyń birinshisi, jańaǵy Gerd, ekinshisi – Dıter, úshinshisi – Hans. Osylardyń ishinde Hans qana qarsylastar qaqpasynyń kiltin taba almapty. Al basqalary birneshe doptyń avtory atanǵan fýtbolshylar. Germanııaǵa qatysty taǵy bir derek, osy kezge deıin úsh márte álem chempıony atanǵan qurama bıylǵy básekede taǵy da bas júl­deni jeńip alýdan úmitti ekendik­terin bildirýde. Bul eldiń Úkimeti ol úshin mynadaı kólemde syıaqy da taǵaıyndap qoıypty. Eger qurama úzdik segizdikke, ıaǵnı shırek fınalǵa shyǵatyn bolsa komandanyń árbir oıynshysy 50 000 eýrodan alady eken. Al jar­ty­laı fınalǵa joldama alatyn bolsa, 100 000 eýro, fı­nalǵa shyqsa 150 000 eýrony qal­tasyna basady. Al álem chempıony atanyp jatsa Ioahım Levanyń shákirtteri 250 000 eýrodan sanap alatyn kórinedi. Áńgime syıaqyǵa qaraı oıys­ty ǵoı. Endeshe, basqa eldiń qura­malaryn da aıta keteıik. Olar­dyń keıbireýleri mynadaı kólem­­de aqsha daıyndap otyr. Brazılııa bıyl altynshy márte álem chem­pıony atansa, oıynshy­larynyń árqaısysy 500 000 AQSh dol­la­ryn alady eken. Es­terińizde bolsa, “pentakampeon­der” 2002 jyly árqaısysy 250 000 dollar­dan sanap alǵan bolsa, 2006 jyly olar chempıon bolǵan jaǵdaıda 300 000 dollardy alatyn edi. Al Is­panııa bıylǵy básekede aı­dary­nan jel esse  oıynshylaryna qınalmaı 500 000 eýro beremiz dep otyr. 2008 jyly ıspandar Eýropa chem­pıony atanǵanda árqaısysy 250 000 eýrony ıemdengen bolatyn. Álem chempıonatynyń alǵashqy úsh kúnine qorytyndy jasasaq, ázirshe mýndıal birqalypty ótýde. Degenmen, keıbir oqys oqıǵalar­dyń bolyp jatqany álem chem­pıonatyn uıymdastyrýshy­lardyń kóńiline kirbiń de túsirýde. Oǵan mysal retinde atalmysh jarysqa arnalǵan stadıondardy salǵan adam­dardyń jalaqyny ósirý jóninde talap qoıyp, ý-shý sherýge shyǵyp jatqandaryn, baýkespe urylardyń týrıster men jýrna­lısterdi qonaq úılerde tonap ket­kenderin aıtýǵa bolady. Mysaly, jaqynda Ýrýgvaı – Fransııa kez­­desýiniń aldynda ońtústikame­rı­kalyq eki azamattyń aqshasyn seıften belgisiz bireýler alyp ke­tip­ti. Munyń aldynda sondaı sýyq qoldylar Ispanııa men Por­týga­lııanyń tilshisi jáne fototil­shisin qonaq úıde jatqan jer­lerinde tapansha kezep, búkil apparatýrasy men aqshasyn tonap ketken edi. Ol urylar qazir usta­lyp, 15 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp otyr. Kógildir ekrandaǵy kezekti kórsetilim № Kúni Oıyndar Mazmuny Arnalar Bastalý ýaqyty 1 26.06 1A – 2V 1/8 fınal El arna 19.45 2 26.06 1S – 2D 1/8 fınal Habar 00.15 3 27.06 1D – 2S 1/8 fınal El arna 19.45 4 27.06 1V – 2A 1/8 fınal Habar 00.15 5 28.06 1E – 2F 1/8 fınal El arna 19.45 6 28.06 1G – 2H 1/8 fınal Habar 00.15 7 29.06 1F – 2E 1/8 fınal El arna 19.45 8 29.06 1N – 2G 1/8 fınal Habar 00.15 9 02.07 53 – 54 shırek fınal El arna 19.45 10 02.07 49 – 50 shırek fınal Habar 00.15 11 03.07 52 – 51 shırek fınal El arna 19.45 12 03.07 55 – 56 shırek fınal Habar 00.15 13 06.07 58 – 57 jartylaı fınal Habar 00.15 14 07.07 59 – 60 jartylaı fınal Habar 00.15 15 10.07 61 – 62 úshinshi oryn úshin Habar 00.15 16 11.07 61 – 62 fınal Habar 00.15 Dastan KENJALIN.