Byltyr jyl sońynda Qarmaqshy aýdanynda qus fabrıkasy iske qosylyp, oblysta taǵy bir óndiris orny paıda boldy. Elimiz boıynsha qus eti baǵytynda otyzǵa jýyq fabrıka bar eken. Al aımaqtaǵy osyndaı alǵashqy óndiris orny óńirdiń ekonomıkalyq damýyna tyń serpin bermek.
Buryndary Syr boıynda óndiris ornynyń sanaýly ekenin ekiniń biri aıtatyn. Munyń zardaby negizgi tabys kózi – munaı qory sarqyla bastaǵanda baıqaldy. Jan-jaqtyń bári indetten úrkip, qaqpasyn qymtaı japqan koronavırýs pandemııasy kezinde de ózi óndirmegenniń ózgege kiriptar bolatyny taǵy esimizge tústi. Sondaı sátte áleýmettik mańyzy bar dep tanylǵan 19 túrli azyq-túlik taýarynyń ishinde tek kúrish pen tuz ǵana jergilikti ónim ekenin bilgender sharasyzdyqtan bas shaıqaǵan. Osydan da bolar, jergilikti kásipker Nurlan Izdibaev túrli sebeppen qurylysy irkilgen jobany jalǵastyrǵanda aýyl sharýashylyǵynda mol tájirıbe jınaǵan azamattyń jańa salany meńgerip ketýine tilekshiler kóp bolyp edi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ótken jylǵy «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Joldaýynda elimizde sapaly et, sút, astyq ónimderin tereń óńdeýdi damytýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa basymdyq berip, qus fabrıkalaryn, kókónis qoımalaryn, et ónimderin shyǵaratyn kásiporyn ashý arqyly azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý qajettigin tapsyrǵan bolatyn. Mysaly, osy Qyzylorda oblysynyń turǵyndary jylyna 14,1 myń tonna qus etin paıdalanady eken. Osyǵan deıin onyń barlyǵyn syrttan alyp keldik. Byltyr jyl sońynan beri Qarmaqshydaǵy qus fabrıkasy arqyly aımaq jurty jergilikti ónimge qol jetkize bastady.
Jalpy, 3 mlrd teńgege iske asqan jobanyń bastapqy 456 mln teńgesi «Baıqońyr» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasynan bólinipti. Kásipker fabrıkany jabdyqtaýǵa «Agrarlyq nesıe korporasııasynan» 880 mln teńge jeńildetilgen nesıe alǵan. Jergilikti ákimdik te kómegin aıap qalǵan joq, ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy aıasynda respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten 443,2 mln teńge bólinip, óndiris ornynyń ınjenerlik ınfraqurylymy jasaqtaldy.
Kásipker óndiris ornyn ashý arqyly týǵan topyraǵyn túletip, jerlesterin jumyspen qamtýdy kózdegenin aıtady.
«Olarǵa jumys taýyp, bala-shaǵalaryn asyraýǵa múmkindik jasaýdan syrttap qalsam, azamattyǵyma syn bolar edi. Sol sebepti fabrıkany ózimniń týyp-ósken aýylyma salýdy jón kórdim. Osy kúni jerlester járdemimen qolǵa alǵan istiń barysyna jurt rızalyq tanytyp jatyr. Amandyq bolsa, alda talaı jospar bar», deıdi kásipker.
Qus fabrıkasy jobasyna 3 mlrd teńge ınvestısııa salynǵan. Syıymdylyǵy 60 000 qusqa arnalǵan 6 bordaqylaý, ınkýbasııalyq, soıý, qaldyqtardy óńdeý sehtary jáne ákimshilik ǵımaraty bar óndiris ornynda 2023 jyldyń qazanynda ınkýbatordan alǵashqy 57 000 balapan shyǵyp, bordaqylaý sehyna jiberildi. Tez jetiletin broıler tuqymdas qanattylar qarashanyń ortasynan bastap pyshaqqa ilindi. Osylaısha, alǵashqy 4 kúnde 10 tonnadan astam ónim daıyndalypty. Aldaǵy ýaqytta tolyq iske qosylǵanda 42 kúndik taýyqtyń taza salmaǵy 2,2-2,5 kelige jetedi. Sol kezde táýligine 13-14 tonna ónim shyǵara bastaıdy.
Qazir siz ben biz alyp júrgen taýyq etiniń deni muzdatylǵan. Osyny kóterip júrgen mamandarǵa sensek, taýyq eti -40°S-ta quramy men mańyzyn joıady eken. Sondyqtan fabrıkada jergilikti ónimniń tutynýshyǵa qunary men balǵyndyǵyn saqtaı otyryp, salqyndatylǵan kúıde jetýi qadaǵalanyp otyr.
Búginde mundaǵy 90-nan astam jumysshynyń kópshiligi Aqtóbe aýylynyń turǵyndary bolsa, Aqjar men Josaly kentinen keletin brıgadalar da bar. Barlyq seh tolyq jumysqa qosylǵanda óndiris ornynda jumys isteıtinder sany 120-dan aspaq.
Jańa jobany jetildire túsýdiń jospary kóp. Sonyń biri – Aqtóbe aýyly men Qyzylorda qalasynan qurama jem zaýytyn salý. Qazir osy bastama sońynda júrgen kásipker mundaı zaýyt osy salada júrgen aımaq kásipkerlerine de tıimdi bolaryn aıtady. О́ńir úshin tyń kásip bastaǵan kásipker jergilikti azamattardy qus sharýashylyǵynyń qyr-syryna qanyqtyrý úshin syrttan mamandar shaqyrypty. Astana qalasy men Atyraý, Petropavl oblystarynan kelgen tehnolog, veterınar-dáriger, veterınar-tehnıkter jergilikti mamandardy jańa iske baýlydy. Jalpy, kópshiligimiz qus baqqandy ońaı kóretinimiz ras. Shyn máninde olaı emes, árıne. Janyńdy salyp istemeseń qaı kásiptiń de kógermeıtini anyq.
Fabrıkada balapannyń ósip jetilýine qaraı aýa turaqtylyǵy, temperatýrasy saqtalyp, qoregi, vıtamıni ýaqtyly berilip otyrady. О́ndiristiń talapqa saı bolýyn qalaǵan kásipker jumyrtqa tasymaldaıtyn arnaıy kólik te aldyrdy.
«Alda taýyq etinen shujyq daıyndaıtyn zaýyt ashý josparda bar. Sonymen qatar ónim qaldyqtary, onyń ishinde taýyqtyń moıyn eti men ishki qurylysy, sıraqtary men qanattaryn jarata otyryp tyńaıtqysh óńdeý de oıda júr», deıdi kásipker Nurlan Izdibaev.
Qyzylorda oblysy