S.О́tebaev atyndaǵy Atyraý munaı jáne gaz ýnıversıtetiniń ǵalymdar toby zerthanada siltilik ortada natrıı formıatyn sıntezdeý ádisin júzege asyrdy. Ǵylymı jobaǵa belgili hımık-tehnolog Marjan Dosmaǵambetova jetekshilik etken.
Hımııa ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor Amangeldi Ábilhaıyrovtyń aıtýynsha, jańa reagentti qys mezgilinde muz qatyrmaý úshin qoldanýǵa bolady. Máselen, avtokólik pen jaıaý júrginshiler jolyn, ushaqtyń qanaty men korpýsyn muzdan qorǵaıdy.
«Osy kezge deıin natrıı formıatyn óndirý palladıı katalızatory jáne tórt hlorly kómirtekti sýtegimen gıdrohlorlaý ádisi arqyly alynyp keldi. Bul prosess 90-100°S temperatýrada, 12-19 atmosferalyq qysymda siltilik ortada júrgiziledi. Onyń basty kemshiligi qysym 12 atmosferaǵa deıin tómendeıdi. Sol kezde natrıı formıatynyń shyǵymy da kúrt tómendeıdi. Al joǵarylaǵan kezde tehnologııalyq jabdyqtarǵa jumsalatyn metall shyǵyny artady. Mundaı óndirý úderisin básekege qabiletsiz etip, baǵasyn qymbattatady», deıdi A.Ábilhaıyrov.
Ǵalymnyń túsindirýinshe, ýnıversıtet zerthanasynda ártúrli konsentrasııadaǵy kúıdirgish natrııdiń sýly eritindisine sýteginiń asqyn totyǵy aralastyrylǵan. Keıin formalın qosý arqyly natrıı formıaty alynypty.
«Bul – erekshe ǵylymı joba. Birinshiden, tehnologııalyq jabdyqtar qarapaıym túrde jasalady. Ekinshiden, sol arqyly ónimniń arzandaýyna septigin tıgizedi. Úshinshiden, qys mezgilinde muz qatýǵa qarsy paıdalanǵanda, joldyń sement-beton jabyndysyna, kólik shınasyna zaqym kelmeıdi. Tórtinshiden, kólik korpýsynda korrozııa týdyrmaıdy. Eń bastysy, alynǵan qumyrsqa qyshqyl natrııdi qoldaný adamdarǵa da, jol tósemine de zalalsyz ekeni dáleldendi. Aýa temperatýrasy -15-ten -25°S-qa deıin tómendegen kezde de jol tósemin tazalaýǵa múmkindik beredi», deıdi Amangeldi Ábilhaıyrov.
Atyraý oblysy