General jáne lampas – laýazym-shenniń bıiginde jarqyraǵan almas. Qazaqstan tarıhynda buryn-sońdy beldemshe kıgen general bolmaǵan. Aldaspan erdiń soıyna ǵana jarasqan general shenin qyzmet satysymen órlegenderdiń ishinde iriligi ekshelgen ilýde bireýdiń bolmasa jaratylysy názik áıelder qaýymy arasynan jaryp shyǵyp, ýysynda ustap, ulyqtalǵany joq edi. Qaqpasy tars bekitýli, qoınaýy jumbaq bul álem áıelge kelgende ashylmaıtyn. Qoǵamda qalyptasqan siresken seń sekildi túsinik, shamasy, on jyl buryn shytynap túsip, kúl boldy.
Prokýratýra salasynda uzaq jyldar jemisti eńbek etken bilikti ofıser, Senattyń eks-depýtaty, burnaǵy jyldary balalar quqyǵyn belsene qorǵaǵan gúldeı názik ýákil Sáýle Aıtpaevanyń esimi Qazaqstandaǵy tuńǵysh general áıel retinde maqtanyshpen atala bastady. Tuńǵyshtyń tuǵyry qashan da bıik, alǵashqylardyń esimi ardaqty bolatyny – zańdylyq. Sáýle Muhanbedıanqyzy – Qazaqstandaǵy «tuńǵysh» ári «jalǵyz» áıel general bolsa, kúlli Orta Azııadaǵy osy ataqty ıelengen úsh áıeldiń biri. Úsheýdiń biri – Tájikstannyń mılısııa general-maıory Barno Saıdvalızoda bolsa, biri – Mońǵolııanyń generaly Bolor Ganbold, al bul ekeýinen de buryn general shenine qol jetkizgen qazaq qyzy Sáýle Aıtpaeva bolatyn.
«General áıel» degendi estise, kóz aldyna áıeldiń náziktiginen ada, bilek kúshi bilem-bilem bolyp kúsh qurylymynda nemese qorǵanys salasynda qyzmet etip júrgen erge uqsas áıelder elesteıtini de ótirik emes. Al Sáýle Muhanbedıanqyzy Sverdlovsk qalasyndaǵy R.Rýdenko atyndaǵy Zań ınstıtýtyn bitirgennen keıin prokýratýra salasynyń barlyq baspaldaǵyn basyp ótip, eń jaýapty jumystardy atqaryp, osy abyroıdy ıelendi.
Burynǵy Torǵaı oblysy Jaqsy kentinde dúnıege kelgen Sáýle Aıtpaevanyń kásibı qyzmet joly qazaq áıeliniń eń bıik maqsatty baǵyndyra alatynyn, bilim men eńbekqorlyqtyń tabysqa jetýdiń basty sharty bolatynyn dáleldeıdi. Selınograd qalasy Lenın aýdandyq prokýratýrasynan bastalǵan eńbek joly keıin Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasy janyndaǵy Quqyqtyq statıstıka jáne aqparat ortalyǵynda jalǵasty. 2003 jyldan bastap Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaýly esepke alý boıynsha Komıtet tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldy. Keıinnen Parlament Senatynyń depýtaty boldy, II dárejeli «Dańq» ordeniniń kavaleri, Bas prokýratýra janyndaǵy Quqyq qorǵaý akademııasynyń professory atandy.
Jańa qalanǵan memleket táýelsizdik alǵan tusta ótken tarıhtyń qundylyqtary qaıta tarazyǵa túskeni belgili. Dál osy qundylyqtar almasqan almaǵaıyp kezeńdegi memleket qurylysyndaǵy ózgeris qoǵamnyń barlyq salasyna jańa lep ákeldi. Osy lektiń aldyńǵy qatarynda Sáýle Muhanbedıanqyzy da júrdi. Derbes eldiń saıası-quqyqtyq júıesindegi jaýapty mindetti arqalaı júrip, barlyq qundylyqtan memlekettik múddeni joǵary qoıatyn ustanymyn qorǵaý jolynda jańashyl batyl qadamdarymen, eńbekqorlyǵymen kózge túsip, bedelge ıe boldy.
«Áıelderdi árdaıym jaýapkershilik sezimi ózgelerden erekshelendirip turady. Ol áýelden beıbitshilikti, qaýipsizdikti, tynyshtyqty jaqsy kóredi. Sondyqtan quqyq qorǵaý organdaryndaǵy qyzmet shynynda da konstıtýsııalyq quqyqtyń qorǵalýy úshin jumys isteýge jigerlendiredi», degen edi Sáýle Aıtpaeva general shenin alǵan keshinde. Laýazymdardyń bıigin baǵyndyryp júrip, ózin eshqashan astam ustap kórmegen general boıyndaǵy osy kishipeıil minez jas kýrsanttarǵa kórkem úlgi bolyp kórindi. Kisilikke kishilik arqyly boılaǵanyn osylaı kórsetti.
Otanǵa súıispenshilik, bala quqyǵy, tálim men tárbıe, otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq, ana meıirimi sııaqty túrli taqyrypta áńgime órbitti. General tal boıyna náziktik jarasqan arýlardyń da syn saǵatynda atoı salyp alǵa umtyla alatynyn, qaısarlyq úlgisin kórsetýde únemi alǵy shepten kórine bilgenin, olardyń erligi umytylmaıtynyn tebirene otyryp áńgimeledi. Abaıdy pir tutatynyn ańǵartyp ótti. Oı alybynyń «Qara sózderi» qashan da qolynan tabylady. Aqynnyń «Adamnyń balasy – baýyryń» degen úsh aýyz sózi júregine qundaqtaǵan ómirlik qaǵıdasyna aınalǵan.
Bıik qarym-qatynas jasaý mádenıetimen erekshelenetin, kásibı qyry jetilgen S.Aıtpaeva otanshyl bolýǵa úndegen oıymen birge qyzmet babynda kezdesken ózge aqparattarmen de bólisti. Mysaly, onyń aıtýynsha, «general» shenine qol jetkizý II dárejeli «Dańq» ordenin ıelenýmen tikeleı baılanysty eken. Generalǵa úmitker bolǵan basqa da laýazym ıeleriniń ishinde bul orden tek Sáýle Aıtpaevada ǵana bolyp, asyǵy alshysynan túskenin jasyrmady.
Akademııa tyńdaýshylarynyń: «Shákirt tárbıeleı aldyńyz ba? Qansha túlek ushyrdyńyz?» degen suraǵyna Sáýle Muhanbedıanqyzy jyly shyraımen jaýap berdi. О́zinen kishi sińlilerine baǵyt-baǵdar berý, olarǵa kómek qolyn sozý kásibı mindeti ǵana emes, azamattyq paryzy ekenin, J.Jamanbaeva, S.Mamatova, A.Tashmaǵanbetova, J.Ilııas, A.Qydyrova, K.Rahımova, V.Sherýbaeva, L.Verıgına, O.Lagýtına, L.Súleımenova, M.Karıbaeva syndy shákirtteriniń úmitin aqtaǵanyn, olardyń jetistigimen maqtanatynyn aıtty.
Áıel adamnyń quzyrly oryndarda mansap ıelenýine, qyzmet satysy boıynsha joǵarylap ósýine úıindegi arqasúıer azamatynyń dem berip, qoldaýy aýadaı qajet ekenin aıtty. General: «Bar baılyǵym – otbasym. Otbasynda men general emes – súıikti jar, aıaýly anamyn. Azamatym – arqasúıerim, qoldaýshym, qorǵanym. Sebebi jan jarym bolmasa, ol túsinistik tanytyp, maǵan únemi qoldaý tanytpasa, meniń general bolýym ekitalaı edi. Áıel degen gúl sııaqty, oǵan súısinip, ony aıalap, baptamasa, ádemiligin kórsete almaıdy. Osy oraıda meni gúl sııaqty aıalaǵan joldasyma rızamyn» degen mysalymen sózin qorytyndylady.
ALMATY