Gúlnazym Ospanqulova – bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, «Aýyl sharýashylyǵy salasynyń úzdigi» tósbelgisiniń ıegeri, ósimdik sútin oılap tapqan ǵalym.
Keıipkerimizge ósimdik sútin óndirý ıdeıasy amerıkalyq hımık, ǵylym doktory Temýr Iýnýsovpen birlesken jumystyń nátıjesinde kelgen eken.
– T.Iýnýsovtyń AQSh-taǵy tehnologııalardy kommersııalandyrý salasyndaǵy úzdik tájirıbesi osy jobany elimizde iske qosýǵa túrtki boldy. Laktozaǵa jáne janýarlar aqýyzdaryna allergııasy bar adamdar qatary keıingi kezde kóbeıip barady. Osyǵan qosa sheteldik ónimge 100% táýeldilikti, sútke balama ónimderge suranystyń, vegetarıandyq, durys tamaqtanýdy ustanatyndardyń artýyn, sondaı-aq otandyq shıkizat naryǵyn eskere otyryp, zertteýlerimizdi bastadyq. 2017-2018 jyldary bastamashyl zertteýler júrgizdik, sol zertteýlerimiz bolashaqtaǵy Ǵylym qory qarjylandyrǵan «О́simdik shıkizaty negizinde sıyr sútin almastyrǵyshtar óndirisin jolǵa qoıý» atty kommersııalandyrý jobasynyń negizi boldy. Osy jyldyń sońyna qaraı ónimderdiń birinshi partııasyn shyǵarýdy josparlap otyrmyz. Bul bıdaı, suly, kúrish jáne ósimdik sútiniń basqa túrleri alynatyn sút untaǵy bolmaq. Mundaı ónimderdiń janýarlar sútinen aıyrmashylyǵy – quramynda, ıaǵnı az mólsherde qanyqqan maıǵa ıe, holesterınnen tolyǵymen ajyratylǵan, konservantsyz, adamdardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa, ımmýnıtetti nyǵaıtýǵa kómektesetin qorektik zattardyń erekshe kesheni bolýymen baılanysty, – deıdi G.Ospanqulova.
Másele jańa ónimniń áleýmettik jáne ekonomıkalyq turǵyda tıimdi, ıaǵnı naryqta suranysqa ıe bolýynda ǵana emes, janýar sútin ishkennen allergııasy qozatyn adamdarǵa taptyrmas kómek ekeninde bolyp tur. Munyń bári – ǵalym G.Ospanqulovanyń úzdiksiz izdenisi men belsendiliginiń nátıjesi. Sebebi ol granttyq, baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrýdyń ártúrli ǵylymı jobasyna basshy, keńesshi nemese oryndaýshy retinde udaıy qatysady. Onyń jetekshiligimen 20-dan asa joba iske asyrylǵan.
– E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýnıversıtetinde bıologııa-geografııa fakýltetiniń 3-kýrs stýdenti kezimde mıkroorganızmderdiń genetıkasy boıynsha zertteýmen aınalysqan naǵyz ǵalymdarmen (Gaıane Pogosıan men Konstantın Lı) jumys isteý baqyty buıyrdy. Mıkroorganızmdermen alǵashqy tájirıbe ǵylym álemin ashqan taqyryp boldy, keıin aspırantýraǵa túsýge de ıtermeledi. Bir jyl izdenýshi-zertteýshi bolyp jumys istegen soń, 2001 jyly S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetke «Mıkrobıologııa» mamandyǵy boıynsha aspırantýraǵa tústim. S.Seıfýllın ýnıversıtetiniń májilis zalyndaǵy ǵylymı keńeste bolashaq ǵylymı jetekshim Zorıa Petrovna Karamshýkpen alǵashqy kezdesýim áli esimde. Zorıa Petrovna – aty úlken árippen jazylýǵa tıis myqty ǵalym. Z.Karamshýk kún saıyn derlik, tańerteńnen keshke deıin zerthanada ýaqyt ótkizip, menimen Petrı tabaqshalaryna otyrǵyzylǵan mıkroorganızmderdiń nátıjelerin qarap, talqylady. Nátıjesinde, ol kisi menen derekterdi taldaı alatyn, óz oıyn durys, naqty jetkize biletin, bolashaqqa jospar qurýǵa qabiletti zertteýshini shyńdap shyǵardy, – deıdi keıipkerimiz.
Kandıdattyq dıssertasııasyn sátti qorǵaǵannan keıin G.Ospanqulovaǵa túrli ǵylymı-zertteý uıymynan jumysqa usynys túse bastady. Sonyń ishinen tańdap, 2010 jyly Qazaq aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna jumysqa aýysty. Onda 2011 jyldan bastap ósimdik sharýashylyǵy ónimderin tereń qaıta óńdeý zerthanasyn basqardy.
– Ǵylymdy damytý baǵytyndaǵy qarjylandyrý jumystary, Ulttyq ǵylym akademııasyn qurýdaǵy memlekettiń sheshimderi kóńil qýantady. Alaıda ǵalymdardyń jetkiliksiz tanylýy, qoǵamdaǵy mártebesi týraly da aıtý kerek. Menińshe, qoǵamnyń ǵalymdarǵa degen senimin saqtaý, arttyrý úshin ǵalymdardyń ǵylymı adaldyq pen etıka qaǵıdattaryn saqtaǵany asa mańyzdy. Shyny kerek, ǵylymı etıkany buzý ǵalymdar arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa, qarjylandyrýdy kóbeıtýge, ujymdyq jumystyń tıimdiligin arttyrýǵa, qoǵamda ǵalymdardyń eńbegin oń baǵalaýǵa kedergisin keltiredi. Ǵylymmen aınalysqysy keletinderge qoldaý men tálimgerliktiń bolýy úlken ról oınaıtynyn aıtqym keledi. Kezikken kedergini jeńý úshin ózine senimdilik pen tabandylyq daǵdylaryn damytý qajet. Sonymen qatar tájirıbe almasý, qoldaý tabý úshin qoǵamdastyq nemese pikirles toptar izdegeni jón. Jalpy, ár adam ózindegi ıdeıalaryn belsendi túrde iske asyrýǵa, kóshbasshylyq rólderdi qabyldaýdan qoryqpaı, únemi kásibı ósýge umtylýy kerek, – deıdi keıipkerimiz.