QYSYLǴANDA QOLUShYN BERGEN, AǴAIYN,

MYŃ ALǴYS SAǴAN,– DEIDI AVTOMOBIL JOLDARY KOMITETI ShYǴYS QAZAQSTAN OBLYSTYQ DEPARTAMENTINIŃ DIREKTORY SAIRANBEK BARMAQOV Bıylǵy uzaqqa sozylǵan qatty qysty, boran-shashynnyń tolassyz sozylýy saldarynan kúre joldyń aptalap jabylyp qalýyn tipti kónekóz qarııalardyń ózi júz jylda bir qaıtalanatyn kúrdeli qubylys dep eske alady. Ol az bolǵandaı kúnniń kúrt jylynýynan Altaıdyń birneshe aýyldarynda tasqyn sý bolyp, úılerdi qıratyp, elý myńǵa tarta mal qyryldy. Al joldardyń jaǵdaıy tipti aýyr. Bul jaıly Avtomobıl joldary komıteti Shyǵys Qazaqstan oblystyq departamentiniń dırektory Saıranbek Barmaqovtan aıtyp berýin ótingen edik. – Saıranbek Soltanbekuly, eń aldymen qaharly qys jaıly aıtyp ótseńiz. Altaıdyń alty aıǵa sozylatyn qysy bıyl tipti jeti aıǵa uzaryp ketkeni belgili. Bul jalpy oblys halqyna sabaq boldy. Odan keıin kóktemgi sý tasqyny kezeńiniń ótýi, oǵan ázirliktiń qalaı bolǵany jaıly aıtyp berseńiz? – Iá, mundaı tolassyz jaýǵan qar, qa­har­ly qys keıingi 40-50 jyl ishinde Abaı, Úr­jar, Tarbaǵataı, Zaısan, Kókpekti, Zyrıan jáne taǵy basqa aýdandarynda bolmaǵan oqıǵa. О́tken jyldyń jeltoqsanynan bastap jaý­ǵan qar, uıtqyp soqqan boran jıi-jıi qaı­talanyp turdy. Qys boıy bizdiń dıspet­­cherlik qyzmettiń málimeti boıynsha, qańtar­dan bastap tórt aıdyń ishinde 68 kún qarly-bo­randy, al 17 kún qaqaǵan qatty aıazdy bol­dy. Eń sońǵy qarly boran sáýirdiń 14-i kúni Kókpekti, Tarbaǵataı jáne Zaısan aýdan­­­­darynda qaıtalaı soǵyp, jol qozǵalysynyń ýaqytsha tejelýine ákelip soqty. Ylǵalǵa toly aýyr qar tazalaý tehnıkalary úshin de kóptegen aýyrtpalyqtar júktedi. Burynǵy jyldar qar kóshkini “О́skemen – Zyrıan” avtojolynyń 61-66 shaqyry­mynda qańtardyń aıaǵy men aqpan aılarynda júretin bolsa, bıylǵy qysta 2009 jylǵy jeltoqsannyń ortasynan bastap naýryzdyń 20-na deıin 12 ret tosynnan qar kóshkini túsý oqıǵalary boldy jáne 3 ret aldyn alý úshin ádeıilep kóshkin túsirildi. Joldardy qysqy qalypta ustaý úshin “Qa­zaqavtojol” RMK Shyǵys Qazaqstan ob­lystyq fılıalynda 122 birlik tehnıka jón­delip, daıyndaldy. Qalyń qar men bo­randa 70-80 birlik tehnıka kúndelikti jumys istedi. Bıylǵy jyl qystyń óte qatal bolýy­nan qar tazalaǵysh tehnıka jetispedi, sol sebepti kómekke basqa oblystardan barlyǵy – 47 birlik qar tazalaǵysh tehnıka shaqy­ryldy. Onyń ishinde Aqmola oblysynan – 15 birlik, Almaty oblysynan – 2 birlik, Pavlodar oblysynan – 10 birlik, Qaraǵandy oblysynan – 11 birlik, Soltústik Qazaqstan oblysynan – 1 birlik jáne Ońtústik Qazaq­stannan – 5 birlik tehnıka keldi. Sonymen qatar, óz oblysymyzdyń ujym­da­ry­nan – 38 birlik, Aıagóz áskerı garnızonynan – 4 birlik tehnıka kómekke jetti. Qoldaǵy bar jáne kómekke kelgen tehnıkalar táýligine 12-14 saǵat qoldanysta boldy, keı kezderde mehanızatorlardy aýystyryp táýlik boıy jumys tolassyz uıymdastyryldy. Joldardy qarly boran almaý úshin basqa da qosymsha sharalar qoldanyldy. Qar alatyn jol boıyna 5350 qýma metr qar ustaǵysh qashalar qo­ıyldy jáne 81730 qýma metr qar orlary jasaldy. Udaıynan 4-6 kúnge sozylǵan boranda eldi mekenderdiń arasynda kólik qozǵalysy toqtap qaldy, qalaı bolǵanda kólik qarym-qatynasyn toqtatpaý úshin mehanıkalan­dy­ryl­ǵan brıgadalar uıymdastyrylyp, kólik­terdi bir eldi mekennen ekinshi eldi mekenge alyp baryp otyrdyq. “Almaty – О́skemen”, “Omby – Maıqapshaǵaı”, taǵy basqa jol­darda osyndaı jaǵdaılar jıi bolyp turdy. Qatty aıazdarda jáne túk kórinbeıtin borandarda kólikterdiń jolda qalý oqıǵalary jıiledi. Qystaı borandy kúnderi qar qursaýynan qutqarylǵan tehnı­kalardyń jalpy sany mólshermen 6530 bol­sa, sonyń ishinde 377 jolaýshylar otyrǵan avtobýstar, 761 júk tasýshy avtokólik pen 5392 jeńil máshıne boldy. Mundaı jaǵdaı jolshylardyń jaýap­kershilikterin arttyra tústi. Jolda turyp qalý jaǵ­daıy ásirese “Almaty – О́skemen” avto­jolynda erekshe oryn aldy. Qar qursaýynan 2869 tehnıka qutqarylsa, sonyń ishinde 180 avtobýs jolaý­shylarymen qaýipsiz jerlerge jetkizildi. Sonymen qatar naýryzdyń 17 kúninen bastap, Tarbaǵataı aýdanynda qatty sý tas­qy­nynyń saldarynan Kókjyra, Jantikeı aýyldaryn sý shaıǵannan soń oblysymyzdyń jan-jaǵynan gýmanıtarlyq kómekter kele bastady. Qatty soqqan boran sol júkterdi atalǵan aýyldarǵa jetkizýge kóp kedergiler jasady, sol sebepti gýmanıtarlyq kólikterdi jáne basqa da avtokólikterdi kolonnaǵa tizip О́skemennen, Semeıden jáne Almaty obly­synan Tarbaǵataı aýdanyna sý shaıǵan aýyl­darǵa deıin, soǵyp turǵan qarly boranǵa qa­ra­mastan, kolonnany kúndiz-túni toqtatpas­tan kózdegen eldi mekenge jetkizip otyrdyq. Mysaly, Semeıden 4 márte kolonna shyqsa, О́skemennen 20 ret kolonna shyqty, sonyń bárin bastapqy eldi mekennen shyǵaryp Jantikeı, Kókjyra, taǵy basqa aýyldarǵa jetkizildi. Kolonnalardy shyǵaryp salý ju­mysyna jol paıdalaný ýchaskeleri, kómekke kelgen tehnıkalar asa jaýapkershilikpen qarady, táýlik boıy toqtamastan jumys istedi, óıtkeni joǵary jaýapkershilikti bári túsindi. Gýmanıtarlyq júk tıegen avto­máshınelermen qatar basqa da avtokólikter kolonnanyń ishinde boldy. Jalpy sany 25 ret kolonna qurylyp, 1372 avtokólik maq­satty jerlerine jetkizildi. Sol tehnıka­lardy shyǵaryp salý jumysyna jol boıy ornalasqan DEÝ-lerden qar tazalaýǵa barlyq jol tehnıkalary jumyldyryldy. Syn sátte QR Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Ábilǵazy Qusaıynov kelip, oblys ákimi Ber­dibek Saparbaevpen birge apat aımaqtaryn aralap shyqty. Buzylǵan joldardy jóndeýge mol qarjy bólgizdi. Atap ótý kerek, mı­nıstr­liktiń Avtomobıl joldary komıte­tiniń tóraǵasy Zamır Saǵynov ta uzaq ýaqyt boıy oblysta bolyp, zardap shekkenderge naqty kómek kórsetti. Jaqynda ǵana eli­mizdiń Úkimet basshysy Kárim Másimov jáne Kólik jáne kommýnıkasııa vıse-mınıstri Dýlat Kúterbekov bastaǵan top Tarbaǵataı aýdanynyń Kókjyra aýylynda bolyp, salynyp jatqan turǵyn úılerdi kórdi. Elbasy N. Nazarbaevtyń sálemin jetkizdi, kómektiń jalǵasa beretinin aıtty. Qaqaǵan aıazda, surapyl boranda joldar­dy qardan tazalaýda, kúndiz-túni toqtamaı jumys istep júrgen mehanızatorlardyń eńbegi eresen. Osyndaı qysta qajyrly eńbegimen kózge túsken jumysshylardy atap ótýdi durys sanadyq. Solardyń ishinde jol salasynda kóp jyldan beri istep kele jatqan, qajyrly eńbegimen kózge túsken mehanızatorlar men jol mamandary – JPÝ-24-te eńbek jolyn qarapaıym jol jumysshysynan bastaǵan, qazir bas jol sheberi bolyp jumys isteıtin Silámbek Espolulyn, JPÝ-25-te kóp jyl­dan beri qar laqtyrǵysh tehnıkasynyń meha­nızatory Qýanysh Qasymhanovty, JPÝ-26-dan Turlybek Sarındi, qalqan ornatý ýchaskesinen Aleksandr Skoblıkovti, JPÝ-30-dan Álimsaq Shobaqovty, sondaı-aq K-700 traktorynyń mehanızatory JPÝ-29-dan Espol Silámbekovti jáne JPÝ-31-den baıyrǵy mehanızator Vıtalıı Shmatovty erekshe atap ótý oryndy. Endi kóktemgi sý tasqyny jaıly, oblysta qar mólsheriniń jyldaǵydan bes-alty ese kóp jaýýy etek-jeńdi jınaýǵa ıtermeleıdi. Jylda kóktemgi sý tasqynynan qorǵaý úshin “Qa­zaqavtojol” RMK Shyǵys Qazaqstan bóliminde is-sharalar jasalyp, iske asy­ryldy. Bul sharalar joldardy, kópir­ler­di jáne sý ótkizgish qubyrlardy kúıreýden, aqaý alýdan saqtaý úshin jasalady. Osy shara­lardy oryndaý retinde 3420 shaqyrym jol, 254 kópir jáne 2639 qubyr kóktemgi sý tasqynyna da­ıyn­daldy. Sonymen qatar 15 naýryzǵa deıin 15m3 aǵash mate­rıaldary, 500m3 kesek tas, 1400m3 qıyr­shyq tas, 40 dana temir-quımatas qubyr býyny jáne 16000 dana qapshyq daıyndaldy. Jergilikti ár bólimderde 14 qaýiptik brıgada, kerekti qural-saımandarmen jáne tehnı­kalar­men jab­dyqtaldy. Tasqyn sý kezeńinde táýlik boıy kezek­shilik uıymdastyryldy. Úlken ózenderden ótetin kópirlerde muz úıindisi turyp qalmaýyn qam­tamasyz etý úshin olardy jarylǵysh zattarmen atý úshin “Onıks” JShS-men kelisim-shart jasaldy. Oblysymyzdaǵy respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń boıynda 2010 jylǵy tasqyn sý kezeńinde jol ústinen sý júrip, jol jıegin shaıý 85 telimde oryn alsa, kópirlerdiń alqymyn jáne qubyrlardyń kireberis, shyǵaberis be­kitýlerin sý shaıýy 26 jaǵdaıda oryn alǵan. Jol jıegin sý shaıýy kóp jerlerde tez arada 2-3 kún ishinde qaıta qalpyna keltirilip otyryldy. Qardyń kúrt erýi jáne udaıynan úsh kún jaýǵan jańbyrdyń saldarynan Tarbaǵataı aýdanynda tasqyn sý kóterildi. Boǵas ózeni arnasynan shyǵyp dalaǵa jaıylyp “Omby- Maıqashaǵaı” halyqaralyq mańyzy bar jolǵa kelip tireldi. Sol jerdegi kópir men qubyr kóp mólsherdegi tasqyndy ótkizip úlgermeı, sý joldyń ústinen kóldeneń aqty. Osyndaı jaǵdaı “Zaısan – Qaljyr – Terekti” jolynyń 57 shaqyrymynda da boldy. Eldi mekendi sý alyp ketý qaýipi týǵan kezde joldy kóldeneń jyryp topan sýdy aǵyzyp jiberýge májbúr boldyq. Qazir osy jerge aınalma jol salynyp sý jyrǵan jerge qosarlanǵan temir-quımatasty qubyr salý kózdelýde. Jalpy alǵanda “Omby-Maıqapshaǵaı” jo­lynda eki kópirdiń jaǵalaýyn, bir sý qu­by­ry­nyń jáne elý úsh jol teliminde jıekti sý shaıý oryn alsa, al “Qaraǵandy – Aıagóz – Boǵas” jolynda 2 kópirdiń tireý­lerin sý shaıyp, ártúrli aqaýlar oryn aldy. Qazirgi kezde osy jol boıyndaǵy eki kópirdi jón­deýge 500 mln. teńge bólinip, “SK Zaısan” JShS jóndeý jumys­ta­ryna kirisip ketti. Qulaǵan kópirlerge aınalma jol salyndy. Iá, bıylǵy qys bárimizge umytylmas sabaq boldy, olqylyqtardyń ornyn toltyrýǵa májbúrledi. – Endi ózińizdiń negizgi jumystaryńyz týraly aıtyp berseńiz? – Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl jol­darynyń uzyndyǵy 3420 shaqyrymdy quraıdy. Oblystaǵy avtomobıl joldaryn tıisti qal­py­na keltirý úshin 2010 jyly respýb­lıkalyq bıýd­jet­ten 5 mlrd. 859 mln. teńge bólindi, sonyń ishinde: – avtomobıl joldaryn qaıta jańartýǵa – 2 mlrd. 886 mln, kúrdeli jóndeýge – 1 mlrd. 148 mln, orta jóndeýge – 656 mln, aǵymdaǵy jóndeý, kútip ustaý jáne kógaldandyrýǵa – 1 mlrd. 169 mln. teńge bólinip otyr. Al avtomobıl joldaryn qaıta jańǵyrtýǵa 2 mlrd. 886 mln. teńge bólindi. Bul az qarjy emes. 2010 jyly “Taskesken-Baqty (QHR)” avtomobıl jolynyń 60-100 shaqyrymyn qaıta jańartý jalǵasýda. Bas merdiger – “Jel­dorstroı” AQ. Olar bıylǵy jumys jospary boıynsha 1 mlrd. 470 mln. teńgeni ıgerip, 16 shaqyrym joldy paıdalanýǵa, jyl­dyq qarjylandyrýdyń ózgerýine baıla­nys­ty nysan qurylysynyń aıaqtalý merzimi 2011 jylǵa aýystyryldy. 2011 jyldan bastap atalǵan joldyń uzyn­dyǵy 40 shaqyrym bolatyn, 20-60 sha­qy­rymdarynda qaıta jańartý jumystaryn bastaý josparlanýda. 2010 jyldan bastap “RF shekarasy (Ombyǵa)-Maıqapshaǵaı (QHR shyǵý) Pavlodar, Semeı qalalary arqyly” avto­mobıl jolynda qaıta jańartý jumystary bastalady. Semeı qalasy men Qalbataý aýyly arasyndaǵy jalpy uzyndyǵy 78 shaqyrymdy quraıtyn 828-870 jáne 870-906 shaqyrymdaryndaǵy jol telimderin qaıta jańartý qolǵa alyndy. Sonymen qatar, bıylǵy jyly “Taskes­ken-Baqty (QHR)” avtomobıl jolynyń 133-146 shaqyrymdarynda qaıta jańartý jumystary qolǵa alyndy. Onyń uzyndyǵy 13 shaqyrym. Bekitilgen smetalyq quny – 1 mlrd. 653 mln. teńge. Jobanyń qorytyndy quny jáne bas merdigeri ashyq konkýrs ar­qyly anyqtalýda. Jol nysanynyń qurylys merzimi 2010-2011 jyldar. 2010 jylǵy qury­lys jumystaryna 530 mln. teńge bólindi. Avtomobıl joldaryn kúrdeli jóndeýge 1 mlrd. 148 mln. teńge bólindi. 2010 jyly “О́skemen-Semeı” avtomobıl jolynyń 66-84 shaqyrymyna kúrdeli jóndeý jumystary jalǵasady. Bas merdiger – “Gordorstroı” JShS. Nysannyń tolyq quny – 1 mlrd. 361 mln. teńge. 2009 jyly 291,5 mln. teńge ıgerildi. Jyldyq qarjylan­dy­rý­dyń ózgerýine baılanysty nysan quryly­sy­nyń aıaqtalý merzimi 2011 jylǵa aýystyryldy. 2010 jylǵy qurylys jumystaryna 355,6 mln. teńge bólindi jáne 6 shaqyrym jol telimin tapsyrý josparlanýda. “О́skemen – Zyrıan – Katon-Qaraǵaı – Úlken-Naryn – Rahman qaınarlary” avtomobıl jolynyń 46-56 shaqyrymyn kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtalady. Bas merdiger – “Katon-Qaraǵaı PDÝ” JShS. Nysannyń tolyq quny – 1 mlrd. 400 mln. teńge. 2009 jyly 340,2 mln. teńge ıgerildi. 2010 jylǵy qurylys jumystaryna 792,5 mln. teńge bólinip, jol telimin paıdalanýǵa berýdi josparlap otyrmyz. Avtomobıl jolyn orta jóndeý jumys­ta­ryna 656 mıllıon teńge qarjy bólinip otyr. Jumystardyń naqty quny men jumys júrgizetin merdigerlik uıym ashyq konkýrs­tyń qorytyndysy boıynsha tek 4 baǵyttaǵy joldar boıynsha ǵana anyqtaldy. “О́skemen-Zyrıan-Katonqaraǵaı-Úlken-Naryn-Rahman qaınarlary”  avtomobıl jolynyń 171-191, 246-251 shaqyrymdaryna, jalpy uzyndyǵy 25 shaqyrym. Merdiger uıym – “Katon-Qaraǵaı PDÝ” JShS, qurylys jumystarynyń quny – 122,5 mln. teńge. “RF shekarasy (Ombyǵa)-Maıqapshaǵaı (QHR-ǵa shyǵý) Pavlodar, Semeı qalalary arqyly” avtomobıl jolynyń 1123-1133, 1243-1245, 1258-1272 shaqyrymdaryna, jalpy uzyndyǵy 26 shaqyrym. Merdiger uıym – “Zaısan qurylys kompanııasy” JShS, qurylys jumystarynyń quny – 130 mln. teńge. “О́skemen-Semeı” avtomobıl jolynyń 48-66 shaqyrymdaryna, jalpy uzyndyǵy 18 shaqyrym. Merdiger uıym – “Remdor” JShS, qurylys jumystarynyń quny – 70,8 mln. teńge. “Almaty-О́skemen” avtomobıl jolynyń 899-943 shaqyrymdaryna, jalpy uzyndyǵy 44 shaqyrym, Merdiger uıym – “Gýkas-A fırmasy” JShS, qurylys jumystarynyń quny – 203,4 mln. teńge. “Qaraǵandy-Aıagóz-Tarbaǵataı-Boǵas” avtomobıl jolynyń 694-704 shaqyrymda­­­ry­na (jalpy uzyndyǵy 10 shaqyrym) jáne “Se­meı-Qaınar” avtomobıl jolynyń 28-44 shaqyrym­daryna (jalpy uzyndyǵy 16 shaqy­rym) merdiger mekemeler qazirgi ýaqytta anyqtalýda. Jobalardy júzege asyrýdaǵy qazaqstan­dyq ónimderdiń úlesi 90%-dy quraıdy. Jol-qurylys ma­te­rıaldaryn daıyndaý jalǵasýda. Jol sha­rýa­shylyqtary bıtým ónimderin satyp alýǵa jetkizip berýshi uıymdarmen, sonyń ishinde Pavlodar, Omby munaı óńdeý zaýyttarymen kelisimge otyrdy. Qazirgi ýaqytta jol sharýashylyq­ta­ry­nyń qaramaǵynda 23 asfalt-quımatas shyǵa­ra­tyn zaýyt bar. Zaýyttardyń barlyǵy teh­nı­kalyq qyzmetkerlermen tolyq jabdyq­ta­lyp, jańa qurylys maýsymyna daıyn. Bizdiń oblystaǵy jobalardy júzege asyrý úshin arnalǵan qazaqstandyq materıaldar 90 paıyzdan artady. Materıaldardy daıyndaý jalǵasýda. Jol sharýashylyqtary bıtýmdy jetkizýge ártúrli jabdyqtaýshylarmen, sonyń ishinde, Pavlodar, Omby munaı óndeıtin zaýyttarmen kelisim-shart jasaldy. Jol sharýashylyq qaramaǵynda qazirgi ýaqytta 23 asfalt-quımatas zaýyty bar. – Áńgimeńizge rahmet! Áńgimelesken  Ońdasyn ELÝBAI, “Egemen Qazaqstan”. О́SKEMEN.