Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev VIII shaqyrylymdaǵy Parlamenttiń birinshi sessııasynyń ashylýynda bilim sapasyn, ásirese orta bilimniń deńgeıin arttyrý úshin batyl sheshim qabyldaý qajettigin jaıdan-jaı aıtqan joq.
Sebebi Memleket basshysynyń bastamasymen 2019 jyly elimizde alǵash ret «Pedagog mártebesi týraly» zań qabyldanyp, muǵalimder orynsyz tekserister men óz qyzmetine tán emes jumystardan bosatylǵandyǵy jáne jalaqylary sońǵy tórt jyl ishinde eki ese kóbeıtilgendigi bilim berý salasynyń birshama ilgeri basýyna yqpalyn tıgizgenimen, oqýshylar alǵan bilim sapasy áli de kóńil kónshiterlikteı emes. PISA-2022 halyqaralyq zertteýiniń nátıjelerine súıensek, otandyq shákirtter matematıkalyq saýattylyqtan 425 ball jınap, 81 eldiń ishinde 46-oryndy, jaratylystaný boıynsha 423 balǵa ıe bolyp, 49-oryndy, al oqý saýattylyǵy boıynsha 386 ball alyp, 61-oryndy mise tutqan. Sóıtip, elimiz óziniń basty baǵdary – Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna (EYDU) múshe memleketterdiń ortasha kórsetkishterine qol jetkize alǵan joq. Máselen, EYDU elderinde matematıka boıynsha 5-shi jáne 6-deńgeılerden kóringen oqýshylardyń úlesi 9 paıyz bolsa, osy jónindegi kórsetkish bizdiń elde 2 paıyzdan aspady. Jaratylystanýdan óte saýatty oqýshylar úlesi EYDU elderinde 7 paıyzdy qurasa, bizde 1-aq paıyz boldy. Oqý saýattylyǵy joǵary oqýshylarymyzdyń úlesi de – 1-aq paıyz. Osy oraıda taǵy bir aıta keterlik jaıt – elimizdiń birde-bir óńiri EYDU-nyń bilim salasyndaǵy ortasha kórsetkishteriniń eshqaısysyna qol jetkize almady.
«Bilim berý salasynda ustaz – eń basty tulǵa. Onyń qoǵamdaǵy abyroı-bedelin arttyra berýimiz kerek. Alaıda muǵalimderdiń, dırektorlardyń jáne pedagogıkalyq oqý oryndary túlekteriniń kópshiligi Ulttyq biliktilik emtıhanynan óte almady. Maǵan keıbir tájirıbeli ustazdar tıisti mınıstrlik daıyndaǵan tapsyrmalar tym kúrdeli dep shaǵymdandy. Bálkim, ony jeńildetý, jetildirý kerek shyǵar. Bul salada qatyp qalǵan qatań ereje bolmaýy kerek. Biraq negizi, ustazdarǵa qoıylatyn talap joǵary bolýǵa tıis. Muǵalim tapshylyǵyn jeleý etip, mektepke kez kelgen adamdy jumysqa ala berýge bolmaıdy. Mundaı áreket ustazdardyń biliktilik deńgeıin kúrt tómendetedi», dedi Memleket basshysy.
Osy oraıda muǵalimderge qoıylyp otyrǵan talaptyń biri – attestattaýdan ótý. «Pedagog mártebesi týraly» zańǵa sáıkes pedagogter Oqý-aǵartý mınıstrligi aıqyndaıtyn tártippen attestattaýdan ótkizilip, sonyń nátıjesi boıynsha olarǵa biliktilik sanaty beriledi nemese buryn alǵan sanaty rastalady. Muǵalimder bes jylda keminde bir ret attestattaýdan ótýge mindetti. Bul úshin olar áýeli elektrondyq formatta Ulttyq biliktilik testileýinen (UBT) ótýge tıis.
Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes bıyl Oqý-aǵartý mınıstrligi atalǵan talapty kúsheıtýdi uıǵaryp otyr. Osy maqsatpen «Mektepke deıingi tárbıe men oqytýdy, bastaýysh, negizgi orta jáne jalpy orta bilimniń jalpy bilim beretin oqý baǵdarlamalaryn, tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi, qosymsha bilimniń bilim berý baǵdarlamalaryn jáne arnaıy oqý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymdarynda jumys isteıtin pedagogterdi jáne bilim jáne ǵylym salasyndaǵy basqa da azamattyq qyzmetshilerdi attestattaýdan ótkizý qaǵıdalary men sharttaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2016 jylǵy 27 qańtardaǵy №83 buıryǵyna ózgeris engizý týraly» buıryq jobasy ázirlenip, bıylǵy 29 aqpanda Ashyq normatıvtik quqyqtyq aktiler portalynda qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵaryldy. Usynylǵan jańashyldyqtardyń ishinde muǵalimderdiń qazirgi 4 biliktilik sanatynyń sanyn beseýge deıin kóbeıtý kózdelgen. Atap aıtqanda, aldaǵy ýaqytta bilim uıymdaryna jumysqa jańadan qabyldanatyn jas mamandarǵa «Pedagog» biliktilik sanaty berilmekshi. Buǵan qosa, biliktilik sanatyn alý jáne buryn alǵan sanatty rastaý úshin belgilengen UBT ólshemsharttaryn ózgertý qarastyrylyp otyr. Mysaly, osyǵan deıin «Pándik bilimder» baǵyty boıynsha «pedagog-moderator» biliktilik sanatyn alý úshin UBT-dan 50 ball jınaý talap etilgen bolsa, endi bul kórsetkish 60 baldan kem bolmaýǵa tıis. «Pedagog-sarapshy» biliktilik sanatyn alý úshin burynǵy 60 baldyń ornyna – 70 ball, «Pedagog-zertteýshi» bolý úshin burynǵy 65 baldyń ornyna – 80 ball, al «Pedagog-sheber» ataný úshin burynǵy 70 baldyń ornyna 90 ball jınaý qajet bolady. «Oqytý ádistemesi» baǵyty boıynsha da joǵarylatylǵan ólshemsharttar engizilmekshi. Mine, osyǵan baılanysty qazir áleýmettik jelide keıbir muǵalimder shý shyǵaryp, Oqý-aǵartý mınıstrliginiń usynystarymen kelispeıtindikterin ashyq jazdy. Ashyq normatıvtik quqyqtyq aktiler portalyndaǵy qoǵamdyq talqylaý barysynda da ártúrli usynys-pikir ortaǵa salynyp jatyr.
«Men pedagog-zertteýshi, pedagog-sheber sanaty barlardyń testileýden ótýine qarsymyn. Sebebi sheberge – 90 ball, zertteýshige 80 ball jınaý – óte kóp. Biz robot, kompıýter emespiz. Qanshama kúndelikti jumysymyz tur, sonyń bárin ysyryp qoıyp, testileýge ǵana daıyndalý kerek bolady onda. «Bizde pedagog-zertteýshi men pedagog-sheber az», dep aıtyp júrsizder. Al mynadaı talaptaryńyzben, árıne, olar saýsaqpen sanarlyq bolady. Qazir muǵalimniń jumysy onsyz da bastan asady, tipti otbasyna, týǵan balasyna qaraýǵa murshasy joq. Sondyqtan muǵalimniń eńbegin onyń qol jetkizgen nátıjesine qaraı esepteseńizder de jetkilikti dep aıtar edim», deıdi Anar Sadyqova.
Al Indıra Baıǵojına: «Áleýmettik jelide keıbir áriptesterimniń pedagogterdi testileýge qarsylyq bildirip jatqanyn kórip, tańǵaldym. Áriptester, biz 11 jyl oqytqan oqýshymyzdyń Ulttyq biryńǵaı testileýde 140 ball alǵanyn qalaımyz. Ala almaı jatsa, renjımiz. Al biz óz pánimizdi oqytyp júrip, bar-joǵy 50 suraqty qıynsynyp otyrǵanymyz muǵalim degen atymyzǵa syn emes pe? Muǵalim joǵary bilimi bola tura, óziniń sabaq beretin páninen test tapsyra almasa, oqýshylar 5 pánnen qalaı test tapsyrmaq? Olardy qandaı muǵalimder oqytyp júr? Ashy bolsa da shyndyq. Qazir memleket tarapynan pedagog mártebesin kóterýge kóp qoldaý kórsetilip otyr. Alaıda pedagog óziniń bilimi men biligin rastap otyrǵanda ǵana shyn máninde mártebeli muǵalim atanbaq», deıdi.
Paıymdap qarasaq, eki ustazdyń bir-birine kereǵar pikirleriniń qaısysynyń bolsyn jany bar. Shyntýaıtynda, attestattaý – kez kelgen muǵalim úshin ońaıǵa soqpaıtyn, kóp daıyndalýdy qajet etetin synaq. Bertinde senimdi derekkózden Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy bir qazaq orta mektebiniń 8 muǵalimi «Attestattaýdan op-ońaı ótkizip beremin» degen alaıaq áıeldiń qolyna árqaısysy 300 myń teńgeden ustatyp jiberip, keıin barmaqtaryn tistep qalǵanyn estidik. Alaıda olardyń osy jóninde quqyq qorǵaý organdaryna shaǵymdanýǵa ar-uıattary jetpegen. Bul kóptegen muǵalim óz bilimine senimdi emes ekendigin kórsetedi. Sebebi elimizde «Pedagog mártebesi týraly» zań qabyldanyp, ustazdar qaýymyna memlekettik qoldaý kúsheıtilgenge deıin muǵalim mamandyǵynyń bedeli túsip ketken bolatyn. Ony kóbinese mektepte ortasha oqyǵan túlekter tańdap keldi. Sonyń saldarynan, tutastaı alǵanda, elimizdegi bilim berý sapasy kúrt tómendep ketti. «Eshten kesh jaqsy» demekshi, keıingi jyldary Memleket basshysynyń bastamasymen qolǵa alynǵan sharalardyń nátıjesinde qoǵamda muǵalim mamandyǵynyń bedeli artyp, mektep bitirgen úzdik túlekter pedagog mamandyǵyn kóbirek tańdaıtyn boldy. Buryn pedagog mamandyǵy boıynsha oqýǵa túsken stýdentter orta eseppen 55 ball alǵan bolsa, byltyr osy kórsetkish 110 balǵa jetti. Bul – aldaǵy jyldary muǵalimderdiń kásiptik sapasy birtindep jaqsaratyndyǵynyń kepili.
Sondyqtan da Oqý-aǵartý mınıstrliginiń muǵalimderdiń biliktiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan jańashyldyqtary qoǵamdyq talqylaý barysynda aıtylǵan synı pikirlerdi jan-jaqty zerdelep, ári eskere otyryp qabyldansa, quba-qup. Osy oraıda kópten beri sóz bolyp kele jatqan Bilim sapasyn baǵalaýdyń ulttyq júıesin qurý máselesin sheshýdi tezdetken jón bolar. Muǵalim Anar Sadyqovanyń jazǵanyndaı, ustaz eńbegin onyń shákirtteriniń alǵan biliminiń sapasyna, qol jetkizgen jetistikterine qarap baǵalaý eń ádil tásil bolatyny sózsiz.