E-commerce «minez-qulqy» ózgerdi

Bul úderisten bizdiń el de shet qalmady. Qazaq­standa kórsetkish 12,5 paıyzǵa, ıaǵnı 2 trln teńgege jetti. 2023 jyly jalpy saýda kólemindegi elek­trondyq kommersııa úlesi 3,6%-dan 12,5%-ǵa deıin ósti. 2030 jyldary bul kórsetkish 20%-ǵa kóteriledi degen úmit bar.

Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqa­lıevtiń aıtýynsha, keıingi 2-3 jylda bólshek saýdadaǵy elektrondy alys-beristiń úlesi 15%-ǵa artqan.

«Qazir bólshek saýda naryǵynda 1,5 mln adam jumys istep júr. 2027 jylǵa qaraı bazardaǵy 700 myńdaı adamdy elektrondy saýdaǵa beıimdeý kerek bolady. Bazarda saýda-sattyqpen aınalysatyn adamnyń barlyǵy – qarapaıym saýdagerler. Qazirden bastap olarǵa elektrondy saýdaǵa beıimdelý qajet ekenin aıtyp júrmiz», dedi mınıstr.

Freedom Holding sarapshylarynyń aıtýynsha, qazir naryq qatysýshylary óz ónimderiniń assortımentin keńeıtip, jańa taýar jetkizýshilerin tartyp jatyr. Ásirese eresekterge arnalǵan kıimder men aıaqkıimder onlaın-alańdarda jıi satyp alynatyn taýarlardyń sanatyna aınala bastaǵan. Internet-alańdarda tutynýshylardyń eń belsendi toby, ıaǵnı aıyna 2-3 ret nemese odan da kóp saýda jasaıtyndar (heavy users) – 16-24 jas aralyǵyndaǵy jastar jáne kirisi joǵary toptar eken. Kirisi tómen jáne eresek tutynýshylar (45-55 jas) taýardy jarty jylda bir ret jáne odan sırek satyp alatyn aýdıtorııanyń negizin quraıdy.

Otandyq elektrondy kommersııa naryǵynda Wildberries (59,1%) jáne Kaspi ınternet-dúkeni (54,8%) ústem tur. Olar sońǵy 12 aıda respondentter qoldanǵan ınternet-alańdar arasynda absolıýtti kóshbasshy atandy. Kópshilik Wildberries marketpleısi arqyly sándik kosmetıka, gıgıena quraldary jáne turmystyq hımııa, toqyma jáne akses­sýarlar, kıim jáne oıynshyqtar satyp alsa, Kaspi arqyly tehnıka men gadjetterdi tańdaıdy. Jalpy, Kaspi 5 baǵyt boıynsha kóshbasshy. Aıta ketý kerek, tehnıka men gadjetterdi satyp alýǵa arnalǵan platformalar arasynda tutynýshylar Kaspi.kz pen AliExpress-ten basqa, Sulpak, Mechta.kz, TechnoDom sekildi jergilikti jelilerdi tańdap jatady. Kaspi Travel jáne Aviata.kz platformasy – kólik bıletteri boıynsha, Ticketon platformasy bos ýaqyt bo­ıynsha taýarlardyń tıisti sanattary jaǵynan kósh bastap tur.

Sarapshy Gaýhar Ermekqulovanyń aıtýynsha, 2023 jyly Ortalyq Azııada, onyń ishinde Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne О́zbekstanda jańadan qosylǵan klıentter sany – 223%-ǵa, tólem sany – 197%-ǵa ósken. Kásiporyndardyń 36%-y keıingi jyl ishinde kassasyz kassany engizgen. 44%-y ony dál qazir paıdalanyp jatsa, 21%-y 2024 jyly engizý múmkindigin qarastyrady.

Freedom Finance Global taldaýshysy Ańsar Abýev turǵyndar arasynda júrgizilgen saýalnamasynyń bas­ty maqsaty e-commerce salasyndaǵy tutynýshylyq minez-qulyq trendterin zerdeleýge baǵyttalǵanyn aıtty.

«Derekter kórsetkendeı, ınternet-alańdy tańdaý ólshemsharttarynyń ishinde tutynýshylar úshin taýar assor­tımenti, taýar baǵasy jáne tólem tá­siliniń ózgergishtigi eń mańyzdy bolyp sanalady. Onlaın-alańdarda saý­da jasamas buryn, paıdalanýshylar kóbine taýar týraly pikirlerdi oqıdy (83,6%), ártúrli dúkendegi taýar qunyn salystyrady (69%) jáne taýar sýretin qaraıdy (59,7%). Tutynýshylar úshin taýardyń boljamdy qunyn izdeý, sıpattamasyna mán berý, qalaǵan taýarǵa jeńildikterdi qadaǵalaý, taýardy satyp alatyn ınternet-dúkenniń ózin tikeleı tańdaý, uqsas taýarlardy salys­tyrý, jetkizý tásili men quny týraly aqparatty izdeý, óz betinshe alyp ketý múmkindigi jáne dúkender týraly pikir asa mańyzdy», deıdi A.Abýev.

Sarapshy sózinshe, el turǵyndary azyq-túlik pen medısınalyq taýarlarǵa arnalǵan onlaın platformalardaǵy ónimderden jıi bas tartady. Qoǵamda ol jaıly «kontrafaktilik ónim» degen túsinik qalyptasqan. Paıdalanýshylar tapsyrys úshin tólem jasamas buryn ónimniń fýnksıonaldyǵy men jaı-kúıin teksere almaýyna baılanysty úlken jáne qymbat satyp alýdy keıinge qaldyra beretin kórinedi. Satyp alýshynyń portreti týraly tolyǵyraq aıtyp ótken A.Abýev 16-19 jas aralyǵyndaǵy adamdar sándik kosmetıka men parfıýmerııaǵa (42,2%), sómkelerge, beldikterge jáne aksessýarlarǵa (34,4%), sondaı-aq kıim-keshek­terge jıi nazar aýdaratynyn atap ótti.

20-24 jas aralyǵyndaǵy jastar arasynda kompıýter men noýtbýkke degen qyzyǵýshylyq artyp keledi. 35-44 jas aralyǵyndaǵy azamattar turmystyq ta­ýar­lardy basqa toptarǵa qaraǵanda kóbi­rek (35,7%) jáne kompıýterlik tehnıkany sırek satyp alady.

Tutynýshylardy onlaın-alańnyń qosymsha yntalandyrýshy faktor­la­ry­nyń ishinde negizinen bonýstar nemese keshbek (62,3%) jáne tegin jetkizý qyzmeti (58,9%) qyzyqtyrady. Satyp alýshylardy sondaı-aq promokod nemese kýpon bo­ıynsha jeńildikter (29%), «2+1» naýqany jáne belgili bir tapsyrys somasynda (22,3%) jasaǵan saýda úshin syılyqtar qyzyqtyra alady. Respondentterdiń basym kópshiligi (87,3%) satyp alynǵan taýar men kórsetilgen qyzmet týraly aıtypty, bul pikirdi saýalnamaǵa qatysqandardyń úshten birinen astam úlesi (35,7%) qoldaǵan, 51,6%-y qalys qalǵan.

«Onlaın-alańdarda satyp alynatyn taýarlardy alýdyń eń tanymal formattary – dúkennen nemese tapsyrystardy alý ornynan óz betinshe alyp ketý, kýrer arqyly jaı jetkizý qyzmeti jáne postamat arqyly alý. Onlaın-alańdardy tutynýshylar kýrer arqyly jetkizýdiń jaı, shuǵyl jáne janasýsyz sııaqty túrli formatyna kóbirek qyzyǵýshylyq tanytady», deıdi A. Abýev.

Sarapshynyń aıtýynsha, buryn sırek kezdesetin, eksklıýzıvti taýarlardy ınternet arqyly satyp alsa, endi barlyǵyn derlik onlaın satyp alýǵa múmkindik bar. Elektrondy kommersııany damytý úshin qoıma men logıstıkalyq ınfraqurylymdy jaqsartý qajet. Mun­daı kommersııa negizinen sońǵy satý arna­sy retinde qarastyrylyp, taýarlardy odan ári tranzıtteýge, syrtqy saýda alań­­darynan taýarlardy ornalastyrýǵa múm­­­kindik beredi. Nátıjesinde, sheteldik taýar­­­­­lardy qazaqstandyq satyp alý­shy­larǵa jetkizý merzimin 60 kúnnen 7 kúnge deıin qysqartýǵa múmkindik beredi.

Sarapshy Arsen Arenov smartfon ınternetke kirýdiń negizgi qurylǵysyna aınalyp, oflaın sýpermarketter men jeke saýda jelileri onlaınǵa aýysyp, ózi tasymaldaý nemese satyp alýlardy ınternet arqyly rásimdeý aımaqtaryn ashýǵa kiriskenin aıtady. Alaıda elimizdiń negizgi bóligi elektrondy kommersııany damytýǵa jaramaıtyn 2G tehnologııasymen qamtylǵan. Nasdaq málimetteri bo­ıynsha, 2040 jylǵa qaraı barlyq satyp alýdyń 95%-y ınternette jasalady.

«Biz elimizdiń eń shalǵaı aýyldaryn ınternetpen qamtamasyz etýge tıis «Qol­je­timdi ınternet» memlekettik jo­ba­­synan úmittenip otyrmyz. Endigi úrdis 2-3 jyl ishinde 5G standartynyń jańa uıaly baılanys operatoryn jasaýǵa baǵyt­­talý kerek», deıdi.

Sonymen birge, bizdiń elektrondy kommersııanyń bolashaǵyn jasandy ıntellekt, VR/AR (tolyqtyrylǵan shyndyq, aralas shyndyq) tehnologııa­lary, ozyq logıstıka jáne kóp arnaly bólshek saýdanyń bolashaǵynan bólip qaraýǵa bolmaıdy, deıdi sarapshy. Onyń ústine, naryq damyǵan sa­ıyn otandyq oıynshylar Ortalyq Azııa naryǵyna shyǵyp, búkil Eýrazııa óńiriniń ekonomıkalyq ıntegrasııasyna yqpal ete otyryp, trans­shekaralyq elektrondyq kommersııa men saýdada aımaqtyq kóshbasshyǵa aınalady degen úmit bar.

ALMATY