Táýelsizdikpen birge irgesi qalanyp, sodan beri talaı syndarly kezeńnen súrinbeı ótken «Syma» sharýa qojalyǵy búginde Torǵaı óńirindegi Kólqamys aýylynyń ajaryn kirgizip, yrys-berekesin eselep otyr. Shalǵaı túkpirdegi ıen dalaǵa ıelik etip, tóskeıdi tórt túlikke toltyrǵan shaǵyn ǵana sharýashylyq endi tatyr dalaǵa dán egip, birtindep sýarmaly egistikti qolǵa alýdyń qamyna kirisip jatyr.
Búginde 30 adamdy turaqty jumyspen qamtyp otyrǵan sharýa qojalyǵynyń 35 myń gektar jaıylymdyq jeri, 1 300 gektardaı shabyndyǵy bar. Jumysshylary aıyna 200-250 myń teńgeden jalaqy alady. Onyń syrtynda, aýyl turǵyndarynyń qystaı jaǵatyn otyn-kómiri men mal azyǵyn sharýashylyq óz esebinen tegin úlestirip beredi. Qazir sharýashylyq 1 150 bas iri qara, 1 400 usaq mal, 500 bas jylqy, 120 túıe ósirip otyr. Qyrýar maldyń ishinen ár jumysshynyń alatyn óz úlesi bar.
«Memleket biz sııaqty sharýalarǵa qashan da qoldaý jasap, zor kómegin tıgizip otyrady. Máselen, asyl tuqymdy analyq basqa jylyna 10 myń teńgeden demeýqarjy alamyz. Tehnıka satyp alsaq, onyń da 25-30 paıyz shyǵynyn memleket ótep berip otyr. Túptep kelgende, munyń qaıtarymyn elge ótkizip berýimiz kerek. Mysaly, 2012 jyly óz qarajatymyzǵa aýylǵa sý tartyp, ár úıge kirgizip berdik. Odan keıin osy aýyldyń balalaryn úılendirdik. Jas otbasylar otaý kótere bastady. Olardyń jaǵdaıyn jasap berip jatyrmyz. Nátıjesinde, jastar aýylǵa turaqtaı bastady. Osylaısha, aqyryndap jylyna bir úıden salyp jatqan jaıymyz bar. Eń bastysy, aýyl halqynyń úıi-kúıi, jaǵdaıy ońdy bolýy kerek. Qazir sharýashylyq jumyskerleriniń árqaısysynyń 70-80 ýaq maly, 20-30 qara maly bar. Báriniń enshisin bólip berdim. Ol maldyń bárin osy qojalyqqa tıesili malǵa qosyp qoıǵan. Bireýdiń toıy bolady, qazaqtyń beretin yrym-jyrymy bolady, bireýdiń jıeni keledi, basqasy keledi. Sondaı jaǵdaıda tabynnan bólip alyp, atap berip jatady», deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy M.Kárbozov.
Aıadaı ǵana aýylda jyl saıyn bir úı salynyp, jyl saıyn jaǵymdy bir jańalyq bolyp jatady. Mysaly, 2020 jyly Kólqamysqa sý tazartý qondyrǵysy ornatyldy. Barlyq úıdiń shatyry jańalandy. Odan keıin Ortalyqta balalar men jasóspirimderge arnalǵan ásem saıabaq ashyldy. Byltyr 4 bólmeli taǵy bir turǵyn úı salynyp, oǵan sharýa qojalyǵynyń jumyskeri kirdi. Sharýashylyq basshysy ótken jyly qyryq kúnniń ishinde 22 mln teńge qarjyǵa aýylǵa medpýnkt salyp berdi.
Osynshama múmkindiktiń bári el azamaty Manat Kárbozovtyń basyna birden qona qoıǵan joq. Bul aýylda kezinde 80-niń ústinde úı bolǵan. Toqyraý kelip, el ydyraǵan ýaqytta kóbi kóship ketti.
«Biz de kóshetin bolǵanbyz. Shabadanymyzdy jınap, býynyp-túıinip, tańerteń Qostanaıǵa kóshemiz dep otyrǵan adambyz ǵoı. О́ıtkeni qııan túpkirde jartylaı qırap jatqan aýylda qalýdyń túk máni qalǵan joq. Eldiń bári tolqydy. Sodan ájemiz ákemdi shaqyryp alyp: «Balam-aý, ata-babań budan da qıyn zamanda tastap ketpegen jer edi. Bul ólkeni kimge tastap ketip barasyń?» depti. Sodan ákemiz: «Sender kete berińder. Men osy jerde eki úı bolsa da qalamyn» degen kesim aıtty. Biz de ákemizdi tastap kete almadyq. Aýyldy qaıta bútindeýge týra keldi. Ol kezde janarmaı qat, aqsha joq. Aýyldyń qoqysyn túgel tasyp shyǵaryp, 2011 jyly osy turyp jatqan úıimdi saldym. Odan keıin endi aýyldaǵy kisilerdiń bári ózim sııaqty jaqsy ómir súrgisi keledi ǵoı degen oı keldi de, aýylǵa sý tartyp, klýb salyp, birtindep elge qolaıly jaǵdaı jasaýǵa kiristim», deıdi M.Kárbozov.
Kásipkerdiń ákesi – óńirge belgili eńbek ardageri, oblystyń qurmetti azamaty Kákimbek Kárbozov aqsaqal. 1992 jyly «Syma» sharýashylyǵynyń negizin qalap, eńsesin tiktegen soń, qajyrly qarııa 2005 jyly sharýashylyqty ózi jastaıynan janynan tastamaı júrip, eńbekke baýlyp ósirgen uly Manatqa tapsyryp bergen. Eshteńe ońaılyqpen kelmeıdi. Qanshama eńbek etý kerek, eldiń babyn tabý kerek, ár adamnyń óz basynyń máselesi bar, basshy bolǵan soń, kómek suraı kelgen adamǵa kómek berý qajet. Osynyń bárin Manat ákesinen úırendi.
«Alǵashqy jyly mynadaı bir qyzyq oqıǵa boldy. Shópten qatty sharshap kelip, úıde jatqanmyn. Syrttan bir kisiniń daýsy estildi. «Manat! Manat!» dep aıqaılaıdy. Estip jatyrmyn, biraq shyqqym kelmedi. Sharýasy bolsa, tańerteń aıtar dep jatyrmyn. Sol kezde ákem kelip, aıqaıdy salyp: «Saǵan kisi kelip tur ǵoı. Seni adam dep, basshym dep, bir sharýasyn aıtaıyn dep kelip tur ǵoı. Endi ekinshi qaıtyp mundaıyńdy kórsetpe! Túnde esigińdi qaqsa, ashyp, tórge shyǵar, sharýasyn tyńda», dep úıden qýyp shyqty. Bul oqıǵa maǵan úlken sabaq boldy», deıdi kásipker.
Shalǵaı aýyldardyń kóbine ortaq máseleniń biri – jastardyń azdyǵy. Al oblys ortalyǵynan eń shalǵaı núktede jatqan Kólqamysta, kerisinshe, jastar jaǵy kóp. О́ıtkeni jaǵdaıy jaqsy: turaqty jumysy, qalanyń tas qabyrǵaly páterinen artyq bolmasa, bir mysqal da kem túspeıtin jaıly baspanasy, jaqsy jalaqysy, 100 shaqty irili-ýaqty maly bar. Mysaly, Serikbol Tólemis – osy sharýashylyqtyń beldi bir mehanızatory. Biraq qajet bolǵan jaǵdaıda, aýyr tehnıkanyń kez kelgen túrine otyryp, júre beretin ámbebap maman.
«Arqalyqtyń pedagogıkalyq ınstıtýtyn támamdap, Astanada biraz jyl jumys istedim. Ol jaqta bereke bolmady, tapqan-taıanǵanyńnyń qaıda ketkenin bilmeısiń. Bir aı istep tapqanyń bir aptada joq bolady. 2010 jyldan beri sharýashylyqta eńbek etip jatyrmyn. Osy aýylda úılenip, shańyraq kóterdim. Bes balam bar, endi altynshysyn kútip otyrmyz. Úlkenim tórtinshi synypta oqıdy. Kishkentaıym eki jastan asty. Buıyrsa, osy eki-úsh kúnde súıinshi habar alyp qalatyn shyǵarmyz. Malym osy sharýashylyqtyń ishinde. Qojalyqtyń maly ne jeıdi, bizdiń mal da sony jeıdi. Biz áıteýir óz malymyzdyń esebin ǵana bilip otyramyz. Mal azyǵyn daıyndaý, otyn túsirý degen máselege bas qatyryp jatpaımyz. Bárin jylda sharýashylyq óz esebinen túgendep beredi», deıdi Serikbol.
Serikboldyń kórshisi Nurlybek Ábenov te mektepti bitirgen soń Astanaǵa baryp, bes-alty aıdaı ár nárseniń basyn shalyp jumys istep kóripti. Odan bereke tappaǵan soń, týǵan aýylǵa qaıta oralyp, sharýashylyqtyń traktoryna otyrǵan. Jazda shóp shabady, qysta mal azyǵyn tasıdy, qı shyǵarady. Aýylǵa kelgeli ájeptáýir qor jıyp, 10-15 iri qara men júzge tarta usaq maldyń basyn qurap alǵan Nurlybek aldaǵy kóktemde úılenbek oıy bar ekenin aıtty. Demek kóp uzamaı shalǵaı aýylda taǵy bir jas otbasy shańyraq kótermek.
Byltyr Kólqamys pen Kókalat aýylynyń arasyna kóterme jol salyndy. Uzyndyǵy 20 shaqyrym bolatyn bul jolmen tún qarańǵysynda biz de júrip óttik, qos qaptalyna uzynnan-uzaq qyzyldy-jasyldy sáýle shashyp, joldan shyǵyp ketpe degendeı baǵyt nusqap turatyn alasa qorshaý ornatylypty.
«Bizdiń aýylda keńes kezinen jol bolmaǵan. Kóktemde mynaý 14 shaqyrym jerde turǵan Kókalatqa sonaý qyrdyń ústimen kólikti traktorǵa tirkep súırep, 48 shaqyrym joldy aınalyp baryp júrdik. Bul aýyldyń balasy kóktemde mektepke bara almaıtyn. Aýyrǵan adam em qabyldaı almaıtyn. Talaı áıel osy jerde úıinde bosanyp, talaı áıel kóktemgi mı batpaqta jolda týyp, neshe túrli jaǵdaı bolǵan. Kóktemde, qysta jol bolmaǵandyqtan, alǵashqy medısınalyq kómek kórsetilmedi. Sáti túsip byltyr Kókalattan beri qaraı jol salyndy. Bul ózi áýresi kóp jol boldy. Osydan 10 jyl buryn 10 mln teńgege jobalyq-smetalyq qujattamasyn jasap, oblysqa jóneltip edik, onyń merzimi ótip ketti dedi. Odan keıin 15 mln teńge qarjy shyǵyndap, taǵy jasap, taǵy jiberdik. Aqyry on jyldan keıin oblys ákimi Qumar Aqsaqalovtyń qoldaýymen áreń tarttyrdyq», deıdi M.Kárbozov.
«Syma» sharýa qojalyǵy myń bas iri qaraǵa arnalǵan jyly qora, 400 basqa shaqtalǵan mal bordaqylaý alańyn ashýdy oılastyrǵan. Buǵan shamamen 40 mln teńge kerek eken. Qarjyny aýyl sharýashylyǵyn qoldaý ınstıtýttary arqyly nesıe túrinde almaq. Al mal bordaqylaýǵa qajet jemdi syrttan satyp almaý úshin sharýashylyq basshysy bıyldan bastap sýarmaly egin sharýashylyǵyn qolǵa alýdy josparlap otyr.
Qostanaı oblysy,
Jangeldın aýdany,
Kólqamys aýyly