• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Mádenıet 13 Naýryz, 2024

Áıel teńsizdigin Ábilhan da ádiptegen...

581 ret
kórsetildi

Bala kúni taýqymetpen bastalyp, «baı men kedeı» kezeńiniń qıyndyǵyn óz basynan ótkerip ósken halyq sýretshisi Ábilhan Qasteev týyndylarynda úreıden arylmaı, úrkek bolyp jetilgen jurtynyń eń jińishke úmitin úzbeýge tyrysady. Shetsiz-sheksiz qazaq jeriniń sulýlyǵy, aspanmen talasqan taýlary, jotasyndaǵy jaılaýy, aqshańqan kıiz úıleri, jelmen jarysqan jylqylar, jumys ústinde kórinetin eńbek adamdarynyń júzindegi jaısańdyq – týǵan jerin keń júregimen súıgen Á.Qasteevtiń qaıtalanbas shyǵarmalaryna arqaý boldy.

Sondaı-aq keskindeme óne­rin ár qyrynan meńgergen has sheber óz halqynyń qasiretin de aınalyp óte almaıtyny anyq edi. 1930-1940 jyldar aralyǵynda Á.Qas­teev «Eski jáne jańa tur­mys» baǵytyndaǵy serııa­ly­ shy­ǵar­malaryn jazýmen aına­ly­sady. О́ksigi mol ótken zaman­­­­nyń  álsizge tizesin ba­tyr­ǵan ozbyrlyǵyn beınelegen «Qa­lyń­malǵa satylǵan qa­lyń­dyq» kartınasy sol serııaly týyn­dy­lardyń sanatyna jatady.

Kartına 1938 jyly salyn­ǵan. Bir kóz júgirtkende, shy­ǵar­ma­da Á.Qasteevtiń súıikti obrazy túgel samsap tur: jaımashýaq ta­bıǵat, taý, kókoraı bel, jyl­qy, qazaqtyń qarııasy, kıme­shek­tegi keıýana. Biraq adam­dar­­dyń júzindegi mımıkaǵa qarap munda bári basqasha ekenin bir­­den baǵamdap úlgeresiń. Maı­ly boıaý­men jazylǵan kenep ús­tin­degi keıipkerlerdiń ishki jan dúnıesi tabıǵattyń ádemi­ligine múlde kereǵar. Týyn­dynyń birinshi josparynda úsh salt atty kórinedi. Olar: qalyń­dyq, qart kúıeý jigit jáne jeńgesi.

Shyǵarmada qalyń malǵa satylyp qor bolǵan jas arýdyń kúızeliske toly kóńil kúıi beınelengen. Qalyńdyqtyń óz ákesindeı shalǵa zorlyqpen kónip, jek kóretin sezimmen qıys qarap, at ústinde áreń kele jatqany baıqalady. Jas qyzdy erkinen tys uzatyp ákele jatqan baı jas toqal alǵanyna rıza keıip­pen at ústinde masattanyp kele­di. Taý arasy solǵyn boıaýmen kúńgirttenip, sol zamandaǵy «qyz jolynyń jińishkeligin» taý ishindegi tastaq joldyń be­deri asha túsken. Al shal men qyz­dyń sońyna ilesken áıel týra­ly pikir óner zertteýshileriniń óz ara­synda áli kúnge talasty. Biri – «shal­dyń báıbishesi» dese, biri – «jeń­gesi» degen ýáj aıtady.

Eleýli ereksheligi baı­qa­la­tyn týyndynyń akva­rel­degi taǵy bir nusqasy «Pro­dan­naıa­ nevesta» ataýymen Máskeý mý­­ze­ıinde saqtaýly tur. Bul kar­­tına ótken ǵasyrlardaǵy qa­zaq jerinde paıda bolyp, or­nyqqan ádet-saltty kór­se­te­tin eski jáne turmystyq ta­qy­­ryptaǵy toptamaǵa jatady. «Qyzdyń quny – qyryq jyl­qy» dep baǵalanǵan zaman­nyń ashy shyndyǵyn áıel teń­siz­digin meńzeıdi. Sol kezeńde osy taqyryptaǵy obrazdar úlgi­sin úzdiksiz týdyryp jatqan áde­bıet­tegi «Baqytsyz Jamal», «Qalyń mal», «Shuǵanyń bel­gisi», «Aqbilek» sekildi kór­kem shyǵarmalardy sýret salasyn­da Á.Qasteev «Qalyńmalǵa satyl­ǵan qalyńdyq» týyndysymen to­lyq­tyrdy. Bul Qazaqstan beı­­ne­leý óneri tarıhynda alǵash paıda bolǵan aıryqsha quby­lys edi.

 

ALMATY 

Sońǵy jańalyqtar