Qaraǵandyda tuńǵysh ret Amal kúni toılandy. Arqa mádenıetiniń aqsaraıy atanǵan Sáken teatrynda uıymdastyrylǵan «Amal degen aıyńyz…» atty óner jármeńkesinde el-jurt esendik surasyp, arqa-jarqa boldy. Ulttyq qundylyǵymyz sherý tartqan kórme de, Kórisý kúni kórinis tapqan teatrlandyrylǵan qoıylym da erekshe áser syılady. Sáni men saltanaty kelisken keshten kópshiliktiń jany jadyrap, rýhy aspandap tarqasty.
Bul óner merekesi oblystyq mádenı-saýyq jáne halyq shyǵarmashylyǵynyń ǵylymı-ádistemelik ortalyǵynyń uıymdastyrýymen ótkenin áýel basta aıta ketkenimiz jón. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń oblystyq fılıaly da keshtiń mazmundy órbýine óz úlesterin qosty.
Jeti qazyna túgendelgen kórme jármeńkege jınalǵan jurttyń kózaıymy boldy. Belgili sýretshilerdiń týyndylaryn tamashalady. Búrkitin baldaǵyna qondyryp, tazy jetektegen qusbegi, ańshylarmen qýana qaýyshqan meımandardyń júzinen jylylyqty, kózinen dalaǵa degen saǵynyshty anyq ańǵarýǵa bolady. Qolónershiler men zergerler ózderiniń tól týyndylarymen saýda sánin keltirdi. Máre-sáre kúı keship júrgen jurtty kesh tizginshisi, aqyn Erqanat Keńesbekuly sahnaǵa qaraı shaqyrǵany sol edi, ortaǵa jigitter «Qaraǵandy – qaınaǵan qara qazan, Bastaıyn men de shyrqap jarapazan», dep áýelete shyrqap shyǵyp, Jer Ananyń jańarǵanyn, jyldyń aman jetkenin jyrlaryna qosty.
Merekelik kezdesýdiń shymyldyǵyn ashqan oblys ákiminiń orynbasary Erlan Qusaıyn qaýymdy Amal merekesimen quttyqtady.
– Yrymshyl halyqpyz ǵoı. «Aı kórdim, aman kórdim. Baıaǵydaı zaman kórdim. Eski aı esirke, jańa aı jarylqa» degen qazaqtyń balasymyz. Babalarymyz bul kúndi ejelden erekshe kórgen. Amal merekesin áz Naýryzdyń bastaýy dep bilemiz. Samarqannyń kók tasy jibıtin, eldiń peıili keńeıetin, dúnıe keńeıip, jaryqtyń molaıatyn erekshe kezi. Abaısha aıtsaq: «Qyrdaǵy el oıdaǵy elmen aralasyp, kórisetin kún». Kóńildiń keńeıetin, joq-jitikke qaraılasatyn qaıyrymdylyq aıy. Arazdyń tatýlasyp, alystyń jaqyndaıtyn kúni. Barshańyzdy osy bir mereıli meırammen quttyqtaımyn, – dedi Erlan Beısembaıuly.
Odan ármengi quttyqtaý sózdi qurmetti qonaqtar jalǵady. Ǵasyr adamy, belgili ǵalym Temirǵalı Kóketaev Amal merekesiniń tanym men taǵylymyna tereń toqtaldy. Abaı atyndaǵy memlekettik syılyqtyń ıegeri, aqyn Serik Aqsuńqaruly Arqa jerinde bul meıram ertede toılanǵanyn, qystan aman shyqqan eldiń esendik surasatynyn aıtyp, qaıta jańǵyryp jatqanyna batasyn berdi. Al Astanadan arnaıy kelgen Ǵalym Jaılybaı Qaraǵandy rýhanııattyń úlken ordasyna aınalyp kele jatqanyna toqtalyp, eldi saǵynyp, asyǵyp jetkenin jetkizdi. Shaıyrlar bir-bir óleń oqyp, jurtshylyqty jańa jasymen quttyqtady. Almatydan kelgen jazýshy, dramatýrg Dýman Ramazan sózin túıindeı kelip, Qaraǵandynyń rýhanı qundylyqty joǵary baǵalap júrgenine rızashylyǵyn bildirdi.
Jármeńkeden soń teatrda arqanyń jas ónerpazdary men aqyndardyń qoıylymyn kórermen jyly qabyldady. Sahnada qurylǵan kıiz úıde án men jyr aıtyldy, kúı tógildi, mártebeli óleń oqyldy. Oıyn da oınaldy.
...Er-turmanyn túgendep otyrǵan Ahaı aqsaqaldyń aqboz úıine kórshi aýyldan Orazbaı aqsaqal báıbishesimen amandyq surasyp kirip keledi. Úı ıesi alystan at arytqan meımannyń aldynan aq alyp shyǵatyn dástúrdiń bar ekenin, alaıda Oraza aıy bolǵandyqtan aýyzasharǵa qalýyn ótinip, qazanǵa et saldyrady. Aqsaqal kórisýge kelgen meımandardyń qurmetine aýyldyń alty aýyzyn aıtsyn dep nemeresin júgirtip jiberip, ónerpazdardy shaqyrtady. Osy mezette aqyndar Qoılybaı Asan, Serik Saǵyntaı, Qaırat Asqar úıdegiler kórisip, tós qaǵystyrady. Aqsaqal aqyndarǵa «Myna kári qulaǵymyz jyr ańsaıdy. Arqada Aqsuńqarulyna ergen qyryq aqyn bar deýshi edi. Qoıleke, jyr dodasyn óziń bastap ber», dep qolqa salady. Bir-bir óleńderin oqyp berip, ármen qaraı aýyl jurtymen kórisýge ótinishin alady. Kóńili marqaıǵan úı úlkeni qos qonaqqa taı soıǵyzady.
Kóp uzamaı aýyldyń alty aýyzy da keledi. Ánshiler Saıan Muzdybaı, Shyńǵys Sársenbaı, Saıan Bódes, Nurlytań Saıatqyzy jáne kúıshi Madııar Súleımenov ortany dýmanǵa bóleıdi. Án men kúı kezek jalǵanyp jatqanda Orazbaı aqsaqaldyń aýylynan aqyndar Erqanat Keńesbek, Saltanat Smaǵultegi, Jálel Qýandyquly, Saltanat Qaıyrbek kelip, óleńderin oqyp, ónerlerin kórsetedi. Aqsaqaldar aýyldy aralaýǵa ketip, jastar dýman keshin ári jalǵaıdy. Qaýyshýǵa kelgen ánshiler Qýandyq Tóken men Araılym Júkenova da ánderin salyp, ortanyń kórigin qyzdyrady. О́nerpaz jastar Qarajorǵa bıin jarysa bılep jatqanda úıdiń úlkenderi kirip kelip, qos aqsaqal ıyqtaryn qozǵaltyp, bıge kirise ketedi. Kempirleri qoı-qoıǵa basyp, qaqpaılap alady. О́stip arqa-jarqamen kesh te batyp, aýyzashardyń ýaqyty kiredi. Osy mezette meıman Orazbaı aqsaqal bata jasaıdy.
Mine, osylaısha kórshi-qolańnyń, aǵaıyn-týys pen dos-jarannyń bir-birimen rııasyz kórisýin shynaıy somdap shyǵady. Qoıylymdaǵylardyń bir-birimen jarasymdy ázili, astarly áńgimesine el qoshemet kórsetip otyrdy.
– Keshimizdiń ataýy qazaqtyń klassık aqyny Esenǵalı Raýshan aǵamyzdyń kitabymen attas. «Amal degen aıyńyz...». Bul da – bir nyshan. Osy bir is-sharanyń ótýine qoldaý kórsetken oblys basshylyǵyna, oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Erkebulan Jumakenovke, oblystyq mádenı-saýyq jáne halyq shyǵarmashylyǵynyń ádistemelik ortalyǵynyń basshysy Indıra Qanafınaǵa myń alǵys aıtamyz. Jáne bir myqty menedjer Ashat Qajytaıǵa rızashylyǵym bar. Arqanyń aqtańker ánshileri men biregeı aqyndary kásipqoı akterlarmen bir sahnada, teń dárejede óner kórsetti deýge bolady. Ilegenimiz bir teriniń pushpaǵy, qazaqtyń óshkenin jandyrý, ólgenin tiriltý. Osy qasterli jumysta bilegimiz talmasyn, júregimiz solmasyn, – deıdi Qazaqstan Jazýshylar odaǵy oblystyq fılıalynyń dırektory, aqyn Janat Jańqashuly.
Osylaısha, óner jármeńkesinen jıylǵan jurttyń jany semirip, kóńili sergip qaıtty. Uıymdastyrýshylar «Aldaǵy jyly Amal meıramyn bul keshten artyq qyp atap ótpesek, kem ótkizbeımiz», dep otyr. Olaı bolsa, kelesi Amal merekesinde amandyqpen kezdeseıik.
Qaraǵandy oblysy