Qysy sýyq soltústik óńir úshin qurylys salasyna qajetti jylý oqshaýlaǵysh materıaldar buryn qasqaldaqtyń qanyndaı qat dúnıe bolatyn. Qazir Makınsk qalasyndaǵy zaýyt osy olqylyqtyń ornyn toltyryp tur.
Aldymen kásiporynnyń qalyptasý kezeńi týraly taratyp aıta ketelik. «Baiterek Venture Fund» aksıonerlik qoǵamy kásiporynnyń 49 paıyzyn ıelenip otyr. Jumysyna bereke bitken joba quny 10 mıllıard teńge tóńireginde. Zaýyt ishki naryqta suranysqa ıe jylý oqshaýlaǵysh materıaldar óndiredi. Bul ónim shetelden tasymaldanatyn bazalt jáne dolomıt tastarynyń negizinde jasalady. Ystyq pen sýyqqa birdeı aıryqsha tózimdi materıal. Ornatýy da qarapaıym. Osy ónimdi óndirý úshin «Gamma Meccanica» kompanııasynyń ıtalııalyq tehnologııalyq jelisi satylyp alynǵan.
– Qajetti shıkizatty arnaıy qurylǵylarǵa toltyrýdan bastap, qashan daıyn ónimge aınalǵanǵa deıingi úzdiksiz júrgizilip jatatyn yrǵaqty baqylaımyn, – deıdi talshyq túzý qondyrǵysynyń operatory Ivan Gylka, – Tehnıkanyń turyp qalmaýyn, peshtiń qanshalyqty ystyq ekenin kirpik qaqpaı qadaǵalap otyrý kerek. Sondyqtan bul óte jaýapty jumys. Sál ǵana mehanıkalyq aqaý bolyp, temperatýra ıneniń jasýyndaı ózgerse, zaýyttyń qýattylyǵy tómendep, bul ónim sapasy keri áser etedi. Bul jerdegi barlyq jumys tolyq avtomattandyrylǵanymen, jan-tánin salyp isteıtin árbir bilikti mamannyń eńbegi eresen. Shyntýaıtynda, bizdiń zaýyttaǵy ár jumysshyny óz isiniń has sheberi desek, artyq aıtpaǵandyq bolar. Eger mańdaı terimizge sýarylǵan ónim meılinshe sapaly bolsa, ol árbir jumysshynyń jaýapkershiliginiń nátıjesi.
Bir aıta keterligi, joǵary tehnologııalyq, osy zamanǵy ozyq úlgidegi qurylǵylarmen tolyq jabdyqtalǵan zaýytta eki júzge jýyq adam eńbek etedi. О́ndiris jumysy eki aýysymmen uıymdastyrylǵan. Kásiporynnyń qýaty – jylyna 34 myń tonna. Sapaly mıneraldy maqta Reseı, О́zbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Mońǵolııa elderine shyǵarylady. El ishinde de suranys joǵary.
Jylý oqshaýlaǵysh materıal shıkizat retinde birneshe márte túpkilikti óńdeýden ótkiziledi eken. Dolomıt jáne bazalt tastary vorgan peshinde 1800 gradýsta qyzdyrylady. Keıin paıda bolǵan maqta talshyqtary óńdeýden ótkiziledi.
– Men hımııalyq reaksııalardy paıdalanyp, arnaıy qospa jasaımyn, – deıdi hımııalyq qospa daıyndaý bóliminiń operatory Manat Muratbekov, – Sýlfat jáne maıly qospalardy sapasyn arttyrý úshin maqtaǵa qosamyz. Bul arada óte muqııat bolǵan jón. О́nim sapasy bizdiń osy jumysymyzǵa tikeleı baılanysty.
Jylý oqshaýlaǵysh materıaldar óńir úshin óte qajetti. Birinshiden, bul ekologııalyq jaǵynan óte taza materıal. Ot pen sýǵa meılinshe tózimdi. Kez kelgen ǵımarattyń qurylysyna jarap-aq tur. Eń bastysy, jylýdy jaqsy saqtaıdy. Ǵımarattyń ishinde jylý saqtalsa, otyn-kómirge de sep. Dybys ótkizgishtigi tómen, ıaǵnı syrttaǵy dybysty ǵımarattyń ishine jibermeıdi. Qalalyq jerdegi ǵımarattarǵa aýadaı qajetti dúnıe eken dep túıdik biz. Jol boıy aǵylǵan myń san kóliktiń, temir jol boıyndaǵy poıyzdardyń daýysy mazańdy almaıtyn bolady. Aýada taralatyn árqıly ıistiń de mólsherin azaıtady degendi estip tipti tań qaldyq.
Shıkizattyń basym bóligi shet elderden, al keıbir qajetti tastar Shyǵys Qazaqstannan jetkiziledi eken. Ázirge hımııalyq qospalardy daıyndaý úshin shaıyr men koksty syrttan aldyrýǵa májbúr. Kásiporyn jumysyna oı kózimen qarasaq, tehnologııalyq úderis shıkizattyń balqýynan bastalady. Odan keıin maqta talshyqtary paıda bolǵan soń qalypqa salynady. Saǵatyna – 5,5 tonna, táýligine shamamen 120-130 jylý oqshaýlaý materıaly óndirilip, kelisilgen óńirlerge jóneltiledi.
– Byltyr birshama tabysty boldy, – deıdi kásiporyn dırektory Jasulan Muhametjan, – Qaldyqtardy qaıta óńdeýge qajetti nemis kompanııasynyń quny 1,5 mıllıon eýro turatyn «Fas» qurylǵysyn ornattyq. Bul ekologııalyq tazalyqty saqtaýǵa ári ekonomıkalyq kórsetkishterdi molaıtýǵa septigin tıgizetin qadam. Bıyl aýaǵa zııandy zat shyǵarýdy shekteıtin arnaıy qurylǵy alýdy josparlap otyrmyz. Zaýyt jumysy alǵa basqan saıyn jańa jumys oryndary da ashylyp jatyr. Memleket tarapynan da qoldaý bar.
Kompanııa bir mıllıard teńgeden astam salyq tóleıdi. Jalǵyz Makınsk qalasynyń ǵana emes, tóńirektegi eldi mekenderdiń turǵyndaryn da turaqty jumyspen qamtamasyz etip otyr. Qalaǵa da qol ushyn beredi. Zeınetke shyqqan zaýyt qyzmetkerlerine áleýmettik kómek kórsetiledi. Ár aı saıyn áleýmettik jaǵynan az qamtamasyz etilgen otbasylarǵa azyq-túlik sebetin taratatyn ıgi isti de jolǵa qoıǵan. Qaıyrymdylyqqa kelgende qoldary ashyq. Osynyń barlyǵy óniminiń ótimine baılanysty. Ol tarapta kemshilik joq. Sebebi suranysty sapa qalyptastyryp otyr.
Aqmola oblysy,
Bulandy aýdany