Eńbekke saı nápaqa

Aı saıyn 150-160 myń teńge lızıngtiń aqshasyn tóleıdi. Al biraq avtobýsty kútip ustaý, júr­gizýshiniń aılyǵy, janar-jaǵar­maı shyǵynyn eseptegende tabys túkke de jetpeı qalady. Mine, osy shyǵyndardy jabýǵa memleket sýbsıdııa tóleıdi.

Degenmen júrgizýshilerdiń shý kóterýine basty sebep aılyq máselesi boldy. Olar Almaty, Astanadaǵy shopyrlar sekildi 15 kúnge 400-500 myń teńge aılyq tóleýdi talap etti. Kásipodaq qala ákimdigimen birlesip bastapqyda aılyqty 226 myńǵa kóterdi. Osymen daý-damaı basylǵandaı boldy. Alaıda sál ýaqyttan keıin júrgizýshiler taǵy da aılyq­ty kótersin dep talap qoıdy. Kásip­odaq eger jumysshylar talaby oryndalmaı, avtobýstar jumysqa shyqpaı qoısa, qalada naǵyz dúrbeleń bastalady dep ákimdikti aılyqty kóterý úshin ekonomıkalyq múmkindikterdi qaıta qaraýǵa kóndiredi. Sonyń nátıjesinde jolaýshy tasymaldaýshy kompanııalardyń avtobýs júrgizýshi qyzmetkerleri­niń jalaqysy 370 myń teńgege kóterildi.

«Shymkent qalasy kásip­odaq­tar ortalyǵy» aýmaqtyq kásip­odaqtar birlestiginiń tóraǵasy Baýyrjan Álteevtiń aıtýynsha, jumysshylar quqyn qorǵaıtyn uıymnyń byltyr atqarǵan ju­mys­tarynyń bul – bir parasy ǵana. Jalpy, kásipodaqtyń bir mindeti jumysshylardyń máselesin der kezinde sheship, ere­ýilge jetkizbeý deıdi ókil. Bu­ǵan qosa kásipodaq «Shymkent Rem­Servıs», «Rahat-Shymkent», «Kor­porasııa Bereke A», «Ońtústik qurylys servıs», «Avtokombınat 4» seriktestikterinde eńbek daýla­rynyń aldyn aldy.

«Adamǵa eń birinshi keregi – laıyqty jumyspen qamtylý. Ekin­shiden, eńbek orny qaýipsiz bolýy shart. Sonymen birge jalaqysy da qomaqty, tutyný sebetine saı bolýy qajet. Byltyr elde 21% ınflıasııa boldy. Bıyl 12%-dy shamalap tur. Oǵan jumysshynyń esh kinási joq qoı. Sondyqtan mekeme ınflıasııaǵa qaraı jumysshy­nyń aılyǵyn ındeksasııalap otyrýy qajet. Bul – eń aldymen memlekettiń jumys berýshige qo­ıyp otyrǵan talaby. Iаǵnı ınflıasııa deńgeıine qaraı aılyqty ındeksasııalaý – mindet. Kez kel­gen mekemeniń oǵan jaǵdaıy keledi. Alaıda kópshiligi olaı et­kisi kelmeı tabysyn jasyrady. Paıda tappasa, ol mekeme jumys istemeıtin edi. Áıtpese, máselen, bir uıymnyń basshysy qos-qos kólikke, záýlim úıler salýǵa aq­shany qaı jaqtan alyp jatyr. Eki jylda qalada memlekettik mekeme qyzmetkerleriniń aılyǵy 50% kóterildi. Endi osy bastamany jeke kásipkerler de qoldasa, nur ústine nur bolar edi. Kásiporyndar ta­bys tapqan saıyn jumysshylardyń da aılyq jalaqysy kóterilip ­otyrýy kerek. Shymkentte qazir­gi tańda ortasha aılyq jalaqy – 270 myń teńge. Prezıdent bastamasymen eń tómengi aılyq jalaqy elimiz­de 85 myń teńgege kóterildi. Ol bastapqy kezde 42 myń teńge bolatyn. Sodan 60 myńǵa ósti. Endi 85 myń bolyp otyr. Atqarýshy bıliktiń aılyqty joǵarylatýǵa kásipodaqtyń da úlken yqpaly tıgenin jasyrýǵa bolmaıdy. Al negizinde eń tómengi aılyq ortasha jalaqynyń 50%-ynan tómen bolmaýy kerek. Máselen, Shymkentte eń tómengi aılyq 270 myńnyń jartysy 135 myń teńge bolýy shart. Kásipodaq aılyq kóterý máselesin 3 jyldan beri aıtyp kele jatyr. Bizdiń el «estıtin memleket» qaǵıdasyn ustanatyndyqtan eń tómengi aılyq jalaqy 3 jylda 42 myńnan 85 myńǵa ósti. Degenmen ol álde de kóteriledi degen senim bar. Buıyrsa, 135 myńǵa jetse, kásipodaq óz maqsatyna jetti degen sóz. Tipti aılyqty esepteýdiń tyń tásilin Memleket basshysyna usyndyq. Prezıdent jańa tásildi paıdalaný úshin arnaıy jumys tobyn qurýdy da tapsyrdy», dedi B.Álteev.

Kásipodaq 2023 jyldy «Qa­ýip­siz eńbek jyly» dep jarııa­lapty. Sonyń aıasynda 44 semınar ótkizgen. «Haliń qalaı, bastaýysh uıymy?» degen aksııa uıymdastyrǵan. Kásipodaq uıymyna múshe emes mekemelerge de baryp eńbek qaýipsizdigi, eńbekkerler quqyǵy jóninde túsindirme jumystaryn júrgizgen. Kásipodaq tóraǵasynyń aıtýynsha, osyndaı semınarlardyń nátıjesinde megapolıs kásip­oryn­darynda óndiristik jaraqat alý, jazataıym oqıǵalar tómendeı bastaǵan. Máselen, 2022 jyly jazataıym oqıǵalar sany 30 bolsa, 10 adam qaıtys bolǵan. Byltyr 5 adam jumys ornynda qaıtys bolsa, 19 adam túrli dárejede jaraqat alǵan. Taǵy bir aıta ke­terligi, qaza bolǵan 5 adamnyń tór­teýi – eshqandaı kásipodaǵy joq mekemelerdiń jumysshylary. Iаǵnı kásipodaq tóraǵasynyń aıtýynsha, óndiristik jaraqat pen qaıǵyly jaǵdaılardyń aldyn alýda kásipodaqtyń atqarar róli úlken bolyp tur. Buǵan qosa óndiristik jaraqattaný deńgeıi respýblıka boıynsha myń adamǵa shaqqanda 0,31%-dan aspaýǵa tıis. Al megapolıste bul kórsetkish byltyr 0,017 %-dy qurady.

Sondaı-aq Shymkentte áleý­mettik áriptestik, áleýmettik jáne eńbek qatynastaryn retteý jó­nindegi óńirlik komıssııa ju­mys isteıdi. Byltyr úshjaqty ko­mıs­sııanyń 6 májilisi ótken. Nátı­jesinde, 70 kásiporynda jumys isteıtin 1 150 qyzmetkerdiń 500 mln teńgege jýyq jalaqy qaryzdary qaıtaryldy. Eńbek daýlarynyń aldyn alýdyń, jumysshylardyń quqyǵyn qorǵaýdyń basty kepili – ujymdyq shart. Megapolıste kásipodaqqa qarasty mekemelerde 1 755 ujymdyq shart túzildi. Kásipodaq tóraǵasynyń pikirinshe, 6 myńnan asa kásiporny bar qala úshin bul kórsetkish óte az. Degenmen megapolıstegi arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrıaldy aımaqtarda ornalasqan kóptegen óndiris ornynda ujymdyq shart túzilmegen.

Jalpy aýmaqtyq kásipodaq­tar birlestigi respýblıkalyq ká­sipodaqtar federasııasynyń Shymkenttegi ókildigi bolyp sa­nalady. Onyń 8 salalyq, 7 jer­­gilikti kásipodaq fılıaldary bar. Shymkenttegi aýmaqtyq ká­sipodaqtar birlestigine – 60 myń­ǵa jýyq adam múshe. О́z keze­gin­de kásipodaqtar federasııasy 2024 jyldy «Laıyqty eńbek jyly» dep jarııalady.

ShYMKENT