Qara bala

Bir kúni almas qylysh jýrnalshy «Ana tili» gazetiniń oblystaǵy tilshisi Jumataı Sabyrjanuly redaksııaǵa keldi. Qasyna ertip alǵan qalaqtaı qara bala bar. Júkeńniń dúrildep turǵan kezi. Ańtarylyp aýzy­na qaraımyz. Jazýy jaý túsiredi. Biraq aýyzeki sózge sheshen emes eken, áńgimesi budyrlaý. Azdan soń «Bastyqtaryń qaıda?» dedi. Biz basymyzdy shaıqadyq. Júkeń dúnıeniń tórt buryshynan jınalyp, jańa qonysqa jersine almaı serek tas­ty panalaǵan jylqy sııaqty uılyǵyp otyrǵan bizge bir qarap, jetegindegi qara balaǵa bir qarap:

 – Myna jigit buıyrsa, qalamy ot, qarymy shoq, sózi tereń, ózi kemel jýrnalıst bolady, osyny jumysqa al dep aıtpaq edim, – dedi. Jalt burylyp bárimiz qara balaǵa qaradyq. Qońyrqaı júzinde sál uıańdaý keıip bar eken. Aǵasynyń sózine qysylǵan syńaı tanytty. Burynǵylar «shyn júırik músin jasyrady» deýshi edi, bolsa bolar dedik. Birdeńe deýge aqmolalyq sholaq belsendilerdiń júnin julyp, sózben úıtip júrgen Jumataıdan jasqanamyz.

Osy qara balańyz qazirgi tańda qazaq jýrnalıstıkasyna bir kisideı eńbegi sińgen, ásirese gazettiń ishki aǵzasy sekretarıattyń qazanynda qaınap, basylymnyń basqalar bile bermeıtin jigin jymdastyryp kele jatqan, qazirgi tańda «Egemen Qazaq­stan» basylymynyń jaýapty hatshysy Amangeldi Qııas, mine buıyrsa, erdiń jasy elýge tolyp otyr.

Bul azamatty óz basym erte tanydym. Bas qala basylymynda birge qyzmet istedik. Qara bala aqparat bóliminde. Kúndiz-túni jańalyq izdep sabylyp otyrady. Ol tusta kúnde brıfıng, odan qaldy óńirlerdiń má­denı kúnderi ótedi. Tapsyrmaǵa keıde jalǵyz, keıde qosa shabamyz. Kóbinde qara bala meniń qasymda, birgemiz. Rasyn aıtar bolsam, Sibirdiń sýyq rýhy sińgen qalada qazaqylyq az. Men sııaq­ty orys kórmegen beıbaqqa tap-taza qazaq ortasynda ósip, tárbıe kórgen bul jigit kádimgideı es. Úne­mi birgemiz. О́ıtkeni Áýjekeń qala­ny jaqsy biledi. 1991 jyly osyn­daǵy S.Seıfýllın atyndaǵy Selı­nograd memlekettik pedagogıka ınstıtý­tynyń (qazirgi EUÝ) fılologııa fakýl­tetin bitirgen. Ekeýimizdiń qo­sam­jarlanyp bara jatqanymyzdy kórgen bastyǵymyz Talǵan Batyrhan «qulyndy bıe ketip barady» dep kúledi eken...

О́mir ótip jatty, ózen aǵyp jatty. Qara bala – Amangeldi Aldońǵaruly qalalyq gazette júrip ushtaldy, shy­nyqty, baptaldy. Sosyn óte uqyp­ty. Sonysyn baıqaǵan bolýy kerek, keshikpeı «Aqshamnyń» jaýapty hatshysy qyzmetine taǵaıyndaldy. Gazettiń óńin ózgertti, mazmunyn jańartty, kelbetin kóriktendirdi. Sóıtip, bul jigit kúni búginge deıin tapjylmaı atqaryp kele jatqan jumysy «sekretarıat» degen taptyń tól týmasyna aınaldy.

Amangeldiniń jýrnalıst hám hat­shylyq ǵumyryn kókteı sholyp aıtar bolsaq, «Qazaqstan temir­jolshysy» gazetinde jaýapty hatshy, «Nur Astana» respýblıkalyq gazetin­de jaýapty hatshy, «Aıqara» qoǵamdyq-saıası aptalyǵynda bas redaktordyń orynbasary, «Ult Times» aptalyǵynda bas redaktor. Sol gazettiń shyǵarmashylyq jaǵyn basqara júrip, Qazaqstandaǵy barlyq aıdary tek qos sózden turatyn batyl da oqylymdy gazet jasaı bildi. Odan keıin el gazeti «Egemenge» aýysty. 2013 jyldan beri bul ba­sylymda jaýapty hatshynyń orynbasary, shef-redaktor, jaýapty hatshy qyzmetterin oıdaǵydaı atqaryp keledi.

Eger de qara bala biz sııaqty bir­jaq­ty jazýmen shuǵyldanǵanda jurt­­tyń aldy bolmasa da, qatardan qal­masy anyq edi. Áli esimde, shamamen 1998 jyldyń mamyr aıy. Amangeldi jalań materıaldy paıdalanyp, maıdanger týraly maqala jazdy. Sol kúni gazette kezekshi men edim. Bas redaktorymyz Jumagúl Saýhat jazbany bir qarap shyǵyp, «Myna adam ómir de bar ma, álde joq pa?» ashyp ja­zyńdar degeni. «Endi qaıttik». Men Amangeldige qaraımyn. Ol ıy­ǵyn kóteredi. «Amanjan, – dedim, tyǵy­ryqtan shyǵatyn jol taýyp, – Ma­qa­­lany qaıta jazyp shyq. Oqyǵan adam ardagerdiń ne óli, ne tiri ekenin bilmesin. Ortasyn usta». Áýjekeń biraz qıpaqtady. Basqa jol joq, ústel­ge otyrdy. Qysqasy, ardagerdi ne ól­tir­­meı, ne tiriltpeı alyp shyqty. «Qy­­syl­ǵanda qymyz shyqty» degendeı qara balanyń ǵalamatyn sonda kórdim.

Osy jyldary bas qalada apta sa­ıyn «Kóshe merekesi» degen toı ótedi. Ony uıymdastyrýshy – Saryarqa aýda­ny ákiminiń orynbasary, qazaqtyń qaıratker qyzy Orazkúl Asanǵazy. Kórermeni – biz. Aıtys ótedi. Oǵan biz ortamyzdan Amangeldini qosyp jiberemiz. Kádimgideı aıtysady. Tipti bul jigit 1998 jyly tuńǵysh uıymdastyrylǵan Halyqaralyq jastardyń «Shabyt» festıvalinde bas qala atynan aıtysqa qatysqany bar. Qara balanyń ustazy Jumataı aıtatyn: «Amangeldiden jaqsy jazýshy shyǵady, óıtkeni onyń arǵy jaǵynda aqyndyq qýaty bar», dep. Biraq óleń jazǵanyn kórmedik.

Bertinde Syrdyń quıqaly óńiri Amangeldiniń týǵan jeri Tereńózekke jolym tústi. Bul aýylda kógaldaǵy hokkeıden álemge áıgili sportshy hám bapker Sultan Qobylandın turatyn. Sol kisige jolyǵyp, tájirıbesin jazyp aldym. Surastyryp bilsem, qara balanyń týǵan aýly Qaljan ahýn jeti-aq shaqyrym jerde tıip tur eken. Tartyp kettim. Ákesi Aldońǵar men anasy Kúlpan meni jaqsy biledi. Talaı dúrkin dámdes bolǵanbyz. Qarııalar qýanyp qaldy. Bular ózi kóp aǵaıyndy. Bári oqý qýyp, jan-jaqqa ketip qalǵan. Qara shańyraqta kenje inisi Baqytbek qalypty.

Ol úı aýyldy qaq bólip jatqan «Amangeldi» kóshesiniń boıynda eken. Qos qarııanyń dámin tatyp otyryp Áý­jekeńe telefon shaldym. «Sen aýyl­daǵy jalǵyz kósheni óz atyńa qashan qoıyp alǵansyń?» deımin ǵoı bastyrmalatyp... Meniń qaljyńymdy túsingen Kúlpan anamyz bir kúlip al­dy da, myna bir qyzyq áńgimeni aıt­ty. «Osy Amangeldime aıaǵym aýyr kez. Fermada saýynshymyn. Ke­net tolǵaǵym qysyp, perzenthanaǵa jete almaı, úıde bosanyp qaldym. Janym­da enem bar. Biraq ol kisiniń kózi múl­dem kórmeıtin edi. Jaryqtyq qart adam, Amangeldiniń Shuǵa ájesi kin­dik­ti durys kespese kerek. Dereý kórshi Kúlán degen py­syq kelinshekti shaqy­ryp, ekinshi ret kin­digin kestik. Sóıtken meniń Aman­janymnyń eki kindik sheshesi bolǵan».

Mine, eki dúrkin kindigi kesilgen azamat – búginde ortadan oıyp oryn alǵan belgili azamat. Qalamy júrip turǵan 24 jasynda «Shabyt» festıva­liniń B.Bulqyshev atyndaǵy laýreaty atandy. Keıinnen «Aqparat sala­synyń úzdigi» tósbelgisimen, «Qurmet» ordenimen marapattaldy. Jan jary Gúljıhan Keńes – S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq Agrotehnıkalyq ǵyly­mı zertteý ýnıversıtetinde aǵa oqytýshy, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Ekeýi bala-shaǵasyn ósirip, berekeli otbasynyń bekem uıtqysyndaı ósip-ónip keledi. Jasaı ber, qara bala!