Starlink shalǵaıdaǵy 2 myń mektepke jete me?

Byltyr Digital Bridge forýmynda Memleket basshysy Q.Toqaev «SpaceX» vıse-prezıdenti Loren Dreıermen kezdesýinde ǵaryshtyq telekommýnıkasııa salasyndaǵy kóshbasshy «SpaceX» kompanııasyn joǵary tehnologııalardy belsendirýde qajetti strategııalyq ári ózara yqpaldastyq seriktesi retinde qarastyratynyn aıtqan edi. Osyǵan oraı Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın de tehnologııalardyń qaryshtap damyǵan kezeńinde aǵysqa qarsy júzý negizsiz ekenin aıtyp, elimizdegi ınternet qoljetimsiz aımaqtaryn qamtý máselesine kóńil bólgen-di. Sala basshysy osy oraıda aqparattyq qaýipsizdikke birinshesi kezekte basymdyq beriletinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, «Baılanys týraly» zańǵa sáıkes Ilon Masktiń «SpaceX» kompanııasynyń baqylaý pýnkti sol eldiń aýmaǵynda ornalasýy qajet. Qazirgi kezde Starlink-ti el aýmaǵyna jetkizý jaǵy zańnamalyq turǵyda pysyqtalyp jatyr.

Jaqynda Májiliste «Qazaq­stan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zań­namalyq akti­lerine baılanys, sıfrlandyrý jáne aq­pa­rattandyrý salasyndaǵy ın­ves­tısııalyq ahýaldy jaqsartý máse­le­­l­eri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrý­­lar engizý týraly» zań jobasy ma­qul­­­dandy. Osy zań jobasynda qaralǵan jeti má­seleniń biri geo­sta­sıonarlyq emes spýt­nıkter qyz­metin paı­dalaný­ǵa qa­tys­ty boldy. Depýtat Eka­terı­na Smy­shlıae­va­nyń aıtýynsha, elimiz­de 6 406 el­di mekenniń 1 424-ine baıla­nys jet­­peıdi, al 1 950 aýyl es­kirgen ADSL teh­nologııasyn qoldanyp otyr. Qazirgi kez­de aýyldarǵa ın­ternet jetkizý úshin bar­lyq máse­leni naqty sheshetin birqatar zań qabyldandy. Osy rette 2026 jyldyń 1 qań­taryna deıin synaq rejiminde geo­stasıonarlyq emes StarLink, OneWeb spýtnıkterin qoldaný tehnologııalary qatań qadaǵala­nyp, qanatqaqty jobanyń tehnıkalyq rejimin baılanys sala­syndaǵy Ulttyq qaýipsizdik ko­mıteti anyqtaıdy. Eń bas­tysy, spýtnıktik ınter­netpen 2 000 aýyl mektebi qamty­lady. Geo­stasıonarlyq emes spýtnıkterdi paıdalanatyn operatorlar jumysyn qadaǵalaý «Qu­qyqt­yq aktiler týraly» zańǵa sáı­kes qanatqaqty joba retinde 1,5 jyl ishinde iske asady. Sodan keıin tájirıbege sáıkes turaqty túrde rettelmek. Qanaqqaty joba­nyń qatysýshylaryn, paıda­laný aýmaǵy men talaptardy Sıfr­lyq damý, ınnovasııalar jáne aero­ǵarysh ónerkásibi mınıstr­ligi tarapynan anyqtalady.

Buǵan deıin sıfrlandyrý bo­ıynsha sarapshy Arman Abdrasılov Starlink júıesiniń elimizde bazalyq stansasy joq ekenin ári bir ǵana Starlink-tiń elimizde jumys isteýi úshin zańnamaǵa ózgeris engi­zýdiń negizsiz ekenin synǵa alǵan bolatyn.

Starlink arqyly shalǵaı aımaq­tarda, ınfraqurylymy nashar da­myǵan aýdandarda ǵana emes, sý keńistikterinde, araldarda ın­ter­netke qol jetkizýge bolady. Ilon Masktiń «SpaceX» kompanııasy osy ýaqytqa deıin shamamen 2 300 spýtnıkti jer orbıtasyna ushyryp, jelini 42 000 spýtnıkke deıin keńeıtýdi kózdeıdi. Alaıda kompanııanyń bul qadamyn birqatar sarapshy basqa spýtnıkter úshin qaýip qana emes, astronomııalyq baqylaýǵa da kedergi keltiretin tusy bar ekenin aıtady.

Aqparattyq jáne esepteýish tehnologııalar ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, Ph.D Serǵa­zy Narynov Starlink spýtnık­tik júıe­sin engizý úshin zańnamaǵa ózge­rister engizý – elimizde ınter­net ınfraquryly­myn mo­der­nı­zasııalaý jáne damytý­ǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam eke­nin aıtady. Bul Qazaqstannyń alys jáne qoljetimsiz aımaqtaryn­da joǵary jyldamdyqty ınter­netke qol jetkizý máselesin she­shýge múmkindik beredi. Derek­ter­diń qaýipsizdigi týraly alań­daý­shylyqtar, árı­ne zańdy. Ol úshin SpaceX sııaq­ty halyqaralyq kom­pa­nııalar­men yntymaqtastyq naqty qaýip­sizdik standarttary jáne shart­tarymen qatar júrýge tıis. Spýt­nıktik ınternetti durys retteý arqyly eldiń sıfrlandyrý deń­geıin edáýir arttyrýǵa bolady. Starlink jáne OneWeb sııaqty eki halyqaralyq oıynshynyń bir na­ryqta birlesip jumys isteýi tuty­nýshylar úshin qyz­met sapasyn jaq­sartyp, baǵalardy tómendetýge yqpal etetin básekelestik orta­ny qamtamasyz etýi múmkin. Mem­le­­ket­tik retteýshi organdardyń bar­lyq naryq qatysýshylary úshin teń jaǵ­daılardy qamtamasyz etýi ­jáne antı­konkýrenttik minez-qul­qy­­nyń aldyn alýy mańyzdy. Bas­ty má­sele – ınnovasııalardy ynta­lan­­dyrý jáne bir mezgilde tuty­ný­­shy­­lar­dyń múddelerin qor­ǵaýǵa yqpal etetin tıimdi retteýshi orta qura bilý.

«Telekommýnıkasııa nary­ǵyn­daǵy monopolııany joıý jáne bá­seke­lestikti engizý elimizdegi ınternet qyzmetteriniń sapasyn aıtarlyqtaı jaqsarta alady. Bul maqsatta Star­link sııaqty spýt­nıktik ınternet pro­vaıder­leri sııaqty balamaly ınter­net usy­nýshylardy engizý jáne qoldaý, jeke kompanııalarǵa memleket­tik ınfraqurylymǵa básekelestik negiz­derde qol jetkizý múmkindigin qam­ta­masyz etý, naryqta ádil báse­kelestikti qamtamasyz etetin zań­na­malyq jáne normatıvtik bazany engizý sııaqty birneshe tásil­di qoldanýǵa bolady. Sony­men qatar, alys aýdandardaǵy ınfra­qurylymdy damytýǵa nazar aýdarý mańyzdy. Bul memlekettik sýbsıdııalar nemese osy aımaqtarǵa ınvestısııalardy yntalandyrýy múmkin», deıdi sarapshy.

Qazirgi ýaqytta OneWeb, CS kom­panııalary tól jerserikteri negi­zinde uqsas qyzmetterdi kórse­týge daıyn. Ázir­ge sheteldik ope­ra­torlardyń ju­mysy ult­tyq zańnamadan tysqary jatyr. Sarap­shylar Parlament qol­danystaǵy zańnamany ózgertip, el ishindegi operatorlarmen birge bar­lyǵyn bólip-jarmaı, birdeı qol­jetimdilik pen teń jaǵdaılar týǵyzǵan jaǵdaıda ǵana básekelestik orta qalyptasady degen pikirde.

ALMATY