Talaı súleıler dúnıege kelgen Syr topyraǵynda «Qýańnyń tabanynan júz jyraý shyqqan» degen kóne sóz bar. Áıteýir, dúnıeniń tylsymyn qobyz sarynynan izdegen baba Qorqyt, uly dalany áýenmen terbegen uzandar, olardyń jolyn jalǵaǵan súleıler ótken óńirde búgin de jyrdyń qońyraýly kóshine ileskenderdiń qatary qalyń. Osylaısha keshegi saryn búginge órnegi búlinbeı jetip otyr.
Kóneniń bárin kúresinge tastaǵan keshegi keńestik saıasat eń áýeli osy Syr súleılerindegi dástúr sabaqtastyǵyn órbitpeýge baryn saldy. El jyrshylardyń ónegesi mol ósıetteri men tálimdi termelerin tyńdaýǵa zar boldy. Osyndaı jaǵdaıda baǵzy ónerdi jańa zamanǵa beıimdep sahnaǵa alyp shyqqan Jıenbaı jyraýdyń nemeresi Kósheneı Rústembekov edi. Esimi jyr aspanynda jarqyraǵan jampoz babadan qalǵan ónerdi kóp aldyna qaıta shyǵardy. Osynyń arqasynda Syr súleılerinen qalǵan altyn arqaý qaıta jalǵanyp, jádiger jyr saf ónerge sýsaǵan jurtty sýsyndatty. Otyzǵa da tolmaı opat bolǵan qazaqtyń kúmis kómeı Kósheneıi baǵzy ónerdiń búıdasyn ózinen keıingi dástúrli ónerdiń órisin keńitken bir shoǵyrǵa tabystap ketti.
Sońǵy kezderi oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń halyq shyǵarmashylyǵyn damytý jáne mádenı-prodıýserlik ortalyǵy baǵdarlama aıasynda «Jyr mura» jobasyn júzege asyryp, el arasynda umytylyp bara jatqan jyr-termelerdi, maqam-sazdardy, kúılerdi qaıta jańǵyrtty. Qorqyt murasyn jan-jaqty nasıhattap, jyr álemine jańa esimderdi shyǵarýdy kózdegen joba sheńberinde «Uly dala tósindegi Syr eliniń folklory» atty ekspedısııa uıymdastyrylyp, óner ıeleri el ishin aralady.
«Jyr mura» jobasyna saı Qyzylorda qalasy men 7 aýdannan qobyzshylar úıirmesi ashyldy. Osyǵan deıin Aral, Qarmaqshy, Shıeli aýdandarynda jyr úıirmeleri qurylǵan edi. Joba arqasynda dástúrli ónerden óris izdegender qataryna Qazaly, Jalaǵash, Syrdarııa men Jańaqorǵannyń jas talaptary qosyldy. Osy úıirmelerdiń repertýaryn baıytýǵa mán berilip, el arasynan jınaqtalǵan terme-tolǵaý, dastandardyń mátinderi júıelendi.
Jyr tumasy Qarmaqshy topyraǵynda jyraýlar mektebi sonaý 80-jyldardan beri jumys istep keledi. Halyq shyǵarmashylyǵynyń dástúrli úlgilerin damytý maqsatynda qurylǵan bul mektepterden shyqqan talaı daryn jyr sańlaǵyna aınaldy. Áli de jádiger jyrdy jalǵaýǵa nıet etken órenderdi tárbıelep keledi. Osyndaı jyr jolyna jańa túsken jas talaptyń biri – Mádı Eldes. Qarmaqshy aýdany Aldashbaı ahýn aýylynda turatyn Mádı Eshnııaz sal atyndaǵy úıirmege osydan tórt jyl buryn qabyldanypty. Ákesi Sahı Ermahanov pen anasy Raıa Ábýbákirqyzy talapty uldyń bolashaǵyna senipti. Áýelgi jyr jattatyp, ony maqamǵa qondyrýdyń jolyn úıretken ustazy Aqsuńqar Búrkitbaeva boldy. Keıin jaýhar sózdi termelegen Dinislám Toqsanbaev baýlydy. Qazirgi jetekshisi – Álisher Myrzaǵalıev.
Jas túlektiń alǵashqy tabysy «Balalar jyly» aıasynda Qarmaqshy aýdandyq T.Salqynbaıuly atyndaǵy áýez mektebiniń uıymdastyrýymen Syr súleıi, shyǵystyń shaıyry atanǵan Turmaǵambet Iztileýovtiń 140 jyldyǵyna arnalǵan «Shıratqan shym jibekten kógeni edim» atty jas jyrshylar arasyndaǵy baıqaýdyń júldesi boldy. Sol saıysta ekinshi oryn alǵan ol keler jyly Omar Shoraıaqulynyń týǵanyna 145 jyl tolýyna baılanysty Qyzylorda qalasynda ótken «Oramdy oıdyń Omary» atty jas jyrshy-termeshilerdiń oblystyq baıqaýynda top jardy. Aqynnyń baı murasyn nasıhattap, urpaq jadynda jańǵyrtýdy kózdegen baıqaýda Mádı birinshi oryn bıiginen kórindi.
Byltyr Ázerbaıjan astanasy Bakýde ótken «Mýgam» halyqaralyq dástúrli baıqaýynan bala jyrshy úshinshi orynmen oraldy. Sol eldegi Jastar jáne sport, Mádenıet mınıstrlikteriniń qoldaýymen ótken saıysqa Túrkııa, Ázerbaıjan, Iran, Qyrǵyzstan, Qazaqstan, Túrikmenstan, О́zbekstan elinen 19 jas qatysyp, baq synapty.
«Eki kezeń boıynsha ótken jarysta alǵashqyda Naýryzbek jyraýdyń «Sóz sóıleıin termeden», keıin Turmaǵambettiń «Ne qyzyq?» atty termelerin oryndadym. Maǵan senim artqan jetekshim Álisher aǵaıǵa, dúbirli dodaǵa bastap barǵan belgili jyrshy Amandyq Búrlibaev aǵalarǵa alǵys aıtamyn», deıdi jas óren.
Jetekshisi Álisher Myrzaǵalıev úıirmege balalardyń qyzyǵýshylyǵy joǵary ekendigin aıtady. Jyrdy birden qaǵyp alatyn Mádıden bólek te topqa túsip júrgen talapty balǵyndar bar. Osy kúni aýyldaǵy №11 mekteptiń 6-synybynda oqıtyn Mádı shahmat, toǵyzqumalaq úıirmelerine de qatysady. Jádiger jyrdy jalǵaǵan jas qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi Nazgúl Tuńǵyshbaevanyń jetekshiligimen mánerlep oqý saıystarynda, áýez páninen sabaq beretin Marta Jumabaevanyń baýlýymen óner jarystarynda júldeli oryndar alyp júr.
Qyzylorda