Torǵaıdaǵy tótenshe jaǵdaı

Oblys ákimi Qumar Aq­sa­qalov sý tasqyny bolyp jat­qan aýdandarda júr. Ákimniń aıtýynsha, zardap shekkenderge jan-jaqty kómek kórsetiledi. Sý tasqynynan kelgen shyǵyn mól­sherin esepteıtin arnaıy komıs­sııa jumys istep jatyr. Sý basyp qalǵan Qyzyljuldyz aýlynyń tur­ǵyndary túgel evakýasııalandy.

27 naýryzda oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń basshysy Qasym Qaırat BAQ ókilderimen kezdesti. TJD basshysynyń aıtýynsha, qyzyl sý qursaýynda qalǵan eldi mekenderde oıpań jerge ornalasqan turǵyn úılerge sý kirip ketken.

«О́kinishke qaraı, keıbir eldi mekendermen baılanys nashar. Ol jaqta meniń orynbasarym, jedel shtab, Tótenshe jaǵdaı departamentiniń qyzmetkerleri barlaý, qutqarý, evakýasııalaý jumystaryn júrgizip jatyr. Sý basyp qalǵan aımaqta 13 qystaýda 13 sharýa qojalyǵy otyr. Túnde UQK bólgen tikushaqpen 13 adamdy evakýasııalap, aman-esen Jezqazǵan qalasyna jetkizdik. Búgin túnde qaıta jańbyr jaýyp, sý deńgeıi taǵy kóterilýi múmkin. Sondyqtan sý basyp qalǵan Ekidiń, Qyzyl juldyz aýyldarynyń turǵyndaryn evakýasııalaýdy kózdep otyrmyz. Búgingi tańdaǵy basty maqsat – qyzyl sýdan tóngen qaýipten adamdardyń ómirin arashalap qalý. Al sý basyp qalǵan aýlanyń, sý kirgen úıdiń sany, budan ózge de shyǵyndardy keıin esepteımiz. Taǵy qaıtalap aıtamyn, qazirgi ýaqytta eń aldymen turǵyndarǵa tónip turǵan qaýiptiń betin qaıtarý kerek. Sondyqtan qazir oıpań jerlerde turǵan aýyl turǵyndaryn ushaqpen, qaıyqpen, jol talǵamaıtyn qýatty kólikter­men evakýasııalaýǵa kúsh salyp jatyrmyz», dedi Q.Qasym.

Sınoptık-mamandar mundaı alapat tasqynnyń 1990 jyldan beri bolmaǵanyn aıtady. Bıyl qys boıy túsken qardyń mólsheri jyldaǵydan eki ese kóp boldy. Munyń syrtynda, erigen qar sýynyń birazyn jylda jer sińirip alatyn. Alaıda ótken kúz jaýyn-shashyndy bolǵandyqtan, topyraq qabatyna tereńdigi jarty metrden bir metrge deıin jetetin toń baılanyp qalǵan. Sondyqtan erigen qar sýy bıyl jyldaǵydaı jerge sińip ketpeı, eldi mekenderge qaraı aqqan. Arqalyq qalasyna qarasty aýyldar men Amangeldi, Jangeldın aýdandarynyń halqy negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysady. Sondyqtan bul óńirdegi eldi mekenderdiń bári sharýashylyqtyń qolaıyna qaraı ózenderge jaqyn jaǵalaýlarda otyr. Ushy-qıyrsyz daladan jylystap aqqan sýdyń aýyldy alystan aınalyp ótpeı, eldi mekenderge bir kúnniń ishinde basa-kóktep kirip jatqanynyń basty sebebi osy.

«Sý tasqyny bolyp jat­qan óńirde kún-tún demeı qut­qarý­shylar jumys istep jatyr. Olardyń ishinde Qostanaı oblys­tyq TJ departamentiniń qyzmet­kerleri, Tótenshe jaǵ­daı mınıstrligine qarasty Qaraǵan­dydaǵy №52859 áskerı bóli­miniń 50 sarbazy, 60 tehnıkasy, qýatty motosorǵy, qaıyqtary bar Qyzylorda oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń 31 qyz­metkeri bar. Oblys ákimi de jedel shtabpen birge apat aımaǵynda júr. Qyzyl sýǵa qarsy kúres sharalaryna jergilikti atqarýshy organdar men TJD kúshterinen qural­ǵan 642 adam, 240 tehnıka jumyl­dyryldy», dedi Q.Qasym.

Oıanǵan daladan qozǵalǵan qyzyl sý, ásirese, Arqalyq óńirin­degi eldi mekender men Aman­geldi aýdanyna qıyn tıip otyr. Jangeldın aýdanynda avtokólik joldaryn ár jerden sý jyryp ketip, jol qatynasy qıyndap jatyr. Al Arqalyqtyń mańaıyndaǵy Qyzyljuldyz, Ekidiń aýyldary sý ortasynda qalyp qoıǵan. Qyzyljuldyzda – 185, Ekidińde 240 adam turady.

«Atalǵan eldi mekenderdegi keıbir turǵyndar malyn, múlkin oılap, evakýasııalaýǵa kelisim bermeýi múmkin. Biraq biz baryn­sha túsindirý jumysyn júrgizip, turǵyndardyń bárin qaýipsiz jerge shyǵarýǵa daıynbyz. О́ıt­keni túnde sýdyń deńgeıi eki sa­ǵat­tyń ishinde eki metrge kóte­ril­gen. Keıbir úı­lerge sý kirip ketti. Sondyqtan atal­ǵan eki aýyldyń halqyn aldyn ala kóshirý jumystaryn qolǵa alyp jatyrmyz», dedi oblystyq TJD basshysy.

Oblystyq TJD ókilderi Arqalyq qalasyna qarasty Novyı, Rodına, Severnyı, Dachnyı eldi mekenderindegi 12 jeke turǵyn úı men 20 aýladan 14 myń tekshe metrden asa erigen qar sýy sorǵy­tylǵanyn habarlaǵan. Alaıda jergilikti turǵyndar qarǵyn sýǵa qutqarýshylardyń qaıraty jetiń­kiremeı jatqanyn aıtady.

«Arqalyqtyń janyndaǵy jer úıi bar eldi mekenderdiń bári sýǵa ketip jatyr. TJ qyzmetkerleri kúni-túni jumys istep jatyr. Biraq qystaýdaǵy adamdardy kóshirýge barǵan tikushaqtardyń janarmaıy túgesilip, mı dalada qalyp jatyr. Amangeldi, Sarytorǵaı jaǵy sýdyń astynda qazir. Mal ketip jatyr. Ekidińdegi bir úıden 22 bas qara mal ketti, bir úıdiń 150 bastaı qoıyn sý alyp ketti. Jaǵdaı qıyn bolyp tur. О́ıtkeni toń áli jibigen joq, aınala muz. Erigen qar sýy jerge sińbeı, muzdyń ústimen ketip jatyr», deıdi arqalyq qalasynyń turǵyny Ábýǵalı Maqatov.

Amangeldi kentine 25 naýryzda kele bastaǵan qyrdyń qarǵyn sýy bir kúnniń ishinde birneshe kósheni basyp qalyp, kólge aınaldyryp jibergen. Osydan keıin aýyl turǵyndary 12 úıge sý kirip, qoradaǵy malǵa qaýip tóne bastaǵanyn, qoraǵa kirgen sýdan usaq maldyń jańa tóli ólip jatqanyn aıtyp dabyl qaqqan.

Tasqynǵa qarsy is-sharalar barysynda turǵyndar men qutqa­rýshylar jabylyp júrip sý kirip jatqan arnalarǵa myń tonnanyń ústinde topyraq tógip, 300-den asa qapshyq tósegen. Jeke turǵyn úılerdiń aýlasyna ınertti materıaldar tóseldi.

Aýdandyq tótenshe jaǵ­daı bó­liminiń basshysy Serik Tóleý­baıdyń aıtýynsha, S.Seı­fýl­lın kóshesindegi úılerdiń aýlasynan 4 myń sharshy metrden asa sý shyǵarylǵan. Aýdan ortalyǵyna jaqyn jerdegi Abaı kóshesindegi sý qaıtadan qata bastaǵan. Ha­lyqty evakýasııalaý úshin 45 tósektik oryn ázirlengen. Alaıda aýyl turǵyndary evakýasııadan bas tartyp otyr.

Oblys ákimdiginiń málimetinshe, keıingi bir kúnniń ishinde Arqalyq, Jitiqara óńiri men Jangeldın, Amangeldi aýdandarynda 21 myń tekshe metr qyzyl sý shyǵarylǵan. Alaıda erigen qar sýy des berer emes, Severnyı kentinde taǵy 10 úı sý astynda qalyp otyr. Qazir munda qýatty motosorǵylar jumys istep jatyr.

«Arqalyq qalasynyń mańyn­daǵy Sarybas qystaýynan 3 adam áýe joly arqyly, Juman qys­taýynan 21 adam qaıyqpen evakýasııalandy. Endi 4 qystaýdan 15 adam­dy qutqarý jumystary júrip jatyr. Sarytorǵaı ózenindegi sý deńgeıiniń kóterilýine baılanys­ty Qyzyljuldyz aýlynyń 100 turǵyny Qaıyńdy aýlyna evakýa­sııalandy», dep málimdedi oblys ákimdiginiń baspasóz qyzmeti.

Qostanaı oblysy