Sahnada – «Mahabbat, qyzyq mol jyldar»

Spektakl rejısseri G.Qamys­baeva romannyń sahnalyq nus­qasyn ózi jasap, surapyl so­ǵystan aman kelgen Erbol men jas arý Meńtaı ekeýiniń arasyndaǵy móldir mahabbatty kórsetýdi maqsat etken. Qoıylym bas­tal­ǵanda ekrannan kórsetilgen bes mınýttyq kirispe «fılm» Erboldyń soǵystan aman oral­ǵanyn jáne buryn bitirmeı qal­ǵan oqýyn jalǵastyrý úshin ýnıversıtettiń 33 aýdıtorııasyn izdep kelip, esiktiń tutqasyn ustap turǵan sátimen aıaqtalady. Ekrandaǵy kórinis bite salysymen sahnaǵa Erbol – S.Maqsotov shyǵyp, joǵaryda ózi aıtqan aýdıtorııaǵa kiredi. Rejısserdiń bul tásili zalda otyrǵan kórer­menniń spektakl oqıǵasyna bir­den qyzyǵýshylyqpen qaraýyna oń áserin tıgizdi. G.Qamysbaeva sýretshi T.Koesovpen birlese oty­­ryp, mýl­tı­medııalyq sseno­gra­fııanyń element­terin utymdy paıdalanǵan. Sahnada ti­zilip turǵan oryndyqtar birese kınoteatr zaly, endi birde dáris ótetin aýdı­torııaǵa aınalyp otyrady. Sonymen birge, spektakldiń romantıkalyq áserin kúsheıtý úshin rejısser beınerolıkterdi ornymen paıdalanǵan.

Máńgilik mahabbat taqyrybyn arqaý etken kólemdi romandy bir jarym saǵatqa syıdyra bilgen rejısser oqıǵanyń tú­sinikti bolýyn erekshe qadaǵalaǵan. Ol sahnadaǵy barlyq áreketti Erbol men Meńtaı beınesiniń ashylýyna baǵyttap, bir jelige negizdegen. Degenmen romandy oqymaǵan kórermenge spektakldiń keı tustary sál tú­siniksizdeý boldy. Naq­tylap aıtqanda, «Qyzyl kórpe» óle­ńiniń jazylýy úrdisi kórsetilmeı birden sahnadan oqylady. Sol tárizdi qatysýshy keıipkerlerdiń arasynda Tana men Zaman bolǵan joq. Biraq spektakl sońynda olardyń ómiri týraly Erboldyń baıandaýy, kórermenderge túsiniksiz boldy. Spektakl sońynda ekrandaǵy beıne-rolık toqtap qalǵannan keıin, Erboldyń qorytyndy mo­nologi sozylyp ketti. Bul tus­taǵy vıdeo men keıipker sóziniń uzaqtyǵy rettelmegen.

Qoıylymda rejısser kileń jas ak­terlerdi tańdap, úsh qurammen erinbeı-jalyqpaı jumys istep, ár oryndaýshynyń ereksheligin ashýǵa umtylǵanyn atap ótkenimiz jón. Biz kórgen spektaklde Erbol rólin oınaǵan akter S.Maqsotovtyń keıipkeri kileń qyzdardyń arasynda ózin erkin ustaı almaıtyn uıalshaq, jýas bolyp beınelendi. Spektakl oqıǵasynyń órbýine saı Erboldyń basynan nebir jaǵ­daılar ótedi. Biraq akter alǵashqy sahnada qalaı bolsa, sońyna deıin bir qalyptan ózgergen joq. Iаǵnı ji­gittiń Meńtaıǵa ǵashyqtyq se­zimin bildire almaýy, odan keıin aramza jigittiń quryǵyna túsip qalǵan súıiktisine mahabbatynyń máńgilik ekenin aıtyp onymen tabysýy akterden psıhologııalyq tebirenis pen aıshyqty emosııalardy qajet etedi. Aldaǵy ýaqytta akter óz keıipkeriniń jazýshylyq bolmysy men shyǵarmashylyq adamǵa tán suń­ǵyla qagilezdigin jáne onyń ishki jan tebirenisterin shynaıy jetkizýge mán bergeni jón. О́ıtkeni roman avtory Erbol beınesi arqyly mahabbattyń móldirligin, súıe bilgen jigittiń asyl se­ziminiń tunyqtyǵyn, adam­shylyq qasıet­teriniń joǵary­lyǵyn dáriptegen. Olaı bolsa, spektakldegi Erbol da osy bıikten kórinýge tıis.

Meńtaı rólindegi G.Rys­qa­lı­dyń syrt­qy keskin-kelbeti, qımyl-qozǵalysy keıipker tabı­ǵatynan alshaq ketpegen. Jas aktrısa boıjetkenniń uıańdyǵyn, Erbolǵa degen ǵashyqtyq se­zimin, Tuma­jannyń aldaýyna túsip, opyq jegen qyzdyń psıhologııalyq kúızelisterin jet­kizýge talpyndy. Biraq aktrısa oıynynda qyzdyń ómirge qushtarlyǵy men adamdy dúr silkindirer mahabbat qudireti, sodan týyndaıtyn jan tolqyny, júrek lúpili kórinbedi. Oryndaýshynyń sóıleý mánerinde jasandylyq oryn alǵan.

Rejısserlik sheshimde Meń­taıdyń syrtqy kıimderi basqa qyzdardan erekshelenbegen. Kostıým sýretshisi T.Koesov ta bul jaǵyn eskermegen eken. Spek­takldiń alǵashqy sahnasynda Meńtaı Erboldyń kózine ottaı basylatyndaı bolyp daralanbady. Bastapqy sahnalarda qyzdyń kıimi aqshyl tústi bolsa, al Tuma­taımen kezdesken­nen keıin basqa túske ózgerse, onyń jan-dú­nıe­sindegi qu­by­lystardyń tereń ashylýyna áse­rin tıgizetin edi. Sol sııaq­ty Meńtaıdyń jelkesine túıip alǵan shashy da ony tym eresek etip kórsetip turdy. Syrt jaq­tan qaraǵanda jas arýdyń su­lýlyǵy men náziktigin árleı túsý úshin oǵan qos burym jetispeı qalǵandaı boldy.

Spektakldiń optımıstik rýhyn kóterip turǵan Jomartbek pen Zaıkúl beıneleri jańa qy­rynan ashylǵan. Bir-birin qas-qabaqtan uǵysqan Á.Serikbaev pen T.Amanǵalıeva sahnada erkin áreket jasap, ádemi akterlik dýet­ke qol jetkizgen. Jomartbek Á.Serikbaev oıynynda tilge sheshen, jylpos ári pysyq jigit bolyp keıipteldi. Onyń Zaıkúlmen jáne birge oqıtyn qyz-jigittermen jarasymdy qal­jyńdasýy, sózdi oınata bilýi akterdiń izdenisin kórsetedi.

T.Amanǵalıevanyń Zaıkúli ashyq, jarqyn minezimen baýrap alady. Ak­trı­sanyń sóılegen sózinen, qımyl-qozǵalystarynan ózine ne kerek ekenin jaqsy bile­tin qyz beınesin kórdik. Kóp­shiliktiń aldynda biliminiń taıaz ekeni baıqalyp qalsa da, únemi ázilge buryp, ózin joǵary qoıatyn Zaıkúldiń alǵanynan qaıt­paıtyn birbetkeıligi ılanymdy shyqty. Sózdi ústemelep aıtý, qarsylasynyń betin qaıtaryp tastaý, óz pikirine basqalardy sendirýge umtylý – qyzdyń basty tásili. Oryndaýshy óz keıipkerin qaı zamanda da «aýyrdyń astymen, jeńildiń ústimen» janyn qına­maı ómir súretin qyzdardyń jıyntyq beınesine kótere aldy. T.Amanǵalıeva róldiń komedııalyq boıaýyn shamadan tys qalyńdatpaı, sahnalyq ólshemdi berik ustaýy onyń oryndaýshylyq sheberliginiń jetilip kele jatqandyǵynan habardar etedi. Rejısser men kos­tıým sýretshisi bul keıipkerge qa­ra emes, qyzyl tústi kóılek kı­gizse, onyń minezine laıyq bolar edi.

Qoıylymnyń tartysyn shıratatyn keıipkerdiń biri – Tumajan. Bul róldi somdaǵan A.Orynbaev Tumajannyń rýhanı pasyq­tyǵyn, qýlyǵyn, jeke basy­nyń qamyn ǵana oılaı­tyn ózimshildigi men náp­siqumarlyǵyn shynaıy keıiptedi. Degenmen rejıs­ser bul beıneniń áreket aıasyn shek­tep tastaǵan­dyqtan, akter keıip­kerdiń basynan oqıǵalardy kó­birek baıandap ketken. Soǵan qaramastan Meń­­taıdaı pák arýdy maıdanda qaza tapqan aǵasynyń ýádesimen matap, qolyna aldap tú­sir­gen jigittiń áre­ketine akter áleý­mettik mazmun, beınelik sı­pat bere aldy. Erboldyń aldynda Meń­taımen ótkizgen úsh kúni men úsh túnin aýzynan sýy quryp aıtatyn sahnada Tu­ma­jannyń aqylsyzdyǵy, bos keý­de maqtanshaqtyǵy aı­qyndala túsedi. Ásirese qyzdar týraly oıyn bildiretin tusta temeki tú­ti­nin qushyrlana soryp, aıa­ǵymen taptap óshirý arqyly Meńtaıdy sol temeki tuqylyndaı tap­ta­ǵanyn aıǵaqtaıdy. Rejısser tarapynan tabylǵan bul áreketti akter óz tarapynan jandandyryp Tumajannyń rýhanı jutańdyǵyn, moraldyq ustamsyzdyǵyn te­reń­­detip kórsetýde utymdy oınat­ty. Keıipker boıyndaǵy keleńsizdikterdi berýde akter al­shań basyp, sózdi asyqpaı aıtyp, arasynda surqııalanyp kúlý arqyly jetkizdi. Bul ról A.Orynbaevtyń sheberligin shyń­daýǵa erkin bara alatyn qabiletin kórsetip berdi.

Spektakldiń janrlyq sıpatyna, qarqyn-yrǵaǵyna ekpin beretin kóp­shilik sahnalardyń birinde rejısser ul men qyzdyń ádebine qatysty avtor oılarynyń halqymyzdyń ar-ojdan týraly taǵylymdy tárbıesimen astasyp jatqandyǵymen ádemi úı­lestirgen. Máselen, stýdent qyz-jigitter bas qosa­tyn sahnada Meńtaı anasynan jazyp alǵan naqyl sózderdi asa ıbaly qalypta oqyp beredi. Qyz aýzymen aıtylatyn: «Eshqashan eshkimdi jamandama. Eń jaman degen adamnyń da óz jaqsylyǵy bolady», «Qyzǵa qatty kúlýdiń qajeti joq. Jigitterge onyń jymıǵany da jetip jatyr», – degen sózder kórermenge úlken oı tastaıdy. Shynymen de, halqymyzdyń ǵa­syrlar boıy ózek­tiligin joǵaltpaǵan moral­dyq-etıkalyq dástúrlerin qazirgi kezde de jastardyń boıyna sińirý qa­jettigi spektakldiń negizgi ıdeıa­sy bolyp oqylyp turdy.

Rejısserlik sheshimde kópshilik sah­nasyndaǵy qyzdardyń janynda únemi jas jigitter júredi. Bul – soǵystan keıingi jyldary qyrmyzydaı qulpyrǵan arý­lardyń qııalyndaǵy azamattar bolyp elesteıdi. Sahnada juptasyp bılegen jastardyń plastıkalyq ádemi qımyl-qozǵalystary (bıin qoıǵan horeograf K.Mýkatanova) spektakldiń lırıkalyq boıaýyn kúsheıte túsken.

Qoıylymda Ǵalymjan Mol­dana­zar­dyń «Mahabbatym» degen áni leıtmotıv etip alynyp, mahabbat pen jastyqtyń le­bin be­rýde aıryqsha sezimge bólep otyrady.

Túıindep aıtqanda, spektaklde jas­tar­dyń qarym-qatynasy, adamgershilik pen azamattyq boryshty seziný, mahabbat aldyn­daǵy adaldyq syndy úlken oılar aıtylǵan. О́zindik izdenis jo­ly bar, shyǵarmashylyq baǵyt-baǵdary aıqyn, ak­terlik quramy kásibı mamandardan ja­saqtalǵan bul teatr ujymynyń jańa premerasyna sáttilik tileımiz.

Baqyt NURPEIIS,

ónertaný doktory, T.Júrgenov atyndaǵy QUО́A professory