Importtalatyn azyq-túlikterdiń arasynda gendik túrlendirilgen ónimder kezdesýi múmkin. Sol úshin et ónimderin senimdi saýda oryndarynan satyp alý qajet. Búgingi tańda jasandy et óndirisi óris alyp barady. Sondyqtan qajet bolǵan jaǵdaıda veterınalyq qujattary naqtylanǵan, sanıtarlyq qadaǵalaý oryndarynan ruqsaty bar tabıǵı et ónimderin tutynǵan jón. Bul pikirdi S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıversıtetiniń nýtrısıologııa kafedrasynyń dosenti, Ulttyq salaýatty taǵamtaný ortalyǵynyń mamany Aıgúl Qojahmetova alǵa tartyp otyr.
Aıgúl Naǵashybekqyzy osy oraıda un ónimderin tańdaǵanda da quramynda kebegi bar ekinshi sortty un ónimderin tańdaǵan abzal ekenin aıtty. Búginde kóptegen óndirýshi bıdaıdy óńdep, joǵary sortty unǵa aınaldyryp, onyń paıdasynan góri, tabysyna mán berip ketti. Al qara bıdaıdan pisken nandardyń, dıirmende tartylǵan kebekti unnyń V dárýmenine, talshyqtarǵa óte baı ekenin kóp jaǵdaıda nazar aýdara bermeımiz.
Qazirgi kezde áleýmettik jelilerde durys tamaqtanýdy nasıhattaıtyn ári artyq salmaqty túsirýge kómektesetin jelilik kompanııalar jumysy jandanyp tur. Bul rette A.Qojahmetova ádette ózderin nýtrısıolog retinde jarnamalap, as mázirine qatysty keńes beretin mamandarǵa saýatty kózqaraspen qaraý qajettigin atap ótti.
«Jelide ádemi sóılep otyrǵannyń bári birdeı – kásibı maman emes. Kóp jaǵdaıda olardyń keńesinen keıin densaýlyǵyn buzyp alǵandary da kezdesedi. Medısınalyq bilim alǵan mamandarǵa qaraǵanda, qysqamerzimdi kýrstardy onlaın oqyp alǵandar ózderin kásibı maman, nýtrısıolog sheber retinde kórsete alady. Olardyń kópshiligi shetelderden qysqamerzimdi kýrstardy bitirip, sóıleý sheberligin arttyryp, psıhologııa kýrstarynan ótip, aýdıtorııaǵa áser etý sheberligin myqtap meńgergen bolýy múmkin. Sondyqtan arnaıy bilimi bar nýtrısıologter keńesine júgingen jón. Oǵan arnaıy memlekettik tirkelgen qujaty arqyly kóz jetkizýge bolady. О́kinishke qaraı, respýblıkada nýtrısıologter daıyndaıtyn birde-bir oqý orny joq. Tek bıylǵy oqý jylynan bastap S.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ-da nýtrısıologııa bilim baǵdarlamasy boıynsha magıstratýrada mamandar daıarlana bastady. Al olar tájirıbede áli iske kirise qoıǵan joq. Buǵan qosa eki jyldyq daıyndyqtan ótken Reseıdiń preventıvti medısına baǵytyndaǵy nýtrısıologterdi kásibı maman retinde qabyldaýǵa bolady», deıdi ǵalym.
Búginde Qazaq taǵamtaný akademııasy taǵamdardyń qaýipsizdigi, ýyttylyǵy, radıoaktıvtiligi, bıologııalyq qundylyǵyna qatysty zerthanalyq zertteýler júrgizetin bolsa, Almaty tehnologııalyq ýnıversıteti azyq-túlik qaýipsizdigi, standarttaý men sertıfıkattaý salasyndaǵy mamandardy daıyndaıdy. Al joǵary oqý oryndarynda nýtrısıologterdi kásibı klasıfıkatorǵa engizý jaǵy endi-endi qolǵa alyna bastady. Desek te, Aıgúl Naǵashybekqyzy atap ótkendeı, elimizde taǵam sapasyn durystaýǵa keńes beretin mamandar bolǵanymen, jurtshylyqty durys tamaqtanýǵa úıretetin nýtrısıologter, durys tamaqtanbaý saldarynan týyndaıtyn aýrýlardyń aldyn alatyn dıetologterdi daıyndaý isi keıingi on jylda kásibı standarttar tiziminen yǵysyp, kenje qaldy. Qazirgi kezde kásibı dıetologter daıarlaý isi de óte ózekti bolyp otyrǵandyqtan, bul iske de endi ǵana kóńil bóline bastady.
Keıingi jyldarda eresekter ǵana emes, balalar arasynda artyq salmaq kórsetkishi artyp barady. IýNISEF, DDU túrli bastamasy negizinde júrgizilgen ǵylymı zertteýlerge sáıkes, 7-18 jas aralyǵyndaǵy balalar arasyndaǵy artyq salmaq kórsetkishi 25 paıyzǵa artqanyn baıqaýǵa bolady. Balalar aǵzasyndaǵy zat almasýdaǵy buzylystar olardyń densaýlyǵyna ǵana emes, bútindeı qoǵamǵa keri yqpal tıgizedi. Eseıe kelip, qoǵamǵa paıdasyn tıgizetin jasta kerisinshe, olardy artyq salmaqtan emdeý qosymsha shyǵynǵa ákeletini sózsiz.
Qazir elimizde qolǵa alynǵan «Ulttyq mektep ashanasy» jobasy balalardyń tamaqtanýynda qordalanǵan birqatar máseleniń sheshilýine yqpalyn tıgizeri sózsiz. О́ıtkeni mektep ashanasyndaǵy as mázirine 50 ulttyq taǵam enedi. Qanatqaqty joba aıasynda mektepterde oqýshylar et, qurt, jent, kójemen tamaqtanatyn boldy.
Sonymen qatar ǵalymnyń aıtýynsha, sańyraýqulaqtaı qaptaǵan túrli ashana, jedel taǵam dúńgirshekterinde daıyndalatyn taǵamdarǵa talǵam kerek. Búginde bala ǵana emes, bútindeı otbasynyń zııandy taǵamdardy tutynýy qalypty jaǵdaıǵa aınalyp barady. Ýaqyt únemdeý maqsatynda jedel daıyndalatyn taǵamdarǵa tapsyrys berý arqyly onyń taǵamdyq quramyna asa mán berilmeıdi. Sapa sertıfıkaty tekserilmeıdi. Sondyqtan balalardy tamaqtandyrýda qazirgi kún údesine sáıkes kelmeıtin normalardy ózgertý qajet. Iаǵnı jańa zaman balalary úshin jańasha as máziri kerek. Osy oraıda halqymyzdyń qunarly, nárli ulttyq taǵamdaryn kúndelikti as mázirine engizý ýaqyt talabynan týyp otyr.
ALMATY