Aqmola oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń kórme zalynda Abylaı hannyń nemeresi, Ýálı hannyń uly, zamanynda Kókshetaý okrýginiń aǵa sultany bolǵan Shyńǵys kıgen shapan tarıhtan syr shertedi.
Bolmysy bólek aqshyl kók tústi, ózgeshe pishindi shapan alystan kóz tartady. Zamanynda kirpııaz, bekzat tóreniń ıyǵyna ilgen dúnıesi. Taza jibekten jasalǵan. Burynǵylar buıymnyń baǵasyn bilgen-aý. Altyn jippen ósimdik beıneles, ádemi bederlermen kestelenipti. Kórgen jannyń kózin arbaıtyn kórkemdiktiń astary osynda jatqan shyǵar. Búginge jetken derekterge qaraǵanda altynmen kestelengen shapandy 1855 jyly Sankt-Peterbýrg qalasynda Shyńǵys Ýálıhanovqa orys patshasy II Aleksandr syılaǵan. 1969 jyly Syrymbet taýynyń etegin jaılaǵan Ýálıhanovtar áýletiniń urpaǵy Jetpisbaı Myrzabaev mýzeıge tapsyrypty.
Tóreniń ata qonysynda tylsym tarıh tunyp tur. Aıǵanym hanymǵa, qazaqtyń asyl perzenti Shoqanǵa qatysty qanshama qundy dúnıe. Bireýin ǵana aıta ketelik. Sol saparymyzda jaqsylar ushqan jasyl taýdyń etegindegi Aıǵanym qonysynda bolǵanbyz. Kóne zamannan kúmbirletip syr shertetin jıhazdar sol kúıi tur eken. Aralyq qabyrǵalar men kireberisterge shamdar ilingen. Jumsaq dıvan, oǵan jabylǵan ártúrli ań terileri. Kóne buıymdardyń barlyǵy osy bir úıde sol zamannyń ózinde óner men mádenıettiń shýaǵy kilkip turǵandyǵyn kórsetedi. Ol zamannan beri qanshama ýaqyt ótpedi deseńizshi. Tarıhı qujattar bul keshenniń 1824 jyldan 1834 jylǵa deıin salynǵandyǵyn aıǵaqtaıdy. Sol zamanda qazaq dalasyn zerttep, jergilikti halyqtyń tynys-tirshiligi týraly qundy derekter qaldyrǵan belgili oqymysty A.K.Geıns Syrymbettegi Aıǵanym Sarǵaldaqqyzynyń murajaıy týraly bylaı dep jazady: «Onyń mekenjaıyn qalyń qaraǵaıly ásem eki taý qorshap turdy. Tastaqty bir qyrqadan asyp yldıǵa túse bergenimizde, kádimgi bizdegi orta qoldy pomeshıkterdiń dástúrinde salynǵan birneshe úı men meshitti kózimiz shaldy. Shyńǵys pen áıeli turǵan ortadaǵy úıdiń jıhazy pomeshıkterdiń jıhazyna uqsaıdy. Zalda 12 pesaǵa deıin oınaıtyn organ qoıylǵan. Aınalar men dýaldyq shamdar ilingen, ortada hrýstaldy, úzbeli salpynshaǵy bar qola shyraǵdan. Esikteri tutylǵan shaǵyn-shaǵyn jibek perdelerdiń shashaq baýlary men órnekteri turpatty, kólemdi bolǵanymen kózge názik kórinedi. Qonaq bólmesine garner nemese Kornılov vazalaryn qoıýdyń ornyna qytaı vazalary qoıylǵan». Saıahatshynyń jazǵan osy jazbalarynda beınelengen buıymdar, úı jıhazdary, qasıetti qara qonystyń ornalasý tártibi dál sol qalpynda jaınap tur.
Kóz kórip, kóńilge túıgen dúnıeni taǵy bir jańǵyrtqymyz kelgeni. Búgingi shapan jaqqan kóńil shyraǵdanynyń shalqýy shyǵar-aý!
Kókshetaý