Tilsiz jaý áli de tizginge yryq bermeı tur. Elimizdiń bes aımaǵyndaǵy sý qoımalary kemerine kelip qaldy. Ásirese batys óńirindegi ózen sýlarynyń deńgeıi kún saıyn órlep bara jatqany baıqalady. Soǵan saı memlekettik qurylymdarmen birge jurtshylyq ta taıly-tuıaǵy qalmaı Jaıyqtyń jaǵasynda damylsyz damby salyp, kele jatqan qaýiptiń aldyn alýǵa jumyldy.
Qaýip seıilmeı tur
Sý tasqyny jaǵdaıy týraly Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda TJM Azamattyq qorǵanys jáne áskerı bólimder komıtetiniń aǵa ofıseri Saıpash Erasyl jedel aqparat berdi. Onyń deregi boıynsha Aqtóbe, Aqmola, Qostanaı, Shyǵys Qazaqstan, Atyraý jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda 3 358 jeke turǵyn úı, 326 aýla jáne 2 089 saıajaı úıleri sý astynda qalyp otyr. Sondaı-aq respýblıkalyq, oblystyq jáne jergilikti mańyzy bar avtojoldardaǵy 100 avtojoldyń, onyń ishinde 9 kópir jáne 91 jol tósemin sý shaıǵan. 114 joldy sý shaıǵan. Qazir elimizdiń 69 eldi mekeninde kólik qatynasy úzilgen. Azamattyq qorǵaý qyzmetterimen 80 myńnan asa adam qutqarylǵan, onyń ishinde 29 myńǵa jýyq bala bar. 7 656 adam qaýipsiz jerge ornalastyryldy.
TJM jáne jergilikti atqarýshy organdardyń kúshimen 7,9 mln tekshe metrden asa erigen sý tartylǵanyn, 1 mln-nan asa qap qum, 1 myń tonna ınertti materıal tóselgenin jetkizdi. Sondaı-aq avarııalyq-qutqarý jumystaryna 18 myńǵa jýyq adam, 3,5 myńǵa jýyq tehnıka, 9 áýe kemesi jumyldyrylǵan.
«Elimizdiń 9 óńiri – Aqtóbe, Qostanaı, Batys Qazaqstan, Ulytaý, Aqmola, Qaraǵandy, Atyraý, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan oblystarynda jergilikti aýqymdaǵy 29 tótenshe jaǵdaı jarııalandy. 20 óńirde respýblıkalyq jáne oblystyq jedel shtabtar jumys istep jatyr», dedi ol.
Batys Qazaqstan oblysynda da sý basý qaýpi seıilgen joq. Oblys ortalyǵy men 4 aýdanǵa qater tónip tur. Máselen, Aqjaıyq, Báıterek, Bórli, Terekti aýdandary Jaıyqtyń boıynda ornalasqan. Jaıyq – Reseıdiń Chelıabi oblysynan keletin ózen. Keıingi kúnderi sý kólemi 2 140 tekshe metrge deıin jetken.
Aýa raıy alańdatady
Sınoptıkter Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Almaty, Batys Qazaqstan, Jambyl, Pavlodar oblystary boıynsha 9 gıdrologııalyq daýyldy eskertý jarııalady. Boljamdy respýblıkalyq aqparattyq shtabta ótken brıfıngte «Qazgıdromet» RMK baspasóz hatshysy Alına Ismaǵulova málimdedi.
Onyń aıtýynsha, soltústik-batysta, soltústikte, respýblıkanyń ortalyǵynda jaýyn-shashyn jaýady. Máselen, SQO boıynsha 9-11 sáýirde Esil ózen salalarynda erigen sý aǵynynyń qarqyny kúsheıip, muz erip, sý deńgeıi shektik belgilerge deıin kúrt kóterilýi yqtımal. Almaty oblysynda 9-10 sáýir aralyǵynda jaýyn-shashyn mol bolýyna baılanysty taýdaǵy erigen qar sýymen ózender kóteriledi dep boljanady. Bul rette tasqyn bolýy múmkin. Sondaı-aq Úlken jáne Kishi Almaty ózenderiniń basseınderine qar kóshkini túsý qaýpi bar. Al Aqmola oblysy Atbasar aýdanyndaǵy Jabaı ózeni arnasynan asady deıdi mamandar.
«Eldiń soltústik-batysynda, soltústiginde túnde jaýyn-shashyn (jańbyr-qar aralas) bolady, kúndiz jańbyr jaýady, ońtústik-shyǵystyń taýly aımaqtarynda jaýyn-shashyn jaýady, shyǵys, ońtústik, ońtústik-shyǵys oblystarynda qatty jańbyr jaýyp, naızaǵaı oınaıdy. Tek eldiń batysynda, ońtústik-batysynda jaýyn-shashynsyz aýa raıy turaqty», dedi A.Ismaǵulova.
Eldiń bir bóliginde tuman, jeldiń kúsheıýi, soltústiginde kóktaıǵaq, ońtústiginde, ońtústik-shyǵysynda daýyl turyp, burshaq jaýady dep boljanady.
El degende kómekke ázir
Tasqynǵa – tosqyn bolýǵa kirisken eriktilerdiń sany kún saıyn ósip jatyr. Jergilikti jurtshylyqpen birge 25 myńnan asa volonter qyzmet kórsetip júr. Eriktilerdiń eń basty atqaryp jatqan jumysy – zardap shekken turǵyndardy ystyq tamaqpen, jyly kıimmen, jatatyn tósek oryndarymen qamtamasyz etý. Qazirgi ýaqytta zardap shekken jandarǵa dári-dármektermen qamtamasyz etý jumystary uıymdastyrylyp jatyr. Bul jóninde «Ulttyq volonterlik jeli» uıymynyń ókili Aıbek Dosymbetov aıtyp berdi.
«Volonterler qutqarýshylardy ystyq tamaqpen qamtý jumystaryn jasap jatyr. Barlyq 20 aımaqta jedel jeri telefondary iske qosylǵan. Gýmanıtarlyq kómek jınaý ortalyqtary ashylyp, bul kómek zardap shekken aımaqtarǵa jiberilýde. Qazirge deıin el boıynsha 550 tonnadan asa gýmanıtarlyq kómek jınaldy. Bul kómektiń 370 tonnasy qajetti eldi mekenderge jetkizildi. Respýblıka boıynsha 25 myńnan asa volonter túrli qyzmet kórsetip jatyr», dedi ol.
Buǵan qosa elimizdegi jaǵdaıǵa shet memleketter de alańdaýshylyq bildirip otyr. Sý tasqynynan zardap shekkenderge gýmanıtarlyq kómektiń aldyńǵy legi baýyrlas Qyrǵyz elinen jetti. Gýmanıtarlyq júkti Qyrǵyz Respýblıkasy TJM vıse-mınıstri Ýrmatbek Shamyrqanov bastap alyp keldi. Azyq-túlik, kıim-keshek, tósek-oryn jabdyqtary, jylytqyshtar t.b. túrindegi gýmanıtarlyq júk Atyraý, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Qostanaı oblystarynyń turǵyndaryna jiberilip jatyr. Sonymen qatar baýyrlas Túrkııa elinen de osyndaı kómek kele jatqan kórinedi.
Aıtyp kelmeıtin apatqa alańdaýly jurt judyryqtaı jumylyp, qıyndyqty birge eńserip jatqany kúpti kóńilge demeý beretini ras. Ásirese Aqtaý – Atyraý arasynda mańǵystaýlyq taksıshiler jurtty tegin tasymaldap júrgeni kópshilikti qýantty. Buǵan qosa memlekettik kúshtik qurylymdar da elmen birge kún-tún demeı qaltqysyz qyzmet qylyp jatqanyn baıqaýǵa bolady. «Saýsaq birikpeı, ıne ilikpeıdi» demekshi, jelide jarııalanyp jatqan eldiń birligine qarap, eldi selge de, jelge de jibermes jigerlerine tánti bolasyz. Qazir bizge keregi de – osy.