Balyq kásibiniń babyn tapqan

Saýran aýdany Ibata eldi mekeniniń tur­ǵyny, jeke ká­sip­ker Jasýr Mýmınov arnaıy basseınde balyq ósiredi. Mem­lekettik «Aýyl amanaty» baǵ­dar­lamasy aıasynda 2,5 pa­ıyzben 8,5 mln teńge nesıege 16 tekshe metrlik 4 basseın, balyq jemi jáne qajetti jabdyqtar men 10 gramdyq shabaqtar satyp alǵan. Bir basseınde 1500 forel balyǵynyń shabaǵyn ósirip jatyr. On gramdyq shabaqty taýarlyq deńgeıge, ıaǵnı 350 gramǵa jetkizý úshin keminde 6 aı baǵyp, kútedi. Taýarlyq deń­geı­ge jetkende bir basseınde shamamen 500 kılo balyq ósip shyǵady. Balyqshylardyń aıtýynsha, forel shabaǵynyń bireýi naryqta 80-100 teńge, taýarly balyqtyń bir kılosy 2800-3000 teńge bolady eken. Búgin­de bes azamatty turaqty jumyspen qamtyǵan kásipker jylyna 4 tonna balyq satýdy mejelep otyr.

«Sırek kezdesetin kásipke beıimdelý de ońaı emes. О́z kásibin ashamyn degen azamattarǵa atalǵan baǵdarlamanyń múmkin­digi mol, aldaǵy ýaqytta bul isti odan ári keńeıtýdi josparlap otyr­myz», deıdi Jasýr Mýmınov.

Búginde Saýran aýdanynyń aýmaǵynda balyq ósirýmen 18 kásipker aınalyssa, onyń 3-eýi kásibin byltyr iske qos­qan. Al Túlkibas aýdany Aq bıik aýylynyń turǵyny Baýyrjan Tólepbergenov balyq sharýa­shy­ly­ǵyna bala kúnnen qyzyǵyp, kásiptiń násibin kórýdi maqsat tutqan. Osy oraıda ol byl­tyr kúzde Almaty oblysy Esik qalasyndaǵy balyq mekte­bin­de bilimin jetildiredi. Balyq ósirýdiń qyr-syryn meńgerip, jumysyna jospar qurǵan jas kásipker Aq bıik aýylynan arnaıy jer telimin alady. Ony balyq sharýashylyǵyna yńǵaılastyryp, jobasyn jasaıdy. Jeltoqsan aıynda qurylys ju­mysy aıaqtalǵanymen, aýa raıy kásipkerge qolbaılaý bol­ǵan. Sóıtip, balyqty arnaıy orynǵa jýyrda, ıaǵnı naýryz aıynyń basynda jiberýge týra keldi.

«Sáti túsip, jasandy kólshik­ter­ge balyq shashyp jatyrmyz. Dál búgin 10 myń forel balyǵyn jiberdik. Bul názik ári erekshe balyqtardyń biri. Sýdyń salqyndyǵy -10 gradýsty talap etedi. Alda memlekettik qol­daýlardyń sharapatyn kórip, ká­s­ibimizdi keńeıtkim keledi», deıdi jas kásipker Baýyrjan Tilegenov.

Otyrar aýdanynda da balyq sharýashylyǵymen aınalysatyndar qatary artyp keledi. Solardyń biri «RAN» shaǵyn balyq sharýashylyǵynda sazan, aq amýr, mekire syndy balyqtar ósiriledi. Úsh adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Kásiporyn basshysy kelesi jyly 20 basseın salýdy josparlap otyr. Qazirgi tańda óz qarjysy esebinen 4 basseınniń qurylysyn aıaqtap, 18 myń dana shabaqtardy sýǵa jibergen. Mundaǵy 0,20 gektar jerde jylyna 20 tonna balyq óndiriledi. Sharýa kási­bin keńeıtý maqsatynda bıznes ıdeıalardy iske asyrýǵa ar­nalǵan memlekettik grantqa ótinim de beripti. Sonymen qatar «Yrys» MQU-ǵa 8,6 mln teńge jeńildetilgen nesıe alýǵa qujat­tar tapsyrǵan. Joba tolyq iske asqan jaǵdaıda balyq ónimin óndirýdiń jyldyq qýatyn 100 tonnaǵa jetkizbek.

Keles aýdany, Aqtóbe aýyl okrýginiń turǵyny Janat Baýanov ta jalpy aýmaǵy 15 gektar jer teliminde toǵandy kól jasap, taýarly balyq sharýashylyǵymen aınalysady. Kásipker «Janel» sharýa qojalyǵynda ósiriletin balyq kólemin arttyrýdy kóz­dep otyr. Bul oraıda kóldiń bir bóligi jańadan is bastaǵan kásipkerlerge jalǵa berilmek. Bıyl 10-nan astam sharýa «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda arnaıy nesıelendirý boıynsha ótinimder tastap, atalǵan kóldiń bir bóligine alǵashqy balyq shabaqtaryn salý josparlanǵan.

Jalpy, oblysta bul salaǵa qol­daý jaqsy. Mysaly, Shar­dara aýdanynda taýarly balyq sharýashylyǵyn damytýǵa qyzy­ǵý­­shylyq tanytqan 15-ten astam sharýaǵa oblys ákimdigi tarapynan toǵan qazý jumystaryna demeýshilik jasaý qolǵa alyndy. Atap aıtqanda, Qyzylqum kanaly boıynan jalpy aýmaǵy 15,4 gektar jerde 10 dana toǵan qazý jumystaryn «Turan sý» mekemesi tehnıkalarynyń kúshimen atqarý jáne aýdan ákimdigine qajetti janar-jaǵarmaı otynynyń bir bóligin jergilikti demeýshilerdiń kómegimen qamtamasyz etý bo­ıynsha tapsyrma berildi. Búginde Keles, Shardara aýdandarynan 30-dan astam sharýa «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń negizinde balyq sharýashylyǵymen aına­lysýǵa nıet bildirgen.

О́ńirde jasandy jolmen ba­lyq ósirý salasynyń áleýeti jo­ǵary. Balyq sharýashylyǵy ınspeksııasynyń málimetine sáıkes, 2021 jyly – 5706,9 tonna, 2022 jyly – 6120 tonna, 2023 jyly 6660 tonna ta­ýarly balyq óndirildi. О́tken jyly oblystyq bıýdjetten akvaósirýdiń ónim sapasyn arttyrý maqsatynda 31 kásipkerge 500 mln teńge, balyq sharýashylyǵy sýbektileriniń shyǵyndaryn óteý úshin 7 kásipkerge 123,8 mln teńge sýbsıdııa berildi. Sony­men qatar «Túrkistan ÁKK» AQ tarapynan 14 kásipkerge 5,4 mlrd teńge kóleminde nesıe alýǵa qujattar usynylyp, 5 kásipkerge 3,7 mlrd teńge nesıe berý maquldandy. Balyq sharýashylyǵyn damytýdyń óńirlik baǵdarlamasyna sáıkes, 2030 jylǵa deıin taýarlyq balyq ósirý kólemin 20,0 myń tonnaǵa, balyq ónimderi ekspor­ty­nyń kólemin 2 ese, ıaǵnı 7,0 myń tonnaǵa, qaıta óńdeý kásiporyndarynyń júktemesin 100%-ǵa deıin jetkizý kózdelgen.

Baǵdarlama boıynsha bıyl 24 toǵandyq balyq ósirý sharýa­shy­lyǵy tirkelip, 68 jumys orny ashyldy. Oblys aýmaǵynda ornalasqan kásipshilik balyq sharýashylyǵy sý aıdyndaryna 3070 tonna kvota bólinip, balyq aýlaý jumystary jalǵa­syp jatyr. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy negizinde balyq sharýashylyǵyn damytý baǵyty boıynsha 35 kásipkerge 249,5 mln teńge jeńildetilgen nesıe berildi.

Balyq sharýashylyǵy ıns­pek­sııasynyń statıstıkalyq málimetterine súıensek, búginde oblys boıynsha 10 400 tonna ta­ýarly balyq óndirilgen. О́lkedegi kásiporyndar 4900 tonna balyq óńdegen. О́ńirde jańa 93 toǵandy balyq sharýashylyǵy bar. Onyń ishinde 4 kásipker úıirgelik aýladan ashqan. Qýaty jylyna 15 myń tonnaǵa jetetin 7 balyq óńdeý zaýyty jumys isteıdi.

Túrkistan oblysy