«Bala – baýyr etiń» dep uǵatyn ultymyzdyń ustanymy urpaq qamyna kelgende usaqtalǵan emes. Ata-ananyń júregi árdaıym perzent qamy, onyń amandyǵy, bilimi men bolashaǵy úshin soǵatyny belgili. Al elimizde múmkindigi shekteýli balalarǵa bólinetin kóńil tipten bólek. Osyndaı qamkóńilden erekshe balalardy ońaltý ortalyqtary da kóbeıip keledi. Sondaı ortalyqtardyń biri – Astana qalasynda ornalasqan «Bala» ońaltý ortalyǵy. Osy oraıda ortalyqtyń tynys-tirshiligimen tanysyp qaıtqan edik.
Temirtaý qalasynda 2020 jyldan bastap qyzmet kórsetip kele jatqan ortalyq byltyr 25 maýsymnan bastap elordada ashylǵan. Sodan beri az ýaqyt ótse de, suranysqa ıe ortalyqtardyń birine aınalǵan. Ońaltý ortalyǵynda 13 kásibı maman jumys isteıdi. Ashylǵan sátten bastap júzden asa bala em-shara qabyldaǵan.
– Balalardy ońaltý ortalyǵy múmkindigi shekteýli balalar men jasóspirimderge keshendi ońaltý qyzmetin kórsetedi. Ortalyǵymyzda nevrolog, bobat terapevt, neıropsıholog, psıholog, logoped-defektolog, AVA-terapııa, massaj boıynsha qyzmetkerler jumys atqarady. Bizge balalar kóbinese psıhıkalyq damýdyń keshigýi (PDK), aýtızm dıagnozymen keledi. Ata-analar bizdiń kómegimizge júginip kelgende, aldymen AVA-terapııa boıynsha 2 saǵat baqylaý júrgiziledi. Alǵashqy saǵatynda balanyń is-áreketine, ózin-ózi ustaýyna, syrtqy áserlerdi qalaı qabyldaıtynyna qaraımyz. Qalǵan saǵatynda ata-anamen sóılesemiz. Sodan soń balaǵa qalaı kómek bere alatynymyzdy anyqtaımyz. Ár maman óz qyzmeti boıynsha balaǵa taldaý júrgizedi. Qaı tusty damytý qajet bolsa, ary qaraı sol boıynsha jumys júrgiziledi, – deıdi «Bala» ońaltý ortalyǵynyń jetekshisi Azamat Baqytbekov.
Bala densaýlyǵy beıjaı qaraıtyn nárse emes. О́kinishtisi, bizdiń qoǵamda áli de «ákesi bes jasynda sóılegen, eshteńe etpeıdi» deýmen balanyń bolashaǵyna nemquraıdy qaraıtyndar kezdesedi. Bul týraly ortalyq psıhologi Samal Manapqyzy aıtyp berdi.
– Bizge ártúrli jastaǵy balalar keledi. Sáıkesinshe, ár balanyń dıagnozy ár alýan bolady. Meniń kómegime kóbinese aýtıst balalar júginedi. Alǵashqyda ata-analar balasynyń syrqatyn moıyndamaıdy. Qazir qoǵamdaǵy basty qatelik – osy. Árıne, ár ana óz balasynyń deni saý bolǵanyn qalaıdy. Biz balanyń ózin-ózi ustaýynan, is-áreketinen dıagnozdy birden anyqtaımyz. Ata-analarǵa aýrýdyń sımptomdaryn anyqtap kórsetý arqyly túsindiremiz. Naýqas balalarmen 20 jyldan asa jumys isteý barysynda bala densaýlyǵynyń ońalýy mamannyń múmkindiginshe erterek iske kirisýine baılanysty. Iаǵnı syrqatty erte bastan dıagnostıkalaý jáne oǵan qajetti emdeý-ońaltý sharalaryn birden bastap ketý – jaqsy nátıjege qol jetkizýdiń, aýrýdyń asqynýynyń aldyn alýdyń basty shartynyń biri, – deıdi psıholog Samal Manapqyzy.
Búginde ortalyqta turaqty em qabyldap jatqan otyzǵa jýyq bala bar. Ortalyqtyń tynys-tirshiligimen tanysyp júrgende, júzine kúlki úıirilgen, kózinde úmit oty qaıta janǵan birneshe ata-anany baıqadyq. Áńgimege tartyp kórip edik, bári biraýyzdan ortalyq mamandaryna dán rıza ekenderin aıtty.
– «Bala» ońaltý ortalyǵyna qyzymdy ákelip júrgenime bir jarym aı boldy. 2,5 jasynda PDK dıagnozy qoıyldy. Durys sóılemeıdi, oıyn durys jetkize almaıtyn edi. О́ziniń jasyna saı normatıvterdi oryndaı almaıtyn. Sodan beri arnaıy mamandarynyń kómegine júginip kelemin. Keıin osy ortalyq týraly estidim. Kelgenimizge az ýaqyt bolsa da, qyzymnyń damyp-jetilýinde ózgeris óte kóp. Ana retinde buǵan qatty qýanyp júrmin, – deıdi ana Jaına Bolatbek.
Ortalyq jumysyn mamandardyń kásibıligimen qatar balaǵa jasalǵan jaǵdaıyna qarap baǵalaıtyn Aqmaral hanym da rızalyǵyn bildirdi.
– Balama ońaltý ortalyqtaryn biraz izdestirdim. Kóbisinde jaǵdaı jasalmaǵan, sanıtarlyq tazalyq saqtalmaǵan. Sóıtip, júrgenimde Instagram jelisi arqyly osy ortalyqty taptym. Bizge mamandar 2 saǵat keńes berip, qandaı em-shara qabyldaýymyz keregin aıtty. Sodan beri mine, 10 kún boldy. Nátıje bar, shúkir, – dedi Aqmaral.
Ortalyq Kanada, Reseı, Túrkııa sekildi elderdiń tájirıbeli dárigerlerimen de baılanys ornatqan. Brazılııa memleketimen baılanys jasap jatyr. Mamandarynyń kásibıligin, bilimin únemi jetildirýdi oılaıtyn ortalyq shetelden dárigerler aldyryp, biliktilikti arttyrý kýrstaryn ótip otyrady eken. Mysaly, mamyr aıynda Reseıden ınemen emdeý dárigeri Elena Kýlıkova arnaıy kelip, ortalyq mamandaryna kýrs ótpekshi. Erekshe balalardyń jańa qyryn ashyp, qoǵamǵa beıimdelýge septigin tıgizip jatqan ortalyqtyń jumysy ary qaraı jandana bersin demekpiz.
Erkenaz QORDABAI,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti