Eki jyl buryn álemdik saýda aǵyny 32 trln dollardy qurap, rekordtyq deńgeıge jetken edi. Alaıda Ýkraınadaǵy soǵys saýda-sattyq kórsetkishin birshama tómendetip jiberdi. Jaǵdaı álemdik jetkizý tizbeginde de kóldeneń túıtkil týdyrdy. Bul óz kezeginde tranzıttik elge aınalý turǵysynan áleýeti mol bizge de keri áserin tıgizdi. Osy oraıda «RTL Alliance» logıstıkalyq kompanııasy men «ASER» ınvestısııalyq-konsaltıngtik kompanııasynyń sholýynan túıgen derekterimizdi tarqataıyq.
Taýar aınalymynyń taǵdyry logıstıkaǵa baılaýly
Geosaıası qıyndyqty elimiz kólik-logıstıkalyq turǵydan óz kádesine jarata bastaǵan sııaqty. Oǵan sońǵy jyldary elimizden Belarýs, Polsha, Germanııa men О́zbekstanǵa júk tasymalynyń aıtarlyqtaı óskeni dálel bolady. «ATI.SU» júk bırjasy Qazaqstandaǵy ókildiginiń dırektory Renata Zobovanyń aıtýynsha, 2022 jyldyń ekinshi toqsanynda Qazaqstannan basqa elderge taýarlardy jetkizýge ótinish sany odan burynǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 136%-ǵa artty. Reseıge taýar tasymaldaýǵa suranys eki esege kóbeıgen.
Aıtýynsha, byltyr reseılik júk jóneltýshiler jańa naryqtar men jańa seriktester izdedi. Osy oraıda Qazaqstannyń mańyzdylyǵy kúrt ósti.
«Tasymaldaýshylar eýropalyq júkterdiń, sondaı-aq elge teńiz arqyly jetkizilgen júkterdiń joǵalýyn óteý úshin jańa baǵyttarǵa kóshti. Byltyrǵy kóktemde jumysyn jalǵastyrýǵa Qazaqstanda on shaqty iri reseılik jáne belorýsııalyq avtopark tirkeldi. Bul jergilikti naryqtaǵy básekeni kúsheıtti», deıdi R.Zobova.
Halyqaralyq logıstıkalyq parkter ındýstrıaldy-logıstıkalyq parkter jelisiniń dırektory Ásel Sergenovanyń aıtýyna qaraǵanda, kórshi Reseıge qarsy sanksııalardy engizý jaǵdaıy otandyq logıstıkalyq naryqqa aıtarlyqtaı áser etti. Qoımalardaǵy taýar aınalymy ósti. Birneshe halyqaralyq kompanııalar Qazaqstanda hab ashýǵa ótinish bildirdi.
«Qazaqstan aýmaǵy Azııa men Eýropa arasyndaǵy eń mańyzdy qurlyq dálizi. Bizdiń el múmkindikterdi barynsha paıdalanyp, jahandyq mańyzy bar kólik-tranzıttik habqa aınalýy qajet. Sondyqtan elimizdiń tranzıttik áleýetin nyǵaıtýǵa, kólik dálizderin damytýǵa, álemniń jetekshi logıstıkalyq kompanııalaryn tartýǵa, kólik ınfraqurylymyn jańǵyrtýǵa erekshe kóńil bólinedi», deıdi «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń basshysy Nurlan Saýranbaev.
«RTL Alliance» halyqaralyq logıstıkalyq kompanııalar tobynyń basshysy Gennadıı Gogenııanyń aıtýynsha, ónimder men qyzmetterdi óndirý men ótkizýdiń úzdiksiz júıesin qurýda júk tasymalynyń mańyzy artyp keledi.
«Qazaqstannyń kólik-logıstıkalyq áleýetin keńeıtý basym baǵyt bolyp sanalady. Sóıte tura, óndiris pen tasymal yrǵaǵy júk aǵyndaryn odan ári ártaraptandyrýdy, port ınfraqurylymyna áli de qomaqty ınvestısııa tartýdy, tıeý-túsirý jabdyqtaryn jáne keme qurylysyn jańǵyrtýdy, qurylyp jatqan ınfraqurylymdyq múmkindikti biriktiretin kólik-logıstıkalyq qyzmetterdi damytýdy talap etedi. Osylardy júzege asyrǵanda ǵana kólik-logıstıka qyzmeti tórt aıaǵyn teń basady», deıdi G.Gogenııa.
Sapasyz joldardyń júktemesi joǵary
Logıstıkany tıisti deńgeıde damytýǵa sapaly ınfraqurylym qajet. Mamandardyń alań kóńiline nazar aýdarsaq, eldegi jol ınfraqurylymynyń asa mańyzdy ýchaskelerinde qozǵalys qarqyny jobalyq parametrlerden 1,5-2 ese joǵary. Al joldardyń sapasy oǵan laıyqty bolmaı tur. Ásirese oblystyq, aýdandyq mańyzy bar joldardyń tehnıkalyq jáne paıdalaný deńgeıiniń tómendigi, edáýir bóliginde qatty jabynnyń da joqtyǵy qozǵalys qarqynyn báseńdetip otyr.
Eskirgen baqylaý-ótkizý pýnktteri qazirgi zamanǵy basqarý quraldarymen jetkilikti dárejede jabdyqtalmaǵan. Sondaı-aq aqparattyq júıelerdi sıfrlandyrý jáne ıntegrasııalaýdyń tómen deńgeıi de damýdy tejeýshi faktordyń biri. Al óńirdegi tranzıttik-logıstıkalyq dálizderde júk tasymaly kún sanap artyp jatyr.
«Árıne, sanksııa júk aǵynyna áser etti. О́te qysqa merzimde jyldar boıy damyp, minsiz jumys istep turǵan baǵyttardy qaıta qurý qajet boldy. Biraq koronavırýs pandemııasy nemese Sýes kanalynyń bitelýi sııaqty kútpegen jaǵdaılar kezindegi tájirıbeni eskere otyryp, jaǵymsyz áserdi beıtaraptandyrý men bar shyndyqqa beıimdelý múmkin boldy», deıdi. G.Gogenııa.
Júk tasymalynyń basym bóligi temirjol arqyly atqarylady. Qazir temirjolmen júk tasý kólemi jyl saıyn 31%-ǵa artyp jatyr. Negizgi eksport baǵyttary – «Qytaı – Eýropa – Qytaı», «Qytaı – Ortalyq Azııa – Qytaı» jáne «Reseı – Ortalyq Azııa». Tasymaldyń bul túriniń de ınfraqurylymy jáne tasymal úderisi kóńil kónshitpeıdi. Vagondardyń jetkiliksizdigi men ábden tozýy, temirjol ınfraqurylymynyń jetkiliksiz damýy taýar qozǵalysynyń qarqyn alýyna qolbaılaý bolyp tur. Lokomotıv parkiniń jaǵdaıy máz emes. Parktiń tozýy 70%-ǵa deıin jetken. Júk tartý mashınalarynyń tapshylyǵy da úlken másele. Bul júkterdi jetkizý merziminiń ulǵaıýyna ákelip soǵady. Tarıftik úlginiń de olqy tustary barshylyq. Saldarynan uzaqmerzimdi ınvestısııa tartýǵa múmkindik týmaı tur.
«Salada mýltımodaldy tasymaldaýdy uıymdastyrý men oryndaý sııaqty úderisterdi avtomattandyrýdyń aqparattyq júıesi tolyq jumys istemeıdi. Temirjol toraptaryndaǵy manevrlik jáne júk jumystaryn josparlaý durys jolǵa qoıylmaǵan. Infraqurylym nysandaryn kútip ustaý, kirme joldar men túıispe stansalardy paıdalaný, júk tasymaldaýdyń basqa da mańyzdy aspektileri ýaqyt talabyna saı emes. Bul másele tasymaldaý úderisiniń jyldamdyǵyna, qaýipsizdigine, tıimdiligi men úılestirýine qatty áser etedi. Sonyń saldarynan kirme joldarda vagondardyń kóp turyp qalýy jıi oryn alady», deıdi Ortalyq Azııadaǵy kólik jáne logıstıka boıynsha seriktestik qaýymdastyǵynyń prezıdenti Berik Bólekbaev.
Logıstıkada teńiz tasymalynyń da mańyzy joǵary. Teńiz porttarynyń (Aqtaý, Quryq, Baký, Batýmı/Potı) qazirgi múmkindikteri Transkaspıı arqyly 6 mln tonna júkti, onyń ishinde 4 mln tonna jalpy jáne sýsymaly júkti (kómir, metall, ken), sondaı-aq 100 myń jıyrma fýttyq ekvıvalentke deıin qabyldap, jóneltýge qabiletti. Dese de keme qozǵalysyn navıgasııalyq qamtamasyz etý isi kenjelep tur. Navıgasııalyq qaýipsizdik talaptarynyń saqtalýyn baqylaý múmkindiginiń de jetkiliksizdigi kóp qyzmettiń ilgerileýine kedergi. Aqtaý portynyń aýystyryp tıeý jabdyqtary men aılaq qondyrǵylary tozǵan. Keme jasaý men ony jóndeý bazasy damymaǵan.
Mamandar porttardyń ósip kele jatqan konteıner aǵynyna beıimdelmegenin aıtady. Sýsymaly tasymaldaýshylardyń, paromdardyń, tankerler men konteınerlik kemelerdiń bolmaýyna baılanysty saýda flotynyń básekege qabilettiligi tym tómen. Kaspıı teńizi deńgeıiniń jylyna shamamen 6-7 sm jyldamdyqpen tómendeýine baılanysty birqatar portta kemeni tolyq aǵynmen tıeý de múmkin emes. Bul jaǵdaı jalpy tıimdiliktiń tómendeýine ákelip, tasymaldaý qunyn taǵy da qymbattatady.