Tótenshe tyıymnyń tórkini nede?

«Birjaqty qabyldanǵan sheshim sala qatysýshylary ara­synda talqyǵa salynbady. Endi negizsiz kúmánmen lısenzııa­lardy jappaı alyp tastaý men qyzmettiń eki túrin birik­tirý arqyly energııa­men jab­dyqtaýshy uıymdardyń qyzmetin toqtatý kózdelip otyr», deıdi.

Aıtýynsha, eshqandaı esker­týsiz qabyldanǵan sheshim elektrmen jabdyqtaý salasyndaǵy 140-tan astam shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) sýbektisine orny tolmas zııan keltirmekshi.

«Ol mekemelerde jumys isteı­tinderdiń jan sany 200 myńnan asyp jyǵylady. Jumyssyz qa­la­tyn munsha adamnyń otba­sy jaǵ­daıy men taǵdyr talaıy qalaı bolmaq? Birinshi kezek­te bul sheshim – Memleket bas­shy­synyń «Ekonomıkany demonopolııalandyrý – bizdiń ult­­tyq basymdyǵymyz» degen ustany­myna qaıshy keledi», dedi tóraǵa.

Ulttyq ekonomıka mınıstr­liginiń Tabıǵı monopolııalar­dy retteý komıtetiniń ár óńir­degi bólimderi Premer-mınıstrdiń tapsyrmasyn oryndaý sheńbe­rinde, sondaı-aq Ener­getıka mı­nıs­trliginiń jáne Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Ta­bıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń hattaryn qaraý negi­zinde rettelmeıtin energııamen jab­dyqtaýshy uıymdarǵa tıisti lısenzııalardyń qoldanylýyn toqtatqan. Qaýymdastyq bul áreketti zańsyz sheshim dep otyr. Osynyń negizinde arnaıy hat ázirlep, jaýapty organdardyń bárine joldaǵan. О́ıtkeni Tabı­ǵı monopolııalardy retteý ko­mıtetiniń lısenzııadan aıyrý­ǵa qatysty haty joǵaryda kórse­tilgen 140-tan astam sýbektiniń bárine kelip túsken.

Budan kórinip turǵany, salaǵa reforma jasaýdy syltaýratyp, el ekonomıkasynyń tutas sekto­ryn, elektrmen jabdyqtaý sala­syn monopolııalaýǵa áreket ja­sa­lyp jatyr, degendi aıtty qaýym­­dastyq jetekshisi. Salanyń jyldyq aınalymy orta eseppen 1,5 trln teńgeni quraıdy. Al tutynýshylar geografııasy – elordadan aýylǵa deıingi barlyq eldi meken. Sondyqtan qaýymdastyq Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev pen Ult­tyq ekonomıka mınıstri Nur­lan Baıbazarovtyń jáne Ener­getıka mınıstri Almasadam Sát­qalıevtiń atyna jeke-jeke arnaıy hat jazǵan. Onda tótennen qabyldanǵan sheshimniń asyǵys ári zańsyz ekeni kórsetilgen.

Qaýymdastyq tóraǵasy bul jerde energııany óndirýshi olıgopolııalar ǵana utatynyn aıtady.

«Ádeıi nemese eriksiz bolyp jatqan prosedýranyń bári­nen jalǵyz paıda tabýshy sala­lyq olıgopolııalar ǵana. Máse­len, óńirlik elektr jelileri kompa­nııalarynyń (О́EK) kirisi 2025 jyldyń 1 qańtarynan bastap úsh ese ulǵaıýǵa tıis. Eger atal­ǵan О́EK 100% memlekettik bolsa bir sári. Alaıda energııa berýshi uıymdardyń 90%-y jekemenshik nysany bar jáne generasııa sektorymen tikeleı ıntegrasııalan­ǵan sýbektiler bolyp sanalady. Mysaldy alystan izdemeı-aq, Pavlodar, Petropavl, Qaraǵandy, Atyraý qalalaryn alýǵa bolady. Qazaqstandyq energııamen jabdyqtaýshy uıymdardyń qaýymdastyǵy» eki qyzmet túrin ıaǵnı, elektr energııasyn berý jáne elektrmen jabdyqtaý qyz­metterin biriktirý ıdeıasyn teristep kelgen. «Qaýymdastyq ýákiletti organdarǵa bul proble­many aıtty. Alaıda olardyń tarapynan kóńilge qonymdy sheshim ǵana emes, laıyqty nazar da aýdarylmady. Bıznesti tynyshtandyrýǵa arnalǵan dálel­derdiń biri – zańda kózdelgen negizder boıynsha menshik ıesiniń quqyqtary toqtatylǵan kezde onyń múddelerin qorǵaýdy kózdeıtin Azamattyq kodekstiń 266-babyna silteme jasaıdy. Biraq munda kúmán týyndaıdy: munyń bári bıýdjet qarajatyn «ıgerýdiń» qarapaıym jospary emes pe?», deıdi S. Agafonov.

Elektrmen jabdyqtaý salasynda básekelestiktiń qarqyndy damýyna Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi men «Ata­meken» UKP belsendi túrde kó­mek­tesip keledi. Sondyqtan kásip­kerler palatasyna habarlasyp, atalǵan máselege baılanysty maman pikirin suradyq. 

«Atameken» UKP shaǵyn, orta jáne iri bıznestiń, onyń ishinde elektrmen jabdyqtaý sala­syndaǵy kásipkerlik sýbek­tilerdiń múddesin qorǵaıtyn uıym retinde, saladaǵy búgingi jaǵdaı erekshe nazar aýdaryp otyr. Soń­ǵy birneshe kúnde «Atameken» men óńirlik kásipkerler palatasyna elektrmen jabdyqtaýshy uıymdardyń ózderinen, sondaı-aq zańdy tulǵalar birlestikterinen Rettelmeıtin elektrmen jabdyq­taý­shy uıymdardyń energııa­men jabdyqtaý maqsatynda elektr ener­gııasyn satyp alý jónin­degi qyzmetke lısenzııanyń qol­danylýyn toqtata turý týraly másele boıynsha kóptegen aryz-shaǵym túsip jatyr», dedi «Atameken» UKP basqarýshy dırektory Jaqyp Haırýshev.

Onyń aıtýyna qaraǵanda, elektrmen jabdyqtaýshy uıym­dar qyzmetin alyp tastaý jáne fýnksııany energııa berýshi uıymdarǵa berý jónindegi norma búgingi kúni Májilistiń jumys tobynda «Jylý energetıkasy týraly» zań jobasy sheńberinde keńinen talqylanyp jatyr.

«Ázirge osy másele boıynsha jumys toby naqty sheshim qa­byldamaǵan. О́ıtkeni bul shalaǵaı is birinshiden, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń saıasatyna qarsy. Ýákiletti organdardyń bul «reformasy» naryq zańyna qaıshy jáne «Atamekenmen» qandaı da bir talqylaýsyz sheshim qabyldaýy durys emes. Tótennen oryn alǵan jaǵdaıǵa baıyppen qarasaq, el ekonomıkasynyń tu­tas sektoryn monopolııalan­dyrý júrip jatqanyna kóz jet­ki­zemiz. Ekinshiden, olar lısenzııalaý salasyndaǵy ulttyq zań­namany anyq buzyp otyr. Bul bizdiń tarapymyzdan úlken alańdaýshylyq týǵyzady. Sebebi bas lısenzııalardyń zańsyz alynyp tastalýy – eldegi iskerlik ahýalǵa teris áser etetin óte qaýipti presendent. Úshinshiden, ýákiletti organdar máseleniń mánisin «Atamekenmen» talqylaýdan jaltaryp, bıznespen maǵynaly dıalog júrgizýden bas tartyp otyr.  Máselen, Energetıka mınıstrligi 28.03.2024 j. №049/19 hatpen Premer-mınıstrdiń tapsyrmasyna silteme jasaı otyryp, «Atameken» tıisti usynystardyń kópshiligi boıynsha ýákiletti organnyń ustanymymen keliske­nine qaramastan, atalǵan máselege qatysty bizdiń usynystarymyzdy qabyldaýdan bas tartty», deıdi basqarýshy dırektor.

Qazirgi kúnde Ulttyq kásip­kerler pa­la­tasy óz alańynda Má­jilis, Úkimet pen bıznes ara­syn­daǵy ózara kelisimge sáı­­kes, atalǵan problemany qu­qyq­tyq óriste qalaı retteýge bo­latyndyǵy týraly naqty usy­nystary bar naryqpen dıalog bastaýdy usynyp otyr.

«Atameken barlyq bıznes­tiń quqyǵy men múddesin qor­ǵaý­­shy ekenin, sondaı-aq ýáki­letti or­gandardyń mundaı áreket­teri­niń zańdylyǵy jóninde sharalar qa­byldaıtynyn jáne tıisti mem­lekettik organdarǵa hat daıyn­daı­­tynyn habarlaıdy», dedi J.Haı­rýshev.

Osy jáne basqa da faktorlardy eskere kelip, oryn alǵan jaǵ­daıǵa túsinik berýin surap, sondaı-aq salanyń monopolııalanyp ketý yqtımaldyǵyna baılanysty Energetıka mınıstrligine de saýal tastaǵanbyz. О́kinishke qaraı, ja­ýap bolmady.

«Qazaqstan energııamen jab­dyq­taýshy uıymdar qaýym­das­tyǵy» el Prezıdentiniń aty­na arnaıy hat joldap, osy máse­leni sheshýge jáne bıznesti bankrot­tyqtan, salany monopolııa­laý­dan, al elektr energııa tutyný­shylarynyń elektr energııa­syn jetkizýshini tańdaý jónin­degi quqyqtaryn shekteýden saq­taýǵa kómek surap otyr. Olar­dyń túsindirýinde bul she­shim elektrmen jabdyqtaý salasyn­daǵy 140-tan astam ShOB sýbekti­lerine orny tolmas zııan keltire­di. Saladaǵy ashyqtyq pen báseke­lestikti joıyp, tarıfterdiń josyqsyz ósýine ákeledi.