Kóktemde jaýyn-shashyn tópelep, saı-sala sýǵa tolatyny belgili. Sınoptıkter kúzgi ylǵaldy, qystaǵy qalyń qardy eseptep, aýa raıynyń aldyńǵy jyldarǵa qaraǵanda qubylmaly bolatynyn eskertti. Eskertýdi basshylyqqa alyp, aldyn alý is-sharalaryna erte bastan kiriskender qıyndyqty meılinshe jeńil eńserse, tasqynǵa qamdanbaǵan óńirlerdiń sanaýly kúnde qyzyl sýdyń jolyn bógeı almaıtyny túsinikti edi. Sodan saı-salany jaǵalaı zýlaǵan sý arnalardy toltyryp, aýylǵa bettegen.
Táýliktegi jaǵdaı qalaı?
Qazir sý tasqynyna baılanysty eldegi ahýal turaqtaldy dep aıtýǵa kelmeıdi. Bir aımaqta tasqynnyń sebep-saldary, shyǵyny naqtylansa, ekinshi óńirdiń turǵyndary ózen-kól, sý qoımalary arnasynan aspaı ma dep qaýiptenedi. О́ńirlerde qarǵyn sý saldaryn joıýmen qosa, tasqynǵa qarsy is-sharalar, avarııalyq-qutqarý jumystary qatar atqarylyp jatyr. Erigen qardy burý, ınertti materıalǵa tolǵan qaptardy tóseý, kanaldardyń jaǵalaryn nyǵaıtý, aryq júıelerin tazalaý, turǵyndardy qaýipsiz jerlerge evakýasııalaý syndy jumystar ózekti. Búginde sý astynda qalǵan óńirlerden 111 194 adam, onyń ishinde 39 222 bala qutqarylyp, evakýasııalanǵan. 107 613 bas irili-usaq mal qaýipsiz aımaqqa shyǵarylǵan.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine qarasty mekemelerde eńbek etetin psıhologter jedel jeli arqyly shuǵyl psıhologııalyq kómek kórsetip keledi. Sý basqan aýdandarda jumyla, jedel áreket etken mamandar 9,5 mln tekshe metr sýdy arnaıy quraldardyń kómegimen shyǵarǵan.
Tasqynnyń aldyn alý is-sharalary kezinde 2,2 mln qap, 1,2 mln tonna ınertti materıal tóselipti. Osyndaı jedel jumystyń nátıjesinde 3 511 turǵyn úı men 2 157 aýlaǵa taqaǵan sý ashyq aýmaqqa burylǵan. Táýlik ishinde jarııalanǵan aqparatqa nazar aýdarsaq, Aqtóbe, Qostanaı, Aqmola, Atyraý, Soltústik Qazaqstan oblystarynda 5 414 jeke turǵyn úı, 1 617 aýla, 2 035 saıajaı úıleri sý astynda qalyp otyr. Avarııalyq-qutqarýǵa, sý tasqynyna qarsy is-sharalarǵa 33 101 adam, 4 128 tehnıka, 853 sý sorǵy quraly, 335 júzýge arnalǵan qural, 10 tikushaq jumyldyrylǵan.
Tótenshe jaǵdaıdaǵy áleýmettik kómek
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi sý tasqynynan keıin turǵyndardy barynsha qoldaýǵa nıetti ekenin baıqatty. Mysaly, qazir eldegi ahýalǵa baılanysty ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaý men múgedektik tobyn qaıta kýálandyrý merzimderi uzardy. Elektrondyq úkimettiń mobıldi qosymshasy arqyly keltirilgen zalaldy óteýge ótinish qaldyrýǵa bolady. Tótenshe jaǵdaı rejimi jarııalanǵan qala, aýdandarda turatyn 5 myń otbasyna ataýly áleýmettik kómek avtomatty túrde taǵaıyndalǵan. Iаǵnı olar memlekettik organdarǵa júginbeı-aq kómek alyp otyr. Sondaı-aq tótenshe jaǵdaı balalardy qosa alǵanda, 4 myńǵa jýyq adamǵa múgedektikti qaıta kýálandyrý merzimi avtomatty túrde uzarǵan. Jergilikti atqarýshy organdar óz qarajaty esebinen sý tasqynynan zardap shekken 2,3 myń otbasyna 555,4 mln teńge kóleminde áleýmettik kómek kórsetken. Sý basqan aımaqtardan 96 múgedektigi bar adam evakýasııalanyp, olarǵa qajetinshe kómek kórsetilipti.
Elde qarttar men múgedektigi bar azamattarǵa arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetetin barlyq 118 ortalyq shtattyq rejimde jumys istep jatyr. Kásipodaqtar federasııasy áleýmettik osal toptaǵy azamattardy saýyqtyrý úshin respýblıkanyń 7 emdeý-saýyqtyrý shıpajaıyna 164 oryn bólgen.
Tártip saqshylarynyń tabandylyǵy
Sý tasqynyna qarsy is-sharalarǵa Ulttyq ulannyń 5 myńnan asa sarbazy, áskerı qyzmetshiler, Ishki ister mınıstrligine qaraıtyn oqý oryndary kýrsanttary jumylǵan. Sondaı-aq Polısııa qyzmetinen 762 tehnıka kómekke jóneltilgen. Tótenshe jaǵdaıdaǵy tártip saqshylarynyń qyzmeti jaıynda Ishki ister mınıstrliginiń resmı ókili Shyńǵys Alekeshev baspasóz máslıhatynda tarqatyp aıtyp berdi.
– Bizdiń qyzmetkerler 10 myń metr aryq tazartyp, 399 myń qap tósedi. IIM kúshimen 25 myń adam evakýasııalandy. Mysaly, Petropavlda polıseıler tasqynnyń ortasynda qalǵan qart kúzetshini qutqardy. Aǵyny qatty sýmen alysqan turǵyndy polısııa maıory Jaqsylyq Baıbosynov, polısııa kapıtany Azat Isaev, polısııa serjanty Nurlan Qoqabaevtar qaıyqpen sol mańǵa jedel jetip, qala mańyndaǵy turǵyndy aman alyp qaldy. Batys Qazaqstan oblysynda Zachagan polısııa bóliminiń aǵa ýchaskelik ınspektory Dıdar О́tepov sý basqan úıdiń tóbesine shyqqan adamdy qutqardy. Al Atyraý oblysynyń Qulsary qalasynda polısııa maıory Nurlan Jangelov pen polısııa leıtenanty Baýyrjan Tasekenov sý basqan aımaqtan 4 balasy bar áıeldi alyp shyqqan. Mundaı mysaldy tize bersek, kóp. Sý basqan óńirlerde táýlik boıyna kezekshilik qoıylǵan. Patrýldeýge polısııanyń atty ásker otrıady da qatysady. Tártip saqshylary jergilikti turǵyndardyń sý basý qaýpi bar aımaqta qalmaýyn qadaǵalap, kentterde reıd júrgizip jatyr. Polısııa qyzmetkerleri qaraýsyz qalǵan múlikti kúzetý úshin sý tasqynynan zardap shekken 56 eldi mekendi qorshaýǵa aldy, – dep túıindedi Sh.Alekeshev.
Búginde Ishki ister organdary 10 688 qaraýsyz qalǵan turǵyn úı men basqa da nysandardy kúzetedi. Tótenshe jaǵdaıda urlyq-qarlyqqa jol bermegen. Sonymen qatar polısııa aqparattyq keńistikke monıtorıng júrgizip, jalǵan aqparattardyń taralýyna jol bermeýge tyrysady.
Tasqynnyń aldyn alýǵa tájirıbe kerek
Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi ázirlegen Sý resýrstaryn basqarý júıesin damytýdyń tujyrymdamasyna tolyqtyrýlar engiziledi. Eldegi tosyn jaǵdaılarǵa baılanysty qujat sý tasqynynyń aldyn alý jáne odan keletin shyǵyndy azaıtý jónindegi keshendi is-sharalarmen tolyǵady. Bul úshin mınıstrlik Qytaı, Nıderland syndy ózge de tasqynnyń aldyn alý is-sharalarynan nátıje shyǵarǵan elderdiń tájirıbesin zerdeleýge nıetti ekenin bildirdi. Mınıstrliktiń osy jáne ózge de joba-josparlary týraly Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrliginiń resmı ókili Móldir Ábdýalıeva baspasóz máslıhatynda habarlady.
– Atyraý oblysy boıynsha «Qazsýshar» fılıaly men jergilikti ákimdik Jaıyq ózeninen keletin sýdy Kaspıı teńizine baǵyttaý úshin 14,5 shaqyrym qosymsha kanal qazyp jatyr. Bul Atyraý qalasy arqyly ótetin sý kólemin azaıtýǵa múmkindik beredi. Atyraý oblysy boıynsha «Qazsýshar» fılıalynyń 4 kanalynda tasyǵan sýdy qabyldaý úshin bos oryn daıyndalýda. Atap aıtqanda, Sokolok, Saryózek, Baqsaı jáne Naryn kanaldarynda sýarý kezeńine jınalǵan sý Kaspııge jiberildi. Nátıjesinde, Sokolok kanaly – 2 mln tekshe metr, Saryózek kanaly – 3 mln tekshe metr, Baqsaı kanaly – 7 mln tekshe metr jáne Naryn kanaly 4,5 mln tekshe metr sý qabyldaı alady. Qazir Aqmola oblysynda eki iri sý qoımasy 100% tolǵan. Munda sý tasqynynyń belsendi kezeńi ótip, ahýal turaqtaldy. Qaraótkel kentin sý basý qaýpi seıildi. Soltústik Qazaqstan oblysynda 2 iri sý qoımasy 100% tolyp, tasqyn tolastamaı tur. Eki sý qoımasy da shtattyq kestege saı jumys isteıdi, buzylý qaýpi joq. Sý toraptary kópfaktorly tekserýden ótti, nysandardyń tehnıkalyq jaǵdaıy qanaǵattanarlyq, – deıdi M.Ábdýalıeva.